{"id":2925,"date":"2021-03-27T21:42:46","date_gmt":"2021-03-27T20:42:46","guid":{"rendered":"https:\/\/varsavianista.pl\/?p=2925"},"modified":"2024-02-04T16:54:55","modified_gmt":"2024-02-04T15:54:55","slug":"wilenska-przerwana-kariera-wielkomiejskiej-ulicy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/03\/27\/wilenska-przerwana-kariera-wielkomiejskiej-ulicy\/","title":{"rendered":"Wile\u0144ska \u2013 przerwana kariera wielkomiejskiej ulicy"},"content":{"rendered":"
<\/div>

Jaros\u0142aw Zieli\u0144ski<\/p><\/div><\/div>\n\n\n

Op\u0142akany obecnie stan historycznej zabudowy ul. Wile\u0144skiej nie mo\u017ce zwie\u015b\u0107 uwa\u017cnego obserwatora, kt\u00f3ry natychmiast dostrze\u017ce liczne jeszcze oznaki niegdysiejszej \u015bwietno\u015bci tej arterii. Znaczenie ulicy zawiera\u0142o si\u0119 w kr\u00f3tkim sformu\u0142owaniu: przedpole dworca kolejowego. Budowa linii kolejowej od strony Petersburga trwa\u0142a od 1851 r., ale jeszcze dziewi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej nie by\u0142o przes\u0105dzone, czy trakcja zako\u0144czy si\u0119 na Pradze, czy zostanie po\u0142\u0105czona z lewobrze\u017cn\u0105 lini\u0105 Drogi \u017belaznej Warszawsko-Wiede\u0144skiej.<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Dworzec Petersburski w 1912 r., fot. Konstanty Wojuty\u0144ski \/ POLONA BN.<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

Gmach Dworca Petersburskiego, projektu Narcyza Zborzewskiego, wzniesiono na terenie niemal zupe\u0142nie niezurbanizowanym (dzi\u015b w tym miejscu bloki przy ul. Wile\u0144skiej 6, 6A i 10\/10A). G\u0142\u00f3wne prace budowlane przeprowadzono w 1860 r., a rok p\u00f3\u017aniej dworzec oddano do u\u017cytku. Drog\u0119 \u017celazn\u0105 ostatecznie doprowadzono tylko do praskiego dworca. Po\u015brodku wybrukowanego polnymi kamieniami placu podjazdowego od strony Wile\u0144skiej urz\u0105dzono ogrodzony skwer. Po wschodniej stronie dworca wzniesiono drewniane hale parowozowni i wagonowni, kt\u00f3re w 1863 r. zast\u0105piono ceglanymi, ulokowanymi bli\u017cej Wile\u0144skiej. Remiza parowoz\u00f3w sta\u0142a w miejscu zaj\u0119tym dzi\u015b przez zachodni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 bloku przy ul. Wile\u0144skiej 18. W miejscu obecnego adresu ul. Wile\u0144ska 14 sta\u0142a wagonownia, nies\u0142usznie identyfikowana dzi\u015b z parowozowni\u0105. Urz\u0105dzenie wygodnego dojazdu do nowego dworca sta\u0142o si\u0119 pal\u0105c\u0105 potrzeb\u0105 i magistrat podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o przekszta\u0142ceniu drogi dojazdowej w znacznie szersz\u0105 ulic\u0119 na odcinku od Targowej do granicy miasta przy obecnej ul. Konopackiej, kosztem grunt\u00f3w posesji nr hip. 145-Praga. By\u0142a to typowa dla tej okolicy Pragi parcela, z frontem od Targowej zabudowanym domem drewnianym, ci\u0105gn\u0105ca si\u0119 na jego zapleczu na g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 niemal p\u00f3\u0142 kilometra, co by\u0142o konsekwencj\u0105 jej funkcjonowania w XVIII w. jako w\u0142\u00f3ki ziemi rolnej. Projekt wytyczenia ulicy, od razu obdarzonej nazw\u0105 Wile\u0144ska, pojawi\u0142 si\u0119 po raz pierwszy na planie tej posesji z 1865 r. Dwa lata p\u00f3\u017aniej rezolucja magistratu przes\u0105dzi\u0142a o wzd\u0142u\u017cnym podziale nieruchomo\u015bci. Wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 zosta\u0142a przeznaczona pod urz\u0105dzenie ulicy, mniejsz\u0105 po\u0142\u0105czono w 1868 r. z posesj\u0105 nr hip. 144-Praga i w roku nast\u0119pnym jej posiadacz, Aron Walfisz, zleci\u0142 sporz\u0105dzenie planu parcelacji posesji na szesna\u015bcie dzia\u0142ek. Walfisz by\u0142 postaci\u0105 nietuzinkow\u0105. Inwestowa\u0142 w grunty, cho\u0107 nie zawsze z powodzeniem. Dotychczas nie by\u0142o wiadomo, \u017ce w 1870 r. naby\u0142 podobnie d\u0142ugi plac \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 nieruchomo\u015bci na osi kszta\u0142tuj\u0105cej si\u0119 ul. Konopackiej \u2013 wytyczy\u0142 \u015brodkiem posesji ulic\u0119, a po obu jej stronach po osiem dzia\u0142ek budowlanych. Ca\u0142a ta operacja spali\u0142a wkr\u00f3tce na panewce, jako \u017ce rosyjskie w\u0142adze wojskowe wyda\u0142y zarz\u0105dzenie o przymusowym wykupie teren\u00f3w pod rozszerzenie esplanady cytadeli. <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Wile\u0144ska od naro\u017cnika ul. Targowej w latach 1909-1912, ze zbior\u00f3w Jaros\u0142awa Zieli\u0144skiego.<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

Na Wile\u0144skiej przedsi\u0119biorcy powiod\u0142o si\u0119 lepiej, a dzia\u0142ki, w cz\u0119\u015bci przez niego zabudowane, sprzedawa\u0142y si\u0119 doskonale. Dzi\u015b Aron Walfisz funkcjonuje w \u015bwiadomo\u015bci niekt\u00f3rych jako Bafisz (sic!), co jest efektem nieznajomo\u015bci cyrylicy, przez dziesi\u0105tki lat stosowanej w ksi\u0119gach hipotecznych. Pocz\u0105tek podmiejskiemu, wschodniemu odcinkowi Wile\u0144skiej da\u0142a z kolei kr\u00f3tka droga bez nazwy, utworzona w 1863 r. na nowo powsta\u0142ym przedmie\u015bciu Osada Targ\u00f3wek, zwanym popularnie Now\u0105 Prag\u0105, przez jej w\u0142a\u015bciciela Ksawerego Konopackiego. Porozumienie z posiadaczem s\u0105siednich d\u00f3br Przedmie\u015bcie Targ\u00f3wek, Joachimem Kurakowskim, umo\u017cliwi\u0142o przed\u0142u\u017cenie ulicy na wsch\u00f3d, po \u00f3wczesn\u0105 ul. G\u00f3rn\u0105 (obecn\u0105 Szwedzk\u0105). Ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 miejskiego i podmiejskiego odcinka ulicy jest widoczna na planie posesji praskich z 1865 r., a na planie parcelacyjnym z 1877 r. opisano drog\u0119 jako \u201eprzestrze\u0144 zarezerwowan\u0105 pod ulic\u0119 Wile\u0144sk\u0105\u201d. <\/em>Nap\u0142yw rzeszy pracownik\u00f3w kolejowych wywo\u0142a\u0142 popyt na budownictwo czynszowe. W rezultacie na miejskim odcinku ulicy wzniesiono na prze\u0142omie lat siedemdziesi\u0105tych i osiemdziesi\u0105tych seri\u0119 kamienic, w wi\u0119kszo\u015bci dwupi\u0119trowych, pocz\u0105tkowo skromnych, z\u0142o\u017conych ze skrzyd\u0142a frontowego i nielicznych oficyn. Wystr\u00f3j elewacji frontowych, w cz\u0119\u015bci gipsowy, odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 do neorenesansu. Z lat 1877-1878 pochodzi\u0142y czynsz\u00f3wki Arona Walfisza pod numerami 5 i 7, a z lat 1880-1881 \u2013 naro\u017cna kamienica Ruchli Zwerner vel Cwerner (nr 25). Chaim Winkler wystawi\u0142 w 1882 r. a\u017c trzy przylegaj\u0105ce do siebie kamienice: przy ul. Targowej 78, Targowej 76, r\u00f3g Wile\u0144skiej i Wile\u0144skiej 3. Od tych niemal jednolitych pod wzgl\u0119dem wysoko\u015bci i wystroju budynk\u00f3w odstawa\u0142a zabudowa posesji nr 27, zrealizowana w latach 1878-1879 wed\u0142ug projektu Adolfa Blenaua. Frontowy dom pi\u0119trowy o dwunastoosiowej fasadzie by\u0142 w 2\/3 d\u0142ugo\u015bci drewniany, a w 1\/3 murowany. <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Fragment plafonu na klatce schodowej w kamienicy przy ul. Wile\u0144skiej 21, fot. Jaros\u0142aw Zieli\u0144ski.<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

Przy\u0142\u0105czenie nowopraskich przedmie\u015b\u0107 do Warszawy na prze\u0142omie 1890 i 1891 r. zaowocowa\u0142o wzmo\u017ceniem ruchu budowlanego na obu odcinkach Wile\u0144skiej. W drugiej fazie zabudowy przewa\u017ca\u0142y kamienice trzypi\u0119trowe, kt\u00f3re w stosunku do starszych czynsz\u00f3wek wyr\u00f3\u017cnia\u0142y si\u0119 obfitsz\u0105, cho\u0107 na og\u00f3\u0142 gipsow\u0105 dekoracj\u0105 fasad. W\u015br\u00f3d bogatego wystroju wn\u0119trz zdarza\u0142y si\u0119 nawet malowid\u0142a na stropach klatek schodowych. S\u0105siedztwo dworca zobowi\u0105zywa\u0142o \u2013 chodzi\u0142o o wizualny efekt, strojny parawan podziwiany przez przybywaj\u0105cych do Warszawy podr\u00f3\u017cnych, cz\u0119sto z samego Petersburga! Przypuszczalnie kwit\u0142 tu proceder kr\u00f3tkotrwa\u0142ego najmu \u201epokoi umeblowanych\u201d<\/em>, kt\u00f3re stanowi\u0142y ekwiwalent hoteli. Kilka dom\u00f3w oferowa\u0142o wielopokojowe, komfortowe mieszkania, nie rezygnowano te\u017c z mieszka\u0144 jednoi dwuizbowych. Te lokowano najcz\u0119\u015bciej w oficynach. Cech\u0105 miejscowych czynsz\u00f3wek by\u0142 brak przechodnich tzw. pokoj\u00f3w berli\u0144skich na styku skrzyd\u0142a frontowego i oficyn, rozwi\u0105zania typowego w mieszkaniach Warszawy lewobrze\u017cnej, kt\u00f3re przewa\u017cnie rozplanowywano w dw\u00f3ch przyleg\u0142ych skrzyd\u0142ach budynku, lokuj\u0105c w oficynie cz\u0119\u015b\u0107 gospodarcz\u0105. Niemal ca\u0142e przyziemia dom\u00f3w przeznaczano na handel i us\u0142ugi. <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Kamienica J\u00f3zefa Roli\u0144skiego (nr 19) przed 1915 r., ze zbior\u00f3w Jacka Natorffa.<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

Na obszernych dziedzi\u0144cach, wi\u0119kszych od przeci\u0119tnych podw\u00f3rek lewobrze\u017cnych kamienic, zak\u0142adano ziele\u0144ce. W\u015br\u00f3d najobficiej zdobionych i wyposa\u017conych w spore mieszkania czynsz\u00f3wek wyr\u00f3\u017cnia\u0142y si\u0119: kamienica Arona Tursza z lat 1895-1896 (nr 11), dom Walfisz\u00f3w z lat 1897- -1898 (nr 29), dom Hersza Halbscheina i Arona Kalisza (nr 9), dom Arona Tursza (nr 23) i naro\u017cny dom J\u00f3zefa Roli\u0144skiego (nr 19) \u2013 trzy ostatnie z lat 1898-1899, a tak\u017ce naro\u017cna kamienica ma\u0142\u017ce\u0144stwa \u017bo\u0142\u0105d\u017a z lat oko\u0142o 1898-1900 (In\u017cynierska 1) i dom Jana Helda z lat 1899-1900 (nr 13). W tym samym cyklu inwestycyjnym mie\u015bci si\u0119 zesp\u00f3\u0142 trzech oficyn na posesji Chaima Winklera (nr 21), wzniesiony w latach 1897-1898. Uwag\u0119 zwraca\u0142a nieomal hegemonia \u017byd\u00f3w w grupie w\u0142a\u015bcicieli kamienic. Byli oni r\u00f3wnie licznie reprezentowani jako najemcy lokali handlowych, a zapewne te\u017c mieszka\u0144. Na przy\u0142\u0105czonym do Pragi przedmie\u015bciu panowa\u0142 w tym czasie niemal ca\u0142kowity bezruch inwestycyjny. Jednym z wyj\u0105tk\u00f3w by\u0142a ma\u0142a, zapewne jednopi\u0119trowa kamieniczka Konstantego Buczena (nr 61) sprzed 1897 r. Znacznie bardziej okaza\u0142y by\u0142 wzniesiony w latach 1899-1900 Dom Pracy dla Ch\u0142opc\u00f3w \u2013 dwupi\u0119trowy budynek o neogotyckiej fasadzie, wy\u0142o\u017conej pomara\u0144czow\u0105 lic\u00f3wk\u0105 (nr 69). Ten ufundowany przez Jadwig\u0119 i Wac\u0142awa Ma\u0144kowskich gmach zaprojektowali W\u0142adys\u0142aw Adolf Koz\u0142owski i Apoloniusz Nieniewski. <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Dom Pracy dla Ch\u0142opc\u00f3w przed 1939 r., ze zbior\u00f3w Jaros\u0142awa Zieli\u0144skiego.<\/em><\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

Celem fundacji by\u0142o obj\u0119cie kszta\u0142ceniem podstawowym i zawodowym okolicznej ubogiej m\u0142odzie\u017cy, wy\u0142\u0105cznie Polak\u00f3w wyznania rzymskokatolickiego. Pod koniec XIX w. przekszta\u0142cono skwer przed dworcem. Wjazd na plac i wyjazd ze\u0144 znajdowa\u0142y si\u0119 na wprost kamienic nr 19 i 25. W tym samym czasie powsta\u0142 przydworcowy park, ci\u0105gn\u0105cy si\u0119 do Targowej. Starannie rozplanowany i wyposa\u017cony m.in. w altany, uzyska\u0142 wej\u015bcie w postaci tunelu przeszywaj\u0105cego sztuczny, zadrzewiony pag\u00f3rek. W 1908 r. tramwaje konne zast\u0105piono elektrycznymi. Zachodni odcinek ulicy uzyska\u0142 wtedy bruk z kostki granitowej, a s\u0142upy trakcji tramwajowej pozwoli\u0142y na wprowadzenie o\u015bwietlenia elektrycznego. W latach 1910-1911 wybudowano czteropi\u0119trowy dom frontowy Chaima Winklera (nr 21), kt\u00f3ry po\u0142\u0105czono z r\u00f3wnocze\u015bnie podwy\u017cszonymi starszymi oficynami. Jego fasada uzyska\u0142a ornamentyk\u0119 secesyjn\u0105. W tym\u017ce czasie u zbiegu z Konopack\u0105 wzniesiono czteropi\u0119trow\u0105 kamienic\u0119 Chaskiela Flaksbauma i Hersza Grifenberga (nr 31). W latach 1913- -1914 zrealizowano pierwsz\u0105 przy Wile\u0144skiej kamienic\u0119 pi\u0119ciopi\u0119trow\u0105, w\u0142asno\u015b\u0107 Chawy Tylbor (nr 27). Spore mieszkania, z cz\u0119\u015bci\u0105 gospodarcz\u0105 w oficynach bocznych, wymusi\u0142y zaprojektowanie uko\u015bnych \u0142\u0105cznik\u00f3w z tzw. pokojami berli\u0144skimi. Rozwi\u0105zanie to zastosowano przy Wile\u0144skiej po raz pierwszy i jedyny. Fasada uzyska\u0142a formy zmodernizowanego neoklasycyzmu, uwag\u0119 przykuwa\u0142y monumentalne, pi\u0119ciokondygnacyjne lizeny. W latach 1912-1913 dom nr 7 zosta\u0142 podwy\u017cszony z dw\u00f3ch do czterech pi\u0119ter dla Szoela Glaszmidta i Mendla Kronenberga. Przy okazji zniszczono dawny wystr\u00f3j fasady, mno\u017c\u0105c balkony i przed\u0142u\u017caj\u0105c lizeny ryzalitu \u015brodkowego na nowe pi\u0119tra. Niemal identycznie wygl\u0105da\u0142a po przebudowie z lat 1914-1915 s\u0105siednia kamienica Udes Szreiberowej i Mendla Lipsztadta (nr 5). <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Wile\u0144ska od naro\u017cnika Targowej w latach 1915-1918; w g\u0142\u0119bi nadbudowane kamienice nr 5 i nr 7, domena publiczna.<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

Por\u00f3wnanie nielicznych fotografii ulicy z lat 1909-1916 pozwala zauwa\u017cy\u0107, \u017ce w ci\u0105gu kilku lat jej wyr\u00f3wnany dotychczas gabaryt zosta\u0142 nowymi inwestycjami znacznie zr\u00f3\u017cnicowany. By\u0142o to szczeg\u00f3lnie widoczne w rejonie Konopackiej, gdzie niekt\u00f3re z najwy\u017cszych dom\u00f3w s\u0105siadowa\u0142y z nisk\u0105 zabudow\u0105 wschodniego odcinka ulicy, na kt\u00f3rym w ci\u0105gu p\u00f3\u0142torej dekady przed pierwsz\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 nie wybudowano ani jednej frontowej kamienicy! Faz\u0119 wielkomiejskiego rozkwitu zachodniej Wile\u0144skiej brutalnie przerwa\u0142 wybuch pierwszej wojny \u015bwiatowej. Latem 1915 r. ust\u0119puj\u0105ce z Warszawy wojska rosyjskie podpali\u0142y gmach Dworca Petersburskiego, kt\u00f3rego zgliszcza sta\u0142y si\u0119 motywem propagandowym rozpowszechnianym na poczt\u00f3wkach przez nowe, niemieckie w\u0142adze okupacyjne. Dworzec nie zosta\u0142 odbudowany, jego pozosta\u0142o\u015bci rozebrano oko\u0142o 1919 r. Przeniesienie tymczasowego dworca, od 1915 r. zwanego Wile\u0144skim, w pobli\u017ce ul. Bia\u0142ostockiej oznacza\u0142o koniec epoki, w kt\u00f3rej Wile\u0144ska by\u0142a presti\u017cow\u0105 bram\u0105 wjazdow\u0105 do miasta. Od tego momentu mia\u0142a pe\u0142ni\u0107 funkcj\u0119 mieszkaniowego zaplecza pryncypialnej handlowej arterii Pragi \u2013 Targowej. Tereny kolejowe pos\u0142u\u017cy\u0142y nowym funkcjom. <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Wile\u0144ska przy rogu Zaokopowej oko\u0142o 1917 r., fot. Erich Wenderlich \/ w zbiorach Muzeum Warszawy.<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

Po likwidacji przydworcowego parku do Targowej si\u0119gn\u0105\u0142 kompleks gmach\u00f3w Dyrekcji Okr\u0119gowej Kolei Pa\u0144stwowych, wybudowany w latach 1928-1929 wed\u0142ug projektu Mariana Lalewicza w stylu akademickiego neoklasycyzmu. Na miejscu budynk\u00f3w kolejowych, kt\u00f3re sta\u0142y mi\u0119dzy starym dworcem a wagonowni\u0105, wzniesiono w latach 1937-1938 wed\u0142ug projektu Eugeniusza Piotrowskiego funkcjonalistyczne bloki osiedla Towarzystwa Budowy i Eksploatacji Mieszka\u0144 dla Pracownik\u00f3w Kolejowych (nr 12). Kolejne domy tego osiedla wybudowano ju\u017c po wojnie na miejscu starego dworca. Po \u201emiejskiej\u201d stronie ulicy w latach dwudziestych wzniesiono tylko jeden dom \u2013 Pierwszej Sp\u00f3\u0142dzielni Mieszkaniowej Lokator\u00f3w i Sublokator\u00f3w m.st. Warszawy (nr 59). Czteropi\u0119trowy, z tr\u00f3jstronnie oskrzydlonym dziedzi\u0144cem i zwarcie obudowanym podw\u00f3rzem, utrzymany w formach akademickiego neoklasycyzmu, by\u0142 dzie\u0142em Romana Feli\u0144skiego i jednym z najbardziej oryginalnych dom\u00f3w mieszkalnych w ca\u0142ej okolicy. W latach 1934-1935 na posesji ksi\u0119\u017cy marian\u00f3w u zbiegu ze Szwedzk\u0105 (nr 69) wybudowano kaplic\u0119 Matki Boskiej z Lourdes, autorstwa Stanis\u0142awa Mancewicza. Modernistyczny gmach by\u0142 oblicowany szar\u0105 ceg\u0142\u0105, mia\u0142 schodkowy szczyt i naro\u017cn\u0105 nisz\u0119 z figur\u0105 NMP. <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Wile\u0144ska 59, fot. Jaros\u0142aw Zieli\u0144ski.<\/em><\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

Posucha w budownictwie czynszowym pierwszego powojennego pi\u0119tnastolecia zosta\u0142a zrekompensowana w ostatnich czterech latach istnienia Drugiej Rzeczypospolitej. Wszystkie nowe domy powsta\u0142y na terenie dawnych przedmie\u015b\u0107. W latach 1935-1936 wybudowano czteropi\u0119trow\u0105 kamienic\u0119 rodziny Kahan (nr 43), a architekt Artur Spitzbarth wybudowa\u0142 dla siebie trzy kamienice czteropi\u0119trowe: w latach 1936-1937 dom nr 67 (proj. Teofil Wasilewski), a w latach 1937-1938 bli\u017aniacze domy nr 63 i nr 65, wed\u0142ug projektu Hipolita Rutkowskiego. Dwa ostatnie domy uzyska\u0142y funkcjonalistyczne formy i mia\u0142y zaawansowany standard lokali mieszkalnych. Na g\u0119sto zabudowanym zachodnim odcinku ulicy prowadzono nadbudowy starych kamienic, \u0142\u0105czone zazwyczaj z \u201emodernizacj\u0105\u201d elewacji, co oznacza\u0142o usuwanie wystroju czy wprowadzanie nowych motyw\u00f3w dekoracyjnych. W latach 1937-1938 nadbudow\u0119 trzeciego i czwartego pi\u0119tra oraz zmian\u0119 wystroju elewacji przesz\u0142a kamienica Marii Baumowej (nr 3), na podstawie projektu autorstwa J\u00f3zefa Vogtmana. Podobna metamorfoza sta\u0142a si\u0119 udzia\u0142em, w latach 1935-1936, naro\u017cnej kamienicy Szenberg\u00f3w (ul. Targowa 76; projekt Romana Bogowolskiego), kt\u00f3ra uros\u0142a z dw\u00f3ch do a\u017c pi\u0119ciu pi\u0119ter. Stare czynsz\u00f3wki mi\u0119dzy In\u017cyniersk\u0105 a Konopack\u0105 dawa\u0142y z\u0142udzenie zamo\u017cno\u015bci, czemu jednak przeczy\u0142y licho urz\u0105dzone sklepy i plac\u00f3wki us\u0142ugowe, typowe dla peryferyjnej dzielnicy, jak\u0105 pozostawa\u0142a ta cz\u0119\u015b\u0107 Pragi. W\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w \u2013 g\u0142\u00f3wnie kolejarzy, drobnych przedsi\u0119biorc\u00f3w, kupc\u00f3w i urz\u0119dnik\u00f3w \u2013 nadal spory odsetek stanowili \u017bydzi. We wrze\u015bniu 1939 r. walki na terenie domu nr 59 doprowadzi\u0142y do zniszczenia trzech oficyn i ich p\u00f3\u017aniejszej rozbi\u00f3rki. Doszcz\u0119tnie sp\u0142on\u0105\u0142 drewniany dom nr 47. Podczas walk o oswobodzenie Pragi we wrze\u015bniu 1944 r. spali\u0142a si\u0119 wagonownia \u2013 ostatni relikt najstarszej zabudowy Dworca Petersburskiego. Ju\u017c po zaj\u0119ciu prawobrze\u017cnej Warszawy przez wojska polskie i sowieckie zosta\u0142a trafiona ci\u0119\u017ckim pociskiem kamienica nr 3, trac\u0105c dwa nadbudowane pi\u0119tra. Ten sam los spotka\u0142 zachodni\u0105 oficyn\u0119 boczn\u0105 i cz\u0119\u015b\u0107 oficyny poprzecznej kamienicy nr 21. <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Wile\u0144ska od In\u017cynierskiej do Targowej, fot. Jaros\u0142aw Zieli\u0144ski.<\/em><\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

By\u0142 to najprawdopodobniej rezultat nieudanej pr\u00f3by zniszczenia przez Niemc\u00f3w zza Wis\u0142y siedziby marionetkowych polskich w\u0142adz komunistycznych, kt\u00f3re obj\u0119\u0142y w posiadanie gmach DOKP. Okres powojenny po komunalizacji kamienic oznacza\u0142 ich stopniow\u0105 degradacj\u0119, dla wielu zako\u0144czon\u0105 wyburzeniem. Los ten dotkn\u0105\u0142 g\u0142\u00f3wnie zabudowy wschodniego odcinka ulicy, przy kt\u00f3rym sta\u0142y budynki najmniejsze i cz\u0119sto najstarsze. Jako pierwsz\u0105 wyburzono po 1945 r. wiekow\u0105 kamienic\u0119 nr 41, po 1976 r. \u2013 kolejow\u0105 kamieniczk\u0119 nr 39 i ma\u0142y dom nr 45, a po 1994 r. przesta\u0142y istnie\u0107 kamienice nr 35 i 61. Budowa Trasy W-Z doprowadzi\u0142a do niwelacji wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci dawnej infrastruktury kolejowej, ale z ruin podniesiono star\u0105 wagonowni\u0119. Ten zabytkowy obiekt w atmosferze skandalu zosta\u0142 zburzony przez firm\u0119 Budrem w 2010 r., wraz ze stoj\u0105cym obok pawilonem administracyjnym. Obecnie w miejscu wagonowni stoi jej makieta, pe\u0142ni\u0105ca funkcj\u0119 hipermarketu. Po po\u0142udniowej stronie Wile\u0144skiej do wspomnianych blok\u00f3w przy Wile\u0144skiej 6, 6A i 10\/10A dobudowano w latach siedemdziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku bloki nr 14 i 16. W pierwszej po\u0142owie lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, po wystawieniu nowego ko\u015bcio\u0142a od strony Szwedzkiej, salezjanie zniszczyli przedwojenn\u0105 kaplic\u0119, przebudowuj\u0105c j\u0105 na biurowiec. Od schy\u0142ku lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych pierzej\u0119 Wile\u0144skiej mi\u0119dzy Konopack\u0105 a \u015arodkow\u0105, a tak\u017ce dzia\u0142ki nr 45 i 47, r\u00f3g Czynszowej oraz posesj\u0119 nr 61 wype\u0142niano kolejnymi domami plombami. Stare budynki w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych i sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych masowo pozbawiano dekoracji fasad, cz\u0119stokro\u0107 skuwaj\u0105c te\u017c tynki, kt\u00f3re przywr\u00f3cono tylko w nielicznych wypadkach. Wi\u0119ksze remonty, g\u0142\u00f3wnie w zakresie wymiany pokry\u0107 dachowych, rynien i okien, zacz\u0119to prowadzi\u0107 po 2007 r. Z licznych mieszka\u0144 trzeba by\u0142o wyprowadzi\u0107 lokator\u00f3w, a w wypadku kamienicy nr 5 ewakuowa\u0107 ca\u0142y budynek, kt\u00f3rego prawa oficyna uleg\u0142a w 2017 r. zawaleniu. W 2016 r. marianie zako\u0144czyli remont Domu Pracy dla Ch\u0142opc\u00f3w, m.in. przywracaj\u0105c do stanu \u015bwietno\u015bci lic\u00f3wkow\u0105 fasad\u0119. W latach 2015- -2017 prywatny w\u0142a\u015bciciel wyremontowa\u0142 naro\u017cn\u0105 kamienic\u0119 przy ul. Targowej 76, dyskretnie dodaj\u0105c sz\u00f3ste pi\u0119tro. Pozosta\u0142e czynsz\u00f3wki czekaj\u0105 na ratunek, kt\u00f3ry w kilku wypadkach mo\u017ce przyj\u015b\u0107 za p\u00f3\u017ano. Przed Wile\u0144sk\u0105 s\u0105 jeszcze du\u017ce zmiany, o ile program rewitalizacji Pragi b\u0119dzie kontynuowany. Czas poka\u017ce, czy zostan\u0105 odtworzone dekoracje sztukatorskie, czy te\u017c \u2013 jak w przypadku licznych remontowanych obecnie praskich kamienic \u2013 gospodarze dzielnicy p\u00f3jd\u0105 na \u0142atwizn\u0119, poprzestaj\u0105c na g\u0142adkich tynkach i balkonach. Wile\u0144ska z pewno\u015bci\u0105 nie zas\u0142uguje na to drugie rozwi\u0105zanie. <\/p>\n\n\n\n

Jaros\u0142aw Zieli\u0144ski<\/p>\n\n\n\n

Artyku\u0142 pochodzi z numeru 9-10, 2018 \u201eSpotka\u0144 z Zabytkami\u201d<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Niniejszy artyku\u0142 stanowi wycinek plon\u00f3w wieloletnich bada\u0144 Nowej Pragi i Szmulowizny, prowadzonych przez autora na zlecenie  Sto\u0142ecznego Konserwatora Zabytk\u00f3w. W nieodleg\u0142ej przysz\u0142o\u015bci zaowocuj\u0105 one publikacj\u0105 monografii naukowej. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Op\u0142akany obecnie stan historycznej zabudowy ul. Wile\u0144skiej nie mo\u017ce zwie\u015b\u0107 uwa\u017cnego obserwatora, kt\u00f3ry natychmiast dostrze\u017ce liczne jeszcze oznaki niegdysiejszej \u015bwietno\u015bci tej arterii.<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":2933,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[206,54],"tags":[58],"class_list":["post-2925","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-praga","category-spotkania-z-zabytkami","tag-artykuly-z-roku-2021"],"yoast_head":"\nWile\u0144ska \u2013 przerwana kariera wielkomiejskiej ulicy – varsavianista.pl<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/03\/27\/wilenska-przerwana-kariera-wielkomiejskiej-ulicy\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Wile\u0144ska \u2013 przerwana kariera wielkomiejskiej ulicy – varsavianista.pl\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Op\u0142akany obecnie stan historycznej zabudowy ul. Wile\u0144skiej nie mo\u017ce zwie\u015b\u0107 uwa\u017cnego obserwatora, kt\u00f3ry natychmiast dostrze\u017ce liczne jeszcze oznaki niegdysiejszej \u015bwietno\u015bci tej arterii.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/03\/27\/wilenska-przerwana-kariera-wielkomiejskiej-ulicy\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"varsavianista.pl\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Varsavianistapl-109778854496274\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2021-03-27T20:42:46+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2024-02-04T15:54:55+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/wpkwu_06.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1654\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1018\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Jaros\u0142aw Zieli\u0144ski\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Jaros\u0142aw Zieli\u0144ski\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"16 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/03\\\/27\\\/wilenska-przerwana-kariera-wielkomiejskiej-ulicy\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/03\\\/27\\\/wilenska-przerwana-kariera-wielkomiejskiej-ulicy\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Jaros\u0142aw Zieli\u0144ski\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/b7485583091048fb54ffb9fb54e66bf8\"},\"headline\":\"Wile\u0144ska \u2013 przerwana kariera wielkomiejskiej ulicy\",\"datePublished\":\"2021-03-27T20:42:46+00:00\",\"dateModified\":\"2024-02-04T15:54:55+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/03\\\/27\\\/wilenska-przerwana-kariera-wielkomiejskiej-ulicy\\\/\"},\"wordCount\":2735,\"commentCount\":2,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/03\\\/27\\\/wilenska-przerwana-kariera-wielkomiejskiej-ulicy\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/03\\\/wpkwu_06.jpg\",\"keywords\":[\"artyku\u0142y z roku 2021\"],\"articleSection\":[\"praga\",\"Spotkania z Zabytkami\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/03\\\/27\\\/wilenska-przerwana-kariera-wielkomiejskiej-ulicy\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/03\\\/27\\\/wilenska-przerwana-kariera-wielkomiejskiej-ulicy\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/03\\\/27\\\/wilenska-przerwana-kariera-wielkomiejskiej-ulicy\\\/\",\"name\":\"Wile\u0144ska \u2013 przerwana kariera wielkomiejskiej ulicy – varsavianista.pl\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/03\\\/27\\\/wilenska-przerwana-kariera-wielkomiejskiej-ulicy\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/03\\\/27\\\/wilenska-przerwana-kariera-wielkomiejskiej-ulicy\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/03\\\/wpkwu_06.jpg\",\"datePublished\":\"2021-03-27T20:42:46+00:00\",\"dateModified\":\"2024-02-04T15:54:55+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/03\\\/27\\\/wilenska-przerwana-kariera-wielkomiejskiej-ulicy\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/03\\\/27\\\/wilenska-przerwana-kariera-wielkomiejskiej-ulicy\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/03\\\/27\\\/wilenska-przerwana-kariera-wielkomiejskiej-ulicy\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/03\\\/wpkwu_06.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/03\\\/wpkwu_06.jpg\",\"width\":1654,\"height\":1018},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/03\\\/27\\\/wilenska-przerwana-kariera-wielkomiejskiej-ulicy\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Wile\u0144ska \u2013 przerwana kariera wielkomiejskiej ulicy\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/\",\"name\":\"varsavianista\",\"description\":\"strona varsavianistyczna\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#organization\",\"name\":\"varsavianista\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/03\\\/varsavianista.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/03\\\/varsavianista.png\",\"width\":222,\"height\":222,\"caption\":\"varsavianista\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/Varsavianistapl-109778854496274\\\/\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/b7485583091048fb54ffb9fb54e66bf8\",\"name\":\"Jaros\u0142aw Zieli\u0144ski\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/2ad88eb6ce6d307d1b2a91dec2df002cb994a6008a8ec5a2fa2675470c104981?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/2ad88eb6ce6d307d1b2a91dec2df002cb994a6008a8ec5a2fa2675470c104981?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/2ad88eb6ce6d307d1b2a91dec2df002cb994a6008a8ec5a2fa2675470c104981?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Jaros\u0142aw Zieli\u0144ski\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/author\\\/jz\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Wile\u0144ska \u2013 przerwana kariera wielkomiejskiej ulicy – varsavianista.pl","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/03\/27\/wilenska-przerwana-kariera-wielkomiejskiej-ulicy\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Wile\u0144ska \u2013 przerwana kariera wielkomiejskiej ulicy – varsavianista.pl","og_description":"Op\u0142akany obecnie stan historycznej zabudowy ul. Wile\u0144skiej nie mo\u017ce zwie\u015b\u0107 uwa\u017cnego obserwatora, kt\u00f3ry natychmiast dostrze\u017ce liczne jeszcze oznaki niegdysiejszej \u015bwietno\u015bci tej arterii.","og_url":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/03\/27\/wilenska-przerwana-kariera-wielkomiejskiej-ulicy\/","og_site_name":"varsavianista.pl","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Varsavianistapl-109778854496274\/","article_published_time":"2021-03-27T20:42:46+00:00","article_modified_time":"2024-02-04T15:54:55+00:00","og_image":[{"width":1654,"height":1018,"url":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/wpkwu_06.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Jaros\u0142aw Zieli\u0144ski","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Jaros\u0142aw Zieli\u0144ski","Szacowany czas czytania":"16 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/03\/27\/wilenska-przerwana-kariera-wielkomiejskiej-ulicy\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/03\/27\/wilenska-przerwana-kariera-wielkomiejskiej-ulicy\/"},"author":{"name":"Jaros\u0142aw Zieli\u0144ski","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/person\/b7485583091048fb54ffb9fb54e66bf8"},"headline":"Wile\u0144ska \u2013 przerwana kariera wielkomiejskiej ulicy","datePublished":"2021-03-27T20:42:46+00:00","dateModified":"2024-02-04T15:54:55+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/03\/27\/wilenska-przerwana-kariera-wielkomiejskiej-ulicy\/"},"wordCount":2735,"commentCount":2,"publisher":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/03\/27\/wilenska-przerwana-kariera-wielkomiejskiej-ulicy\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/wpkwu_06.jpg","keywords":["artyku\u0142y z roku 2021"],"articleSection":["praga","Spotkania z Zabytkami"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/03\/27\/wilenska-przerwana-kariera-wielkomiejskiej-ulicy\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/03\/27\/wilenska-przerwana-kariera-wielkomiejskiej-ulicy\/","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/03\/27\/wilenska-przerwana-kariera-wielkomiejskiej-ulicy\/","name":"Wile\u0144ska \u2013 przerwana kariera wielkomiejskiej ulicy – varsavianista.pl","isPartOf":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/03\/27\/wilenska-przerwana-kariera-wielkomiejskiej-ulicy\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/03\/27\/wilenska-przerwana-kariera-wielkomiejskiej-ulicy\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/wpkwu_06.jpg","datePublished":"2021-03-27T20:42:46+00:00","dateModified":"2024-02-04T15:54:55+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/03\/27\/wilenska-przerwana-kariera-wielkomiejskiej-ulicy\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/03\/27\/wilenska-przerwana-kariera-wielkomiejskiej-ulicy\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/03\/27\/wilenska-przerwana-kariera-wielkomiejskiej-ulicy\/#primaryimage","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/wpkwu_06.jpg","contentUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/wpkwu_06.jpg","width":1654,"height":1018},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/03\/27\/wilenska-przerwana-kariera-wielkomiejskiej-ulicy\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/varsavianista.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Wile\u0144ska \u2013 przerwana kariera wielkomiejskiej ulicy"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#website","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/","name":"varsavianista","description":"strona varsavianistyczna","publisher":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/varsavianista.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#organization","name":"varsavianista","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/varsavianista.png","contentUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/varsavianista.png","width":222,"height":222,"caption":"varsavianista"},"image":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Varsavianistapl-109778854496274\/"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/person\/b7485583091048fb54ffb9fb54e66bf8","name":"Jaros\u0142aw Zieli\u0144ski","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/2ad88eb6ce6d307d1b2a91dec2df002cb994a6008a8ec5a2fa2675470c104981?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/2ad88eb6ce6d307d1b2a91dec2df002cb994a6008a8ec5a2fa2675470c104981?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/2ad88eb6ce6d307d1b2a91dec2df002cb994a6008a8ec5a2fa2675470c104981?s=96&d=mm&r=g","caption":"Jaros\u0142aw Zieli\u0144ski"},"url":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/author\/jz\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2925","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2925"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2925\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8893,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2925\/revisions\/8893"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2933"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2925"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2925"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2925"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}