![\"\"](\"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/uwsw_01.jpg\")
Niema\u0142\u0105 rol\u0119 w zapoznawaniu z technologi\u0105 produkcji tkanin, narz\u0119dzi, a tak\u017ce z zagadnieniami kondycji cz\u0142owieka, jego zdrowia, \u015brodowiska mia\u0142a bogato ilustrowana Encyklopedia Diderota. Jakkolwiek trudno jest m\u00f3wi\u0107 o jej szerokim dotarciu do og\u00f3\u0142u, to jednak polskiej arystokracji nadaj\u0105cej ton w \u00f3wczesnej modzie zachodnioeuropejskiej na terenie Polski, zw\u0142aszcza w du\u017cych miastach, znajome by\u0142y wszelkie o\u015bwieceniowe nowinki. Poza tym do zaszczepiania nowego stylu \u017cycia, ubioru, obyczaju, przyczynia\u0142y si\u0119 te\u017c podr\u00f3\u017ce. Poznawanie obcych kraj\u00f3w, a w tym i j\u0119zyk\u00f3w sta\u0142o si\u0119 coraz powszechniejszym elementem edukacji i nowego stylu \u017cycia. Z podr\u00f3\u017cy przywozi\u0142o si\u0119 pami\u0105tki, kt\u00f3rymi by\u0142y te\u017c tzw. vedute, czyli widoki miast i okolic, a na nich widnia\u0142y postacie ubrane w lokalne stroje, nieraz tylko jako sztafa\u017c, ale cz\u0119sto jako integralna cz\u0119\u015b\u0107 obraz\u00f3w czy rycin. <\/p>\n\n\n\n
Takim w\u0142a\u015bnie wedutyst\u0105 by\u0142 Bernardo Bellotto zwany Canaletto, siostrzeniec s\u0142ynnego ju\u017c w Europie Giovanniego Antonia Canala, przyby\u0142y do Warszawy w 1764 r. na zaproszenie kr\u00f3la Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego, od 1768 r. jego nadworny malarz. Obrazy Canaletta s\u0105 portretami Warszawy schy\u0142ku XVIII w. Bernardo Bellotto fotografuje p\u0119dzlem to, co jest chwil\u0105, a jednak przedstawia prawdziwy obraz miasta, pe\u0142nego kontrast\u00f3w, pi\u0119knych budowli, ulic i ogrod\u00f3w, malowniczych widok\u00f3w, wype\u0142niony mozaik\u0105 ludzkich postaci i zwierz\u0105t. S\u0105 tam wszyscy: mo\u017cni i utytu\u0142owani, elegantki i modni panowie, mieszczanie, szlachta, skromni sprzedawcy, wojskowi, osoby duchowne r\u00f3\u017cnych religii i dzieci. Z wnikliwo\u015bci\u0105 i precyzj\u0105 ubiory postaci na obrazach Canaletta opisa\u0142a Irena G\u0142\u00f3wczewska (Irena G\u0142\u00f3wczewska, Ubiory w obrazach Canaletta, \u201eBiuletyn Historii Sztuki\u201d, nr 2, 1955). Wiele postaci na obrazach tego malarza ma swoje miniaturowe portrety. Rozpoznajemy m.in. kr\u00f3la na najbardziej znanym \u201eWidoku Warszawy od strony Pragi\u201d. Ubrany jest wed\u0142ug mody francuskiej we frak, kamizelk\u0119, spod kt\u00f3rej widoczny jest koronkowy \u017cabot, i spodnie do kolan, na nogach ma jasne po\u0144czochy i buty z ozdobn\u0105 klamr\u0105. Taki ubi\u00f3r w rozmaitych wersjach kolorystycznych by\u0142 powszechny w sferach zwi\u0105zanych z dworem. S\u0105 to ostatnie dekady, kiedy m\u0119\u017cczyzna nosi jasne czy wr\u0119cz jaskrawe kolory. Wkr\u00f3tce przyjdzie czas, kiedy ubi\u00f3r m\u0119\u017cczyzny stanie si\u0119 dyskretnym dope\u0142nieniem coraz to wspanialszych kobiecych krynolin, i jedynie pi\u0119kny szlafrok w tureckie wzory, noszony w domowym zaciszu, b\u0119dzie przypomina\u0142 lata \u017cabot\u00f3w, l\u015bni\u0105cych frak\u00f3w, peruk i misternych koronek. <\/p>\n\n\n\n
Tymczasem w ostatniej \u0107wierci XVIII w. wytworny frak, zwykle uszyty z ci\u0119\u017cszej tkaniny we\u0142nianej, ale te\u017c z rypsu, aksamitu czy at\u0142asu, jest r\u00f3wnie barwny i l\u015bni\u0105cy, jak suknia kobieca. Zw\u0142aszcza kamizelki bywa\u0142y bogato zdobione pasmanteri\u0105, srebrn\u0105 i z\u0142ot\u0105 nici\u0105 czy to haftem z wyobra\u017ceniem kwiat\u00f3w, wici ro\u015blinnych, czy nawet postaci ludzi i zwierz\u0105t. W Muzeum Narodowym w Warszawie zachowa\u0142a si\u0119 kolekcja frak\u00f3w z tzw. kostiumerni Wojciecha Bogus\u0142awskiego. S\u0105 to fraki niegdy\u015b nale\u017c\u0105ce do os\u00f3b zamo\u017cnych, a nast\u0119pnie podarowane dla Teatru Narodowego w Warszawie. By\u0142y pokazywane w 2003 r. na wystawie pt. \u201eModny \u015bwiat XVIII wieku\u201d. S\u0105 one tym cenniejsze, \u017ce w zbiorach polskich nie zachowa\u0142o si\u0119 wiele oryginalnych ubior\u00f3w z tamtego czasu. Frak zwany habit a la fran\u00e7ais noszony by\u0142 zwykle przez osoby zwi\u0105zane z dworem, przez cudzoziemc\u00f3w, r\u00f3wnie\u017c czasami przez szlacht\u0119. W ostatniej \u0107wierci XVIII w. bardzo o\u017cy\u0142y nastroje narodowo\u015bciowe i patriotyczne, co wi\u0105za\u0142o si\u0119 z wydarzeniami politycznymi i w Polsce, i w ca\u0142ej Europie. Wyrazem tego by\u0142o niemal powszechne u\u017cywanie ubioru polskiego \u2013 \u017cupana, kontusza i karabeli, ale r\u00f3wnie\u017c polskiego munduru. Nie by\u0142 odosobniony widok towarzystwa, gdzie m\u0119\u017cczy\u017ani wyst\u0119powali w pi\u0119knych kontuszach, ich damy za\u015b we wdzi\u0119cznych sukniach typu poloneska czy w sukniach wed\u0142ug mody angielskiej, obowi\u0105zkowo w kunsztownej peruce lub misternie upi\u0119tych na czubku g\u0142owy upudrowanych w\u0142osach, czy te\u017c w kapeluszu a la Henryk IV. Tradycyjny polski ubi\u00f3r m\u0119ski nie zmieni\u0142 si\u0119 zbytnio od XVII w. Nadal noszony by\u0142 \u017cupan, uszyty z materia\u0142u w kolorze na\u0142o\u017conego na\u0144 kontusza, albo w kolorze kontrastuj\u0105cym. Zapinany by\u0142 na drobne guziki, kt\u00f3rych rodzaj zale\u017ca\u0142 od okazji, na jak\u0105 by\u0142 zak\u0142adany. Cz\u0119\u015bciej jednak \u015bwiadczy\u0142 o zamo\u017cno\u015bci w\u0142a\u015bciciela. Na g\u0142owie wysoka czapka mog\u0142a by\u0107 obszyta sobolowym czy innym szlachetnym futerkiem, ozdobiona nad czo\u0142em malowniczym ptasim pi\u00f3rem, przypi\u0119tym do otoka brosz\u0105. Podobny akcent cennego zapi\u0119cia-klejnotu m\u00f3g\u0142 by\u0107 te\u017c wyeksponowany pod szyj\u0105, przy st\u00f3jkowym ko\u0142nierzyku \u017cupana. Kontusz na og\u00f3\u0142 szyty by\u0142 bez odcinania w pasie, rozszerzany od talii, z szerokimi po\u0142ami zachodz\u0105cymi na siebie i obowi\u0105zkowo przepasany wi\u0105zanym pasem. <\/p>\n\n\n\n
Pasy kontuszowe, o perskim i tureckim rodowodzie, pocz\u0105tkowo importowane, p\u00f3\u017aniej by\u0142y produkowane w polskich persjarniach w S\u0142ucku, Korcu, Koby\u0142ce, a w okolicach Warszawy w Puszczy Kampinoskiej \u2013 w Lipkowie. Pas kontuszowy by\u0142 niczym krawat w dzisiejszym m\u0119skim garniturze \u2013 musia\u0142 pasowa\u0107 do okazji. Dlatego by\u0142 przewa\u017cnie czterostronny, tkany tak, by swym wzorem i kolorytem m\u00f3g\u0142 s\u0142u\u017cy\u0107 i na co dzie\u0144, i na oficjalne wydarzenia, na czas \u017ca\u0142oby, i na czas wesela. Dominowa\u0142y wzory ro\u015blinne, z ulubionym motywem stylizowanych go\u017adzik\u00f3w, r\u00f3\u017c, tulipan\u00f3w, z motywami wzoru tureckiego, czyli rybiego p\u0119cherza. Na zwisaj\u0105cych, wyko\u0144czonych fr\u0119dzlami ko\u0144cach pas\u00f3w (tzw. g\u0142owach) umieszczane by\u0142y wi\u0119ksze motywy, a w rogach dyskretnie wkomponowywano inicja\u0142 lub znak persjarni. W Muzeum Narodowym w Krakowie znajduje si\u0119 bardzo du\u017ca i cenna kolekcja pas\u00f3w kontuszowych polskiej i obcej proweniencji. Osobnym zagadnieniem s\u0105 mundury dla szlachty, kt\u00f3re by\u0142y strojem narodowym, ale w odpowiednich dla ka\u017cdego wojew\u00f3dztwa barwach, co zosta\u0142o uchwalone w 1776 r. na \u201esejmie ordynaryjnym warszawskim pod w\u0119z\u0142em Konfederacji Generalnej obojga narod\u00f3w\u201d. Suknia dworska, w jak\u0105 ubiera\u0142y si\u0119 kobiety na oficjalne okazje, by\u0142a obszerna i bogata. Rozpi\u0119ta na tzw. rog\u00f3wce czy paniers si\u0119ga\u0142a kostek i sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z dw\u00f3ch cz\u0119\u015bci \u2013 spodniej, kt\u00f3r\u0105 stanowi\u0142a obficie fa\u0142dowana sp\u00f3dnica, i wierzchniej z dopasowanym stanem i g\u0142\u0119bokim dekoltem. <\/p>\n\n\n\n
Suknia wierzchnia by\u0142a rodzajem szerokiego p\u0142aszcza, kt\u00f3rego po\u0142y od talii w d\u00f3\u0142 nie styka\u0142y si\u0119 ze sob\u0105 i ukazywa\u0142y sp\u00f3dnic\u0119. Na piersi znajdowa\u0142 si\u0119 bawet, czyli rodzaj plastronu z koronkami, wst\u0105\u017ckami, falbankami, haftem. Bawety by\u0142y cz\u0119sto ruchome, dowi\u0105zywane lub doszywane. R\u0119kawy owej sukni by\u0142y zwykle trzy czwarte lub do \u0142okcia, wyko\u0144czone falbanami (cz\u0119sto podw\u00f3jnymi), tzw. anga\u017cantami z koronk\u0105. Stroju dope\u0142nia\u0142y materia\u0142owe pantofelki b\u0142awatne (tj. z tkaniny), do ochrony kt\u00f3rych s\u0142u\u017cy\u0142y drewniane patynki; ich forma nie zmieni\u0142a si\u0119 od wiek\u00f3w i znamy je te\u017c ze \u015bredniowiecznych obraz\u00f3w. G\u0142ow\u0119 ozdabia\u0142a peruka, a od s\u0142o\u0144ca chroni\u0142a materia\u0142owa parasolka na ko\u015bcianej lub drewnianej r\u0105czce. Dodatkiem do ca\u0142o\u015bci by\u0142 wachlarz i niedu\u017ca materia\u0142owa torebka w formie sakiewki na drobne monety czy chusteczk\u0119, noszona albo w d\u0142oni, albo przymocowana w talii i cz\u0119sto schowana. Inn\u0105 odmian\u0105 sukni dworskiej by\u0142a tzw. poloneska, (robe a la polonaise), zwykle uszyta z lekkiej tkaniny w jasnym kolorze. By\u0142a sukni\u0105 wierzchni\u0105 otwart\u0105 z przodu, drapowan\u0105 za pomoc\u0105 sznureczk\u00f3w wszytych w jej cz\u0119\u015b\u0107 sp\u00f3dnicy od pasa w d\u00f3\u0142, tak \u017ce tworzy\u0142y si\u0119 koliste girlandy. Stanik poloneski by\u0142 dopasowany, r\u0119kawy w\u0105skie z falbankami. Mia\u0142a kilka odmian i mimo swej nazwy wywodzi\u0142a si\u0119 z Francji, nie z Polski. Po latach zosta\u0142a uznana za kwintesencj\u0119 stylu rokoka w modzie niewie\u015bciej. Damy i m\u0142ode dziewcz\u0119ta w poloneskach s\u0105 na wielu obrazach Norblina, Zygmunta Vogla czy Canaletta, kt\u00f3ry na jednym z nich, przedstawiaj\u0105cym \u0141azienki Kr\u00f3lewskie, sportretowa\u0142 swoj\u0105 c\u00f3rk\u0119 J\u00f3zef\u0119 z m\u0119\u017cem Karlem De Perth\u00e9e\u2019sem. Dla \u201emodestii\u201d, czyli przez skromno\u015b\u0107, a tak\u017ce jako ochron\u0119 przed opalenizn\u0105, kobiety wychodz\u0105c na ulic\u0119 przykrywa\u0142y twarz tzw. kwefem, tj. cienk\u0105 gaz\u0105, rodzajem welonu. Ubi\u00f3r mieszczki warszawskiej by\u0142 daleko bardziej skromny, zw\u0142aszcza \u017ce mieszczan obowi\u0105zywa\u0142y zapisy, wed\u0142ug kt\u00f3rych nie mogli nosi\u0107 zbytkownych materia\u0142\u00f3w i koronek. Przepisy te nie by\u0142y jednak surowo przestrzegane i ubi\u00f3r niejednej mieszczki by\u0142 bogatszy od sukien \u015bredniozamo\u017cnej szlachcianki. Te pierwsze szczeg\u00f3lnie wyr\u00f3\u017cnia\u0142y czepeczki, bogato zdobione haftem, cz\u0119sto z\u0142otym, koronkami, haftowanymi wst\u0105\u017ckami aplikacjami. Ponadto wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cym ubiorem mieszczek by\u0142y jupki, czyli pelerynki, zwane te\u017c mantylkami, kt\u00f3re otula\u0142y ca\u0142\u0105 posta\u0107 i s\u0142u\u017cy\u0142y we wszystkich porach roku. Polskie mieszczki zamiast carako (rodzaj dopasowanego kubraczka z baskink\u0105 od talii), powszechnie noszonego na zachodzie Europy, wola\u0142y staniczek bez r\u0119kaw\u00f3w. Tego rodzaju staniczek czy gorsecik by\u0142 tak\u017ce popularny w\u015br\u00f3d wie\u015bniaczek. <\/p>\n\n\n\n
Wielkim znawc\u0105 i kolekcjonerem dawnych stroj\u00f3w by\u0142 Jan Matejko, kt\u00f3ry w swoim domu przy ul. Floria\u0144skiej w Krakowie zgromadzi\u0142 pi\u0119kn\u0105 kolekcj\u0119 r\u00f3wnie\u017c dawnych czepc\u00f3w kobiecych. Jest te\u017c autorem kilkudziesi\u0119ciu kolorowych tablic obrazuj\u0105cych histori\u0119 polskich ubior\u00f3w. W latach trzydziestych XIX w. Piotr Norblin de la Gourdain, kt\u00f3ry wiernie dokumentowa\u0142 \u017cycie polskich wie\u015bniak\u00f3w i z finezj\u0105 malowa\u0142 fete champetre eleganckiego towarzystwa, wyda\u0142 w Pary\u017cu album po\u015bwi\u0119cony polskim strojom r\u00f3\u017cnych warstw spo\u0142ecznych z r\u00f3\u017cnych dzielnic Polski (Piotr Norblin, Zbi\u00f3r rozmaitych stroj\u00f3w polskich. Costumes polonais 1817. Zbi\u00f3r wzorowy rozmaitych polskich ubior\u00f3w p\u0119dzlem znanego malarza Norblina, wydanych a przez s\u0142awnego Debucourt na miedzi wyr\u017cni\u0119tych, Pary\u017c 1817). Na warszawskiej ulicy ko\u0144ca XVIII w. odbywa\u0142y si\u0119 te\u017c targi, prowadzony by\u0142 handel, a przy kramach, koszykach, tobo\u0142kach siedzieli ch\u0142opi ubrani w d\u0142ugie koszule, przepasane w pasie, w szerokich portkach i d\u0142ugich butach albo w \u0142apciach. Zamo\u017cniejsi nosili sukmany i czamary, a kobiety ubrane by\u0142y w jasne koszule, chusty skrzy\u017cowane na piersi albo w kubraczki z baskinkami, szerokie sp\u00f3dnice i fartuchy na nich. Dzieci ubrane by\u0142y albo w proste, ubogie koszule i kubraczki, kiedy trzyma\u0142y si\u0119 matczynej sp\u00f3dnicy, albo stanowi\u0142y miniatur\u0119 doros\u0142ych \u2013 we fraczkach, kontusikach, sztywnych sukienkach dworskich. <\/p>\n\n\n\n
W Warszawie stanis\u0142awowskiej mieszkali te\u017c \u017bydzi, kt\u00f3rzy, zw\u0142aszcza starsi, wyr\u00f3\u017cniali si\u0119 ubiorem i wygl\u0105dem. Za\u0142atwiali sprawunki zakonnicy, siostry zakonne, wojskowi, kadeci, uliczni handlarze i muzycy. O ubiorze tych ostatnich trudno powiedzie\u0107, \u017ce si\u0119 w jaki\u015b spos\u00f3b wyr\u00f3\u017cniali. Natomiast koloryt miasta tworzy\u0142y ubiory s\u0142u\u017cby, lokaj\u00f3w, wo\u017anic\u00f3w, kolorowe liberie laufr\u00f3w i forysi\u00f3w. Opisa\u0142 je barwnie Adam Moszcze\u0144ski (Pami\u0119tnik do Histoyi Polski\u00e9j w ostatnich latach panowania Augusta III i pierwszych Stanis\u0142awa Poniatowskiego przez Adama Moszczy\u0144skiego, [w:] Pami\u0119tniki z o\u015bmnastego wieku, t. IX, Pozna\u0144 1867): \u201eOdno\u015bnie mody niemieckiej \u017ce dawniej Polacy nie cierpieli Niemc\u00f3w, i nawet ci co przy kr\u00f3lu w Dre\u017anie mieszkali nosili si\u0119 po francusku, bo i kr\u00f3l tak si\u0119 ubiera\u0142\u201d. Gdy magnat przybra\u0142 str\u00f3j francuski, wkr\u00f3tce ca\u0142y dw\u00f3r ubiera\u0142 si\u0119 podobnie. \u201eKamerdyner\u00f3w w jednakowo w ciemne p\u0105sowe sukno ubiera\u0142 z galonami srebrnymi\u201d i dalej \u201ePajucy i hajducy wybierani byli z ch\u0142opc\u00f3w najwy\u017cszego wzrostu i najlepiej zbudowanych. Pajuk\u00f3w ubierano podobnie jak chodz\u0105 janczarowie tureccy przy kr\u00f3tkich pa\u0142aszach w srebro oprawnych prosto przy boku wisz\u0105cych ko\u0142o pasa szerokiego, ze srebrnych sztuczek z\u0142o\u017conego [\u2026] z klamr\u0105 wypuk\u0142\u0105 na przodzie, kt\u00f3ra ten pas zamyka\u0142a. Szarawary szerokie, \u017cupan kr\u00f3tki na przodzie obszyty srebrnymi guziczkami w szarawary wpuszczony [\u2026] Hajducy ubrani byli z w\u0119gierska sznurkowan\u0105 w r\u00f3\u017cne desenie maj\u0105c libery\u0105, obsadzon\u0105 g\u0119sto guzikami [\u2026] kaftanik, kt\u00f3ry zapi\u0119ty haftkami przykrywa\u0142 pasek do spodni [\u2026] okryci byli na koniec dolmenem d\u0142ugim a\u017c do spodni, kt\u00f3ry mia\u0142 wisz\u0105ce r\u0119kawy\u201d. Nieocenionym \u017ar\u00f3d\u0142em do zg\u0142\u0119bienia omawianego tematu jest praca J\u0119drzeja Kitowicza Opis obyczaj\u00f3w za panowania Augusta III (Wroc\u0142aw 1950). Interesuj\u0105ce i barwne relacje dotycz\u0105ce obyczaj\u00f3w i ubior\u00f3w w Polsce ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem Warszawy przekaza\u0142 Fryderyk Schulz, kt\u00f3ry w latach 1791-1792 przebywa\u0142 w Warszawie z misj\u0105 skierowan\u0105 do polskiego obozu demokratycznego w sprawie poprawy losu mieszczan kurlandzkich. Jego relacje dotycz\u0105 ubioru polskich kobiet, o kt\u00f3rych gu\u015bcie i zami\u0142owaniu do oryginalno\u015bci wyra\u017ca\u0142 si\u0119 z du\u017c\u0105 sympati\u0105. <\/p>\n\n\n\n
Spod czyich igie\u0142 i zr\u0119cznych palc\u00f3w wychodzi\u0142y w XVIII w. te wszystkie ubiory? W latach 1782-1792 dzia\u0142a\u0142o w Warszawie ponad 20 manufaktur wytwarzaj\u0105cych towary galanteryjne, tak\u017ce pasy kontuszowe produkowane by\u0142y niekoniecznie na zam\u00f3wienie konkretnej osoby. Pozosta\u0142e, a w\u0142a\u015bciwie g\u0142\u00f3wne cz\u0119\u015bci ubior\u00f3w obstalowywano, czyli szyto na miar\u0119. A warszawski cechowy mistrz krawiecki w XVIII w. musia\u0142 bardzo du\u017co umie\u0107. Ze spisu z 1717 r. dowiadujemy si\u0119, \u017ce ze sztuk \u201ebia\u0142og\u0142owskich\u201d musia\u0142 on umie\u0107 uszy\u0107 m.in.: sznur\u00f3wk\u0119, rob\u0119, sak na rog\u00f3wk\u0119, manto, szlafrok, kontusik, sp\u00f3dnic\u0119 z garnirowaniem, kamizelk\u0119, a z \u201eusarskich\u201d, czyli m\u0119skich: mundur sukienny, deli\u0119, bekiesz\u0119, \u017cupan, ubi\u00f3r oficera, ubi\u00f3r pajucki, robdeszan (sukni\u0119 domow\u0105), surdut z angielskim ko\u0142nierzem, p\u0142aszcz hiszpa\u0144ski, gradytur francuski, czamar\u0119, jak r\u00f3wnie\u017c szaty liturgiczne \u2013 ornat, dalmatyk\u0119, kap\u0119, czamar\u0119 dla pra\u0142ata bez talii\u2026 Jest tych pozycji znacznie wi\u0119cej. Oczywi\u015bcie funkcjonowa\u0142 tak\u017ce handel obno\u015bny i handlarze starzyzn\u0105, kt\u00f3rej nabywcami by\u0142y osoby niezamo\u017cne czy wr\u0119cz biedne. Ponadto powszechne by\u0142o \u0142\u0105czenie ze sob\u0105 garderoby, przerabianie, a w rodzinach noszenie po starszym bracie lub siostrze. Materia\u0142y na ubiory r\u00f3wnie\u017c pochodzi\u0142y z rozmaitych \u017ar\u00f3de\u0142. Oko\u0142o po\u0142owy XVIII w. nast\u0105pi\u0142o o\u017cywienie w produkcji i handlu. W Nie\u015bwie\u017cu i S\u0142ucku by\u0142y manufaktury wytwarzaj\u0105ce nie tylko pasy kontuszowe, ale tak\u017ce sukno. Sprowadzano te\u017c tkaniny z Francji i Austrii, zw\u0142aszcza jedwabie z Lyonu w modne w\u00f3wczas pr\u0105\u017cki i paski. Z Prus sprowadzano sukno, w du\u017cym zapotrzebowaniu na mundury. S\u0142ynna by\u0142a manufaktura w Niemirowie, w Grodnie produkowano te\u017c aksamity, ale te z Lipska by\u0142y niestety ta\u0144sze. W drugiej po\u0142owie XVIII w. dzia\u0142a\u0142y ju\u017c w Polsce wytw\u00f3rnie tkanin drukowanych. Moda przemija, ale cz\u0119sto powraca. Takim powrotem osiemnastowiecznej mody kobiecej, a nawet jej fascynacj\u0105, by\u0142 styl \u201enew look\u201d Christiana Diora. On sam przyznawa\u0142, \u017ce by\u0142a to epoka, kt\u00f3ra urzeka\u0142a go najbardziej. <\/p>\n\n\n\n