{"id":2912,"date":"2021-03-27T16:23:32","date_gmt":"2021-03-27T15:23:32","guid":{"rendered":"https:\/\/varsavianista.pl\/?p=2912"},"modified":"2023-02-05T21:33:31","modified_gmt":"2023-02-05T20:33:31","slug":"gmach-dyrekcji-okregowej-kolei-panstwowych-w-warszawie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/03\/27\/gmach-dyrekcji-okregowej-kolei-panstwowych-w-warszawie\/","title":{"rendered":"Gmach Dyrekcji Okr\u0119gowej Kolei Pa\u0144stwowych w Warszawie"},"content":{"rendered":"\n

Autor: Adrian Sobieszcza\u0144ski<\/p>\n\n\n\n

W dniu odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci Polska przej\u0119\u0142a infrastruktur\u0119 kolejow\u0105 pozostawion\u0105 przez trzech zaborc\u00f3w. Jej scalenie i zunifikowanie sta\u0142o si\u0119 jednym z cel\u00f3w polityki komunikacyjnej. Kolej w odradzaj\u0105cym si\u0119 kraju mia\u0142a znaczenie nie tylko komunikacyjne, by\u0142a tak\u017ce ide\u0105 \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 ziemie odzyskane po latach zabor\u00f3w. Opr\u00f3cz zespolenia dr\u00f3g kolejowych nale\u017ca\u0142o stworzy\u0107 nie tylko mo\u017cliwo\u015bci bezpiecznego i mo\u017cliwie taniego przewozu os\u00f3b, baga\u017cy i towar\u00f3w, ale tak\u017ce dostosowa\u0107 kolej do mo\u017cliwo\u015bci obronnych pa\u0144stwa. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Widok z lotu ptaka na gmach Dyrekcji Okr\u0119gowej Kolei Pa\u0144stwowych, rys. Mariana Lalewicza z 1927 r.<\/figcaption><\/figure><\/div><\/a><\/div>\n\n\n\n

W celu zapewnienia odpowiednich warunk\u00f3w rozwoju infrastruktury kolejowej przyst\u0105piono do tworzenia zarz\u0105du dr\u00f3g \u017celaznych. W spu\u015bci\u017anie po zaborcach, opr\u00f3cz zr\u00f3\u017cnicowanej infrastruktury, otrzymali\u015bmy r\u00f3wnie\u017c r\u00f3\u017cne systemy administracyjne. Tych za\u015b by\u0142o wi\u0119cej ni\u017c zabor\u00f3w, poniewa\u017c na ziemiach by\u0142ego zaboru rosyjskiego istnia\u0142a prywatna Kolej Warszawsko – Wiede\u0144ska, co prawda przed wybuchem wojny w\u0142\u0105czona do kolei rz\u0105dowych, jednak z innym systemem administracyjnym. W pocz\u0105tkowym okresie Dyrekcje Okr\u0119gowe funkcjonowa\u0142y w systemie u\u017cywanym przez zaborc\u0119. Ujednolicenie tego systemu by\u0142o jednym z wa\u017cniejszych zada\u0144 podj\u0119tych przez ministerstwo w 1919 r. Pa\u0144stwowa sie\u0107 kolejowa zosta\u0142a podzielona na Dyrekcje Okr\u0119gowe, sprawuj\u0105ce w\u0142adz\u0119 w granicach wyznaczonych okr\u0119g\u00f3w, ale pod egid\u0105 ministra komunikacji. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Dyrekcja Okr\u0119gowa Kolei Pa\u0144stwowych w 1932 r.<\/figcaption><\/figure><\/div><\/a><\/div>\n\n\n\n

Po przeniesieniu w 1933 r. siedziby Dyrekcji z Gda\u0144ska do Torunia i po likwidacji Dyrekcji Stanis\u0142awowskiej dzia\u0142a\u0142o osiem DOKP z siedzibami w Warszawie, Radomiu, Poznaniu, Toruniu, Katowicach, Krakowie, Wilnie oraz we Lwowie. Kolejami na obszarze Wolnego Miasta Gda\u0144ska zarz\u0105dza\u0142o DOKP w Toruniu. We wrze\u015bniu 1926 r. z rozporz\u0105dzenia prezydenta Mo\u015bcickiego stworzono Przedsi\u0119biorstwo Polskich Kolei Pa\u0144stwowych, nad kt\u00f3rym nadz\u00f3r sprawowa\u0142o Ministerstwo Komunikacji. Warszawska Dyrekcja Kolei Pa\u0144stwowych nie mia\u0142a jednej siedziby, a jej wydzia\u0142y by\u0142y ulokowane w dwunastu punktach miasta. Z\u0142a sytuacja lokalowa nie tylko utrudnia\u0142a prac\u0119 urz\u0119dnikom, ale tak\u017ce nie sprzyja\u0142a komunikacji mi\u0119dzy sprz\u0119\u017conymi wydzia\u0142ami Dyrekcji. Pomys\u0142 budowy jednej siedziby pojawi\u0142 si\u0119 ju\u017c w 1919 r. Rozwa\u017cano w\u00f3wczas wzniesienie odpowiedniego gmachu w centrum miasta, w blisko\u015bci \u00f3wczesnego kompleksu budynk\u00f3w kolejowych. Powodem braku uzyskania teren\u00f3w w centrum by\u0142a potrzeba zakrojonej na szerok\u0105 skal\u0119 modernizacji warszawskiego w\u0119z\u0142a kolejowego. W tym te\u017c celu opr\u00f3\u017cniono zabudowania komory celnej i Dyrekcji Warszawskiej Kolei Pa\u0144stwowych, po czym przyst\u0105piono do wyburze\u0144 pod budow\u0119 tymczasowego dworca Warszawa G\u0142\u00f3wna, kt\u00f3rego budowa mia\u0142a by\u0107 efektem konkursu na zagospodarowanie teren\u00f3w kolejowych pomi\u0119dzy Towarow\u0105 a Marsza\u0142kowsk\u0105. W ramach tych prac planowano budow\u0119 linii \u015brednicowej z tunelem pod Alejami Jerozolimskimi, mostem, przystankiem \u201eSmolna\u201d oraz oddanie do u\u017cytku dworca Warszawa Wschodnia. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Portyk dorycki wzorowany na greckich propylejach, widok od ul. Targowej, fot. Adrian Sobieszcza\u0144ski.<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div><\/a><\/div>\n\n\n\n

Z powodu braku odpowiedniego placu oraz problem\u00f3w finansowych, wynikaj\u0105cych z niemo\u017cliwo\u015bci otrzymania kredyt\u00f3w, prace zosta\u0142y od\u0142o\u017cone w czasie. W konsekwencji ogrom dzia\u0142a\u0144 prowadzonych w centrum miasta zmusi\u0142 do szukania innego miejsca. Dostatecznie du\u017cy teren pod zabudow\u0119 zakupiono zatem na placu kolejowym obok Dworca Wile\u0144skiego przy ul. Targowej. W miejscu planowanej budowy w latach 1862-1915 znajdowa\u0142 si\u0119 Dworzec Petersburski zaprojektowany przez Narcyza Zborzewskiego. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Wej\u015bcie g\u0142\u00f3wne do gmachu, fot. Adrian Sobieszcza\u0144ski.<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div><\/a><\/div>\n\n\n\n

By\u0142a to ko\u0144cowa stacja szerokotorowej linii \u0142\u0105cz\u0105cej Petersburg z Warszaw\u0105. W niepodleg\u0142ej Polsce nazw\u0119 dworca zmieniono na Wile\u0144ski, a dla obs\u0142ugi pasa\u017cer\u00f3w oddano do u\u017cytku tymczasowy dworzec wybudowany w b\u0142yskawicznym tempie trzech miesi\u0119cy. W 1927 r. wst\u0119pne plany zespo\u0142u budynku Dyrekcji Okr\u0119gowej Kolei dla Warszawy sporz\u0105dzi\u0142 architekt Marian Lalewicz, absolwent Akademii Sztuk Pi\u0119knych w Petersburgu, wyk\u0142adowca w petersburskim Instytucie In\u017cynier\u00f3w Komunikacji oraz profesor na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej. Projekt Lalewicza zosta\u0142 zaakceptowany przez Rad\u0119 Techniczn\u0105 Ministerstwa Komunikacji i w marcu 1928 r. przyst\u0105piono do budowy. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 prac planowano wykona\u0107 w 1928 r. i jeszcze w tym samym roku odda\u0107 budynki w stanie surowym. Budowa przebiega\u0142a niezwykle sprawnie, bo ju\u017c w styczniu 1930 r. w budynku zainstalowa\u0142a si\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 biur. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Stylizowana klamka drzwi wej\u015bcia g\u0142\u00f3wnego, fot. Adrian Sobieszcza\u0144ski.<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div><\/a><\/div>\n\n\n\n

W latach 1930-1931 trwa\u0142y jeszcze roboty zewn\u0119trze (k\u0142adzenie tynk\u00f3w) oraz wyka\u0144czanie wn\u0119trz. Ostatecznie wszystkie wydzia\u0142y przenios\u0142y si\u0119 do gmachu DOKP 1 lipca 1931 r. Konstrukcj\u0119 gmachu Dyrekcji stanowi\u0142 szkielet \u017celbetowy, wype\u0142niony ceg\u0142\u0105, kt\u00f3rej u\u017cyto oko\u0142o 4,5 mln sztuk. Za prace budowlane odpowiedzialna by\u0142a firma \u201eMartens & Daab\u201d. Oddany do u\u017cytku budynek mia\u0142 imponuj\u0105c\u0105 kubatur\u0119 89 tys. m3, przy czym \u0142\u0105czna d\u0142ugo\u015b\u0107 korytarzy wynosi\u0142a 2 km. W konsekwencji powsta\u0142 obiekt sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 z pi\u0119ciu po\u0142\u0105czonych ze sob\u0105 pawilon\u00f3w oraz dw\u00f3ch niezale\u017cnych budynk\u00f3w mieszkalnych, zlokalizowanych od ul. In\u017cynierskiej. Marian Lalewicz zaprojektowa\u0142 gmach odwo\u0142uj\u0105cy si\u0119 do form akademizmu petersburskiego. Architekt ch\u0119tnie wykorzystywa\u0142 elementy nale\u017c\u0105ce do szerokiego wachlarza form neoklasycystycznych, b\u0119d\u0105c wybitnym znawc\u0105 antyku i antycznej architektury \u2013 by\u0142 przecie\u017c kierownikiem Katedry Historii Architektury i Sztuki Staro\u017cytnej PW. Odwa\u017cnie pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 motywami klasycznymi. Jego realizacje charakteryzowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c cz\u0119sto uk\u0142ad budynk\u00f3w w postaci budowy jednego dominuj\u0105cego elementu oraz podporz\u0105dkowania mu reszty. Tak samo dzieje si\u0119 w przypadku DOKP. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Klatka schodowa domu mieszkalnego Ministerstwa Kolei \u017belaznych przy ul. Targowej, fot. Adrian Sobieszcza\u0144ski.<\/em><\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Najwy\u017csza, pi\u0119ciokondygnacyjna bry\u0142a, usytuowana na \u015brodku, pe\u0142ni funkcj\u0119 korpusu g\u0142\u00f3wnego i swoistego rodzaju dominanty. Z ni\u017cszymi skrzyd\u0142ami bocznymi jest po\u0142\u0105czona galeriami, co zapewnia mo\u017cliwo\u015b\u0107 komunikacji mi\u0119dzy budynkami. Korpus g\u0142\u00f3wny mie\u015bci\u0142 m.in. sal\u0119 konferencyjn\u0105, kas\u0119 ze skarbcami, szatni\u0119, archiwum, bibliotek\u0119 oraz restauracj\u0119. W miejscu zetkni\u0119\u0107 bok\u00f3w budynk\u00f3w umieszczono pokoje naczelnik\u00f3w. Czteropi\u0119trowe skrzyd\u0142a boczne zosta\u0142y nakryte dachem czterospadowym, w przeciwie\u0144stwie do korpusu g\u0142\u00f3wnego o dachu p\u0142askim. Wysok\u0105 parti\u0119 przyziemia zaakcentowano doryckimi pilastrami oraz belkowaniem. We fryzie umieszczono rytmicznie pojawiaj\u0105ce si\u0119 elementy nawi\u0105zuj\u0105ce do funkcji budynku, a w oknach usytuowanych w partii coko\u0142u kraty z literami \u201eWDKP\u201d. Wyra\u017ane odniesienia antyczne w budowie nasuwa umiejscowione od ul. Targowej wej\u015bcie na teren Dyrekcji, uj\u0119te w formie portyku doryckiego, wzorowanego na greckich propylejach. W marcu 1933 r., dzi\u0119ki staraniom Kolejowego Przysposobienia Wojskowego, w tympanonie nad g\u0142\u00f3wnym wej\u015bciem umieszczono uj\u0119ty panopliami medalion z wizerunkiem J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego oraz napis \u201e1918 J\u00f3zef Pi\u0142sudski 1933 Wielkiemu budowniczemu Polski w ho\u0142dzie\u201d. Obecnie napis jest prawie niewidoczny, a podobizn\u0119 marsza\u0142ka zast\u0105piono or\u0142em pa\u0144stwowym. Potrzeba budowy tak gigantycznego budynku by\u0142a wymuszona liczb\u0105 1200 os\u00f3b zatrudnionych w DOKP. Opr\u00f3cz sal reprezentacyjnych \u2212 ma\u0142ej i du\u017cej \u2212 znajdowa\u0142y si\u0119 tu biura urz\u0119dnik\u00f3w, centrala telegraficzna, gara\u017ce, laboratorium oraz sk\u0142adnica sanitarna. Najwa\u017cniejsz\u0105 sal\u0105 gmachu by\u0142a sala konferencyjna du\u017ca, przewidziana do spotka\u0144 w wi\u0119kszym gronie oraz konferencji mi\u0119dzynarodowych. Pomieszczenie to nie zmieni\u0142o si\u0119 od momentu oddania go do u\u017cytku. Zosta\u0142o pozbawione jedynie mebli, kt\u00f3re by\u0142y wykonane przez firm\u0119 Za\u0142\u0119ski i Sp\u00f3\u0142ka. Sala posiedze\u0144 zosta\u0142a do\u015bwietlona poprzez okna znajduj\u0105ce si\u0119 na p\u00f3\u0142nocnej stronie, kt\u00f3re uj\u0119te s\u0105 pilastrami z kanelowaniem, wykonanymi ze stiuku imituj\u0105cego marmur, zwie\u0144czonymi jo\u0144skim kapitelem koloru z\u0142otego. Identyczne pilastry wprowadzono tak\u017ce na pozosta\u0142ych \u015bcianach sali. Stolarka drzwiowa oraz os\u0142ony kaloryfer\u00f3w zosta\u0142y wykonane przez firm\u0119 Hechli\u0144skiego z Bydgoszczy. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Monogram Warszawskiej Dyrekcji Kolei Pa\u0144stwowych wkomponowany w okratowanie okien budynku, fot. Adrian Sobieszcza\u0144ski.<\/figcaption><\/figure><\/div><\/a><\/div>\n\n\n\n

Na centralnej \u015bcianie sali, we wn\u0119ce mi\u0119dzy pilastrami pierwotnie znajdowa\u0142 si\u0119 portret prezydenta Ignacego Mo\u015bcickiego. Obecnie w tym miejscu jest zgeometryzowany orze\u0142 o stylistyce art d\u00e9co, b\u0119d\u0105cy powt\u00f3rzeniem god\u0142a pa\u0144stwowego umieszczonego w tympanonie od ul. Targowej. Sala jest przykryta sufitem kasetonowym, wype\u0142nionym dekoracj\u0105 malarsk\u0105 i sztukatorsk\u0105 w postaci z\u0142otych rozet. Do dnia dzisiejszego zachowa\u0142y si\u0119 te\u017c dwa oryginalne \u017cyrandole. Niestety, brak mo\u017cliwo\u015bci finansowych spowodowa\u0142, \u017ce opr\u00f3cz sal posiedze\u0144 \u2013 ma\u0142ej i du\u017cej oraz restauracji \u2013 pomieszczenia nie by\u0142y wyposa\u017cane w meble robione na specjalne zam\u00f3wienie. Wn\u0119trza budynku uzyska\u0142y dekoracje art d\u00e9co, kt\u00f3re s\u0105 widoczne m.in. na balustradach schod\u00f3w z wizerunkiem strza\u0142 \u0142uczniczych. Ciekawostk\u0119 stanowi fakt, i\u017c balustrada z identycznym rysunkiem znajduje si\u0119 w budynku Pa\u0144stwowego Banku Rolnego przy ul. Nowogrodzkiej, r\u00f3wnie\u017c zaprojektowanym przez Mariana Lalewicza. Realizacje z Nowogrodzkiej i Targowej to dzie\u0142o znanej fabryki Wyrob\u00f3w \u015alusarskich Braci Mencel w Warszawie. Na p\u00f3\u0142pi\u0119trze, naprzeciwko wej\u015bcia do prezydium s\u0105 p\u00f3\u0142okr\u0105g\u0142e wn\u0119ki w \u015bcianach, wype\u0142nione boazeri\u0105 z motywem romb\u00f3w, oraz drewniane \u0142awy. Motyw ten wyst\u0119puje te\u017c na pod\u0142odze w sali, gdzie przeplataj\u0105 si\u0119 naprzemiennie u\u0142o\u017cone jasne i ciemne romby. Budynek DOKP na sta\u0142e zr\u00f3s\u0142 si\u0119 z warszawsk\u0105 Prag\u0105, b\u0119d\u0105c jedn\u0105 z najwi\u0119kszych realizacji na prawym brzegu Wis\u0142y w okresie dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego. Chocia\u017c przez niekt\u00f3rych projekt Lalewicza uwa\u017cany by\u0142 za najgorszy w jego dorobku, do dzisiaj zwraca uwag\u0119 skal\u0105 i detalem. Obiekt wyszed\u0142 obronn\u0105 r\u0119k\u0105 z po\u017cogi wojennej. Zmiany, jakie nast\u0119powa\u0142y w okolicach Dworca Wile\u0144skiego, wymaga\u0142y regulacji wed\u0142ug planu Miasta Sto\u0142ecznego Warszawy. Sam Marian Lalewicz proponowa\u0142 przed\u0142u\u017cenie a\u017c do szosy radzymi\u0144skiej ul. Zygmuntowskiej, kt\u00f3ra w momencie zlikwidowania tymczasowego dworca zmieni\u0142aby si\u0119 w szerok\u0105 na 30 m arteri\u0119. Przed\u0142u\u017cona ulica mia\u0142aby zako\u0144czy\u0107 si\u0119 \u0142ukiem triumfalnym po\u015bwi\u0119conym Bitwie Warszawskiej, nasuwaj\u0105cej analogie z Radzyminem. Kolejow\u0105 proweniencj\u0119 ma tak\u017ce monumentalny dom pracownik\u00f3w kolei przy ul. Targowej. Zosta\u0142 wybudowany w naro\u017cniku wytyczonym ulicami Targow\u0105 i Bia\u0142ostock\u0105 wed\u0142ug projektu Henryka Juliana Gaya oraz Romana Feli\u0144skiego. Jest to typ monumentalnej kamienicy czynszowej, nakrytej czterospadowymi dachami, i przypomina bardziej gmach u\u017cyteczno\u015bci publicznej ni\u017c budynek mieszkalny. Korpus g\u0142\u00f3wny zosta\u0142 odsuni\u0119ty od linii ulicy, do kt\u00f3rej dochodz\u0105 jedynie skrzyd\u0142a boczne. Siedmioosiowy budynek z ryzalitem i tympanonem, przywo\u0142uj\u0105cy na my\u015bl pa\u0142acowe kordegardy, uj\u0119ty jest po bokach ogrodzeniem i bram\u0105 wiod\u0105c\u0105 na podw\u00f3rze. Historyczne analogie budzi dekoracja rze\u017abiarska, przede wszystkim putto o barokowych rysach, znajduj\u0105ce si\u0119 nad wej\u015bciem, oraz girlanda umieszczona w tympanonie. Na balkonach skrzyde\u0142 bocznych, na wysoko\u015bci pierwszego pi\u0119tra zachowa\u0142y si\u0119 oryginalne balustrady, na kt\u00f3rych umieszczono monogram MK\u017b oraz dat\u0119 \u201e1923\u201d. Wskazuj\u0105 one inwestora, czyli Ministerstwo Kolei \u017belaznych, oraz rok rozpocz\u0119cia budowy. Budynek przeznaczony by\u0142 na przedszkole, a na poddaszu znajdowa\u0142o si\u0119 mieszkanie dozorcy. Nad wej\u015bciami od otwartego podw\u00f3rza r\u00f3wnie\u017c znajduj\u0105 si\u0119 rze\u017aby, przedstawiaj\u0105ce kolejno smoka, okr\u0119t, lwa. Pod ka\u017cd\u0105 z rze\u017ab znajduje si\u0119 kartusz, pe\u0142ni\u0105cy funkcj\u0119 zwornika nad\u015bwietla. Autorem rze\u017abiarskiej dekoracji by\u0142 Zygmunt Otto \u2013 znany z takich realizacji, jak oprawa rze\u017abiarska Hali Koszyki czy or\u0142y na Banku Sp\u00f3\u0142dzielczym przy ul. Jasnej, a tak\u017ce wielu dekoracji architektonicznych w Rydze. Wn\u0119trza klatek schodowych zachowa\u0142y sw\u00f3j pierwotny wystr\u00f3j. W klatkach od otwartego podw\u00f3rza uwag\u0119 zwracaj\u0105 balustrady z drewnianymi por\u0119czami oraz zachowana stolarka drzwiowa z charakterystycznymi r\u0119cznymi dzwonkami. Do 2010 r. na podw\u00f3rzu znajdowa\u0142a si\u0119 oryginalna tablica z list\u0105 lokator\u00f3w. Kompleks mieszkaniowy Ministerstwa mie\u015bci kilkaset lokali mieszkalnych oraz przedszkole. Kamienica jest ciekawym przyk\u0142adem budynku o nowoczesnej konstrukcji i historyzuj\u0105cej szacie. Buduj\u0105c kamienice przy Targowej, w\u0142adze Ministerstwa Komunikacji chcia\u0142y zwi\u0105za\u0107 pracownik\u00f3w z kolej\u0105, zapewniaj\u0105c im mieszkania oraz odpowiedni\u0105 infrastruktur\u0119. Budowa dom\u00f3w blisko miejsca pracy wyra\u017ca\u0142a pragmatyczne podej\u015bcie i by\u0107 mo\u017ce by\u0142a podyktowana ch\u0119ci\u0105 wyeliminowania sp\u00f3\u017anie\u0144, co w przypadku funkcjonowania przedwojennej kolei nie by\u0142o bez znaczenia. Budowa kamienicy mieszkalnej, a w nied\u0142ugim czasie Dyrekcji Okr\u0119gowej Kolei Pa\u0144stwowych na lata zdeterminowa\u0142y charakter tej cz\u0119\u015bci dzielnicy.<\/p>\n\n\n\n

Adrian Sobieszcza\u0144ski<\/p>\n\n\n\n

Artyku\u0142 pochodzi z numeru 5-6, 2019 \u201eSpotka\u0144 z Zabytkami\u201d<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W dniu odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci Polska przej\u0119\u0142a infrastruktur\u0119 kolejow\u0105 pozostawion\u0105 przez trzech zaborc\u00f3w. Jej scalenie i zunifikowanie sta\u0142o si\u0119 jednym z cel\u00f3w polityki komunikacyjnej. <\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":2915,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[45,206,8],"tags":[58],"class_list":["post-2912","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-architektura","category-praga","category-warszawski-przewodnik-proponuje","tag-artykuly-z-roku-2021"],"yoast_head":"\nGmach Dyrekcji Okr\u0119gowej Kolei Pa\u0144stwowych w Warszawie – varsavianista.pl<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/03\/27\/gmach-dyrekcji-okregowej-kolei-panstwowych-w-warszawie\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Gmach Dyrekcji Okr\u0119gowej Kolei Pa\u0144stwowych w Warszawie – varsavianista.pl\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"W dniu odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci Polska przej\u0119\u0142a infrastruktur\u0119 kolejow\u0105 pozostawion\u0105 przez trzech zaborc\u00f3w. Jej scalenie i zunifikowanie sta\u0142o si\u0119 jednym z cel\u00f3w polityki komunikacyjnej.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/03\/27\/gmach-dyrekcji-okregowej-kolei-panstwowych-w-warszawie\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"varsavianista.pl\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Varsavianistapl-109778854496274\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2021-03-27T15:23:32+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2023-02-05T20:33:31+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/gdokpww_02.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1181\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"759\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Adrian Sobieszcza\u0144ski\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Adrian Sobieszcza\u0144ski\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"9 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/03\\\/27\\\/gmach-dyrekcji-okregowej-kolei-panstwowych-w-warszawie\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/03\\\/27\\\/gmach-dyrekcji-okregowej-kolei-panstwowych-w-warszawie\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Adrian Sobieszcza\u0144ski\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/519ed9166ae931975092f540c2906036\"},\"headline\":\"Gmach Dyrekcji Okr\u0119gowej Kolei Pa\u0144stwowych w Warszawie\",\"datePublished\":\"2021-03-27T15:23:32+00:00\",\"dateModified\":\"2023-02-05T20:33:31+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/03\\\/27\\\/gmach-dyrekcji-okregowej-kolei-panstwowych-w-warszawie\\\/\"},\"wordCount\":2071,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/03\\\/27\\\/gmach-dyrekcji-okregowej-kolei-panstwowych-w-warszawie\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/03\\\/gdokpww_02.jpg\",\"keywords\":[\"artyku\u0142y z roku 2021\"],\"articleSection\":[\"architektura\",\"praga\",\"warszawski przewodnik proponuje\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/03\\\/27\\\/gmach-dyrekcji-okregowej-kolei-panstwowych-w-warszawie\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/03\\\/27\\\/gmach-dyrekcji-okregowej-kolei-panstwowych-w-warszawie\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/03\\\/27\\\/gmach-dyrekcji-okregowej-kolei-panstwowych-w-warszawie\\\/\",\"name\":\"Gmach Dyrekcji Okr\u0119gowej Kolei Pa\u0144stwowych w Warszawie – varsavianista.pl\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/03\\\/27\\\/gmach-dyrekcji-okregowej-kolei-panstwowych-w-warszawie\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/03\\\/27\\\/gmach-dyrekcji-okregowej-kolei-panstwowych-w-warszawie\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/03\\\/gdokpww_02.jpg\",\"datePublished\":\"2021-03-27T15:23:32+00:00\",\"dateModified\":\"2023-02-05T20:33:31+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/03\\\/27\\\/gmach-dyrekcji-okregowej-kolei-panstwowych-w-warszawie\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/03\\\/27\\\/gmach-dyrekcji-okregowej-kolei-panstwowych-w-warszawie\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/03\\\/27\\\/gmach-dyrekcji-okregowej-kolei-panstwowych-w-warszawie\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/03\\\/gdokpww_02.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/03\\\/gdokpww_02.jpg\",\"width\":1181,\"height\":759},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/03\\\/27\\\/gmach-dyrekcji-okregowej-kolei-panstwowych-w-warszawie\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Gmach Dyrekcji Okr\u0119gowej Kolei Pa\u0144stwowych w Warszawie\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/\",\"name\":\"varsavianista\",\"description\":\"strona varsavianistyczna\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#organization\",\"name\":\"varsavianista\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/03\\\/varsavianista.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/03\\\/varsavianista.png\",\"width\":222,\"height\":222,\"caption\":\"varsavianista\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/Varsavianistapl-109778854496274\\\/\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/519ed9166ae931975092f540c2906036\",\"name\":\"Adrian Sobieszcza\u0144ski\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/4f81889a5d0629d85a500295e71cde683a20499beafe7f4c0c25256c1f9017d5?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/4f81889a5d0629d85a500295e71cde683a20499beafe7f4c0c25256c1f9017d5?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/4f81889a5d0629d85a500295e71cde683a20499beafe7f4c0c25256c1f9017d5?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Adrian Sobieszcza\u0144ski\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/author\\\/as\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Gmach Dyrekcji Okr\u0119gowej Kolei Pa\u0144stwowych w Warszawie – varsavianista.pl","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/03\/27\/gmach-dyrekcji-okregowej-kolei-panstwowych-w-warszawie\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Gmach Dyrekcji Okr\u0119gowej Kolei Pa\u0144stwowych w Warszawie – varsavianista.pl","og_description":"W dniu odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci Polska przej\u0119\u0142a infrastruktur\u0119 kolejow\u0105 pozostawion\u0105 przez trzech zaborc\u00f3w. Jej scalenie i zunifikowanie sta\u0142o si\u0119 jednym z cel\u00f3w polityki komunikacyjnej.","og_url":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/03\/27\/gmach-dyrekcji-okregowej-kolei-panstwowych-w-warszawie\/","og_site_name":"varsavianista.pl","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Varsavianistapl-109778854496274\/","article_published_time":"2021-03-27T15:23:32+00:00","article_modified_time":"2023-02-05T20:33:31+00:00","og_image":[{"width":1181,"height":759,"url":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/gdokpww_02.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Adrian Sobieszcza\u0144ski","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Adrian Sobieszcza\u0144ski","Szacowany czas czytania":"9 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/03\/27\/gmach-dyrekcji-okregowej-kolei-panstwowych-w-warszawie\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/03\/27\/gmach-dyrekcji-okregowej-kolei-panstwowych-w-warszawie\/"},"author":{"name":"Adrian Sobieszcza\u0144ski","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/person\/519ed9166ae931975092f540c2906036"},"headline":"Gmach Dyrekcji Okr\u0119gowej Kolei Pa\u0144stwowych w Warszawie","datePublished":"2021-03-27T15:23:32+00:00","dateModified":"2023-02-05T20:33:31+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/03\/27\/gmach-dyrekcji-okregowej-kolei-panstwowych-w-warszawie\/"},"wordCount":2071,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/03\/27\/gmach-dyrekcji-okregowej-kolei-panstwowych-w-warszawie\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/gdokpww_02.jpg","keywords":["artyku\u0142y z roku 2021"],"articleSection":["architektura","praga","warszawski przewodnik proponuje"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/03\/27\/gmach-dyrekcji-okregowej-kolei-panstwowych-w-warszawie\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/03\/27\/gmach-dyrekcji-okregowej-kolei-panstwowych-w-warszawie\/","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/03\/27\/gmach-dyrekcji-okregowej-kolei-panstwowych-w-warszawie\/","name":"Gmach Dyrekcji Okr\u0119gowej Kolei Pa\u0144stwowych w Warszawie – varsavianista.pl","isPartOf":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/03\/27\/gmach-dyrekcji-okregowej-kolei-panstwowych-w-warszawie\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/03\/27\/gmach-dyrekcji-okregowej-kolei-panstwowych-w-warszawie\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/gdokpww_02.jpg","datePublished":"2021-03-27T15:23:32+00:00","dateModified":"2023-02-05T20:33:31+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/03\/27\/gmach-dyrekcji-okregowej-kolei-panstwowych-w-warszawie\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/03\/27\/gmach-dyrekcji-okregowej-kolei-panstwowych-w-warszawie\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/03\/27\/gmach-dyrekcji-okregowej-kolei-panstwowych-w-warszawie\/#primaryimage","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/gdokpww_02.jpg","contentUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/gdokpww_02.jpg","width":1181,"height":759},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/03\/27\/gmach-dyrekcji-okregowej-kolei-panstwowych-w-warszawie\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/varsavianista.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Gmach Dyrekcji Okr\u0119gowej Kolei Pa\u0144stwowych w Warszawie"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#website","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/","name":"varsavianista","description":"strona varsavianistyczna","publisher":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/varsavianista.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#organization","name":"varsavianista","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/varsavianista.png","contentUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/varsavianista.png","width":222,"height":222,"caption":"varsavianista"},"image":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Varsavianistapl-109778854496274\/"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/person\/519ed9166ae931975092f540c2906036","name":"Adrian Sobieszcza\u0144ski","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/4f81889a5d0629d85a500295e71cde683a20499beafe7f4c0c25256c1f9017d5?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/4f81889a5d0629d85a500295e71cde683a20499beafe7f4c0c25256c1f9017d5?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/4f81889a5d0629d85a500295e71cde683a20499beafe7f4c0c25256c1f9017d5?s=96&d=mm&r=g","caption":"Adrian Sobieszcza\u0144ski"},"url":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/author\/as\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2912","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2912"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2912\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2989,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2912\/revisions\/2989"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2915"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2912"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2912"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2912"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}