![\"\"](\"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/bacciarellowka_01.jpg\")
Podczas odbudowy Bacciarell\u00f3wki w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych XX w. odkryto fragmenty mur\u00f3w, kt\u00f3rych metryka si\u0119ga p\u00f3\u017anego \u015bredniowiecza. \u201eNie uda\u0142o si\u0119 ich scali\u0107 w koncepcyjny plan domniemanej budowli\u201d \u2013 pisze Anita Chiron-Mrozowska w wydanym niedawno przez Zamek Kr\u00f3lewski w Warszawie opracowaniu na temat Bacciarell\u00f3wki. \u201eZabudowa \u015bredniowiecznego Zamku w tej cz\u0119\u015bci jest nadal w znacznej mierze tajemnic\u0105\u201d (A. Chiron-Mrozowska, Bacciarell\u00f3wka \u2013 pracownia i szko\u0142a artystyczna kr\u00f3la Stanis\u0142awa Augusta, Warszawa 2018, s. 56-57). Wiadomo jednak ponad wszelk\u0105 w\u0105tpliwo\u015b\u0107, \u017ce korzenie dzisiejszej Bacciarell\u00f3wki si\u0119gaj\u0105 wieku XV. Teren s\u0105siaduj\u0105cy z Zamkiem od p\u00f3\u0142nocy by\u0142 zagospodarowywany od czas\u00f3w ksi\u0105\u017c\u0105t mazowieckich \u2013 ju\u017c wtedy g\u0142\u00f3wnej siedzibie w\u0142adc\u00f3w Mazowsza, zwanej Curia Maior, towarzyszy\u0142 Dw\u00f3r Mniejszy, Curia Minor. Wraz z up\u0142ywem wiek\u00f3w w tym rejonie przybywa\u0142o budynk\u00f3w, pocz\u0105tkowo drewnianych, z czasem tak\u017ce murowanych. Dopiero jednak za panowania Augusta III zaplanowano rozbudow\u0119 w\u0142\u0105czaj\u0105c\u0105 w zamkow\u0105 bry\u0142\u0119 obszar si\u0119gaj\u0105cy a\u017c do Dworu Mniejszego. Plan\u00f3w tych nie uda\u0142o si\u0119 zrealizowa\u0107 do ko\u0144ca. Ujednolicono co prawda elewacj\u0119 przylegaj\u0105c\u0105 do Dziedzi\u0144ca Kuchennego do wysoko\u015bci pierwszego pi\u0119tra, od strony Wis\u0142y panowa\u0142a jednak du\u017ca r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107. W jednym z tych budynk\u00f3w, wyposa\u017conym w poczw\u00f3rne okna i dwuspadowy dach, mie\u015bci\u0142a si\u0119 w drugiej po\u0142owie XVIII w. pracownia Marcella Bacciarellego. Bacciarelli przyby\u0142 do Warszawy wraz z dworem Augusta III, kt\u00f3ry przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 z Drezna w niespokojnych czasach wojny siedmioletniej. Malarz musia\u0142 by\u0107 ju\u017c w\u00f3wczas cenionym artyst\u0105 \u2013 stanowisko na dworze w Wiedniu proponowa\u0142a mu nawet cesarzowa Maria Teresa. Jeszcze za panowania saskiego zawar\u0142 znajomo\u015b\u0107 z rodzin\u0105 Poniatowskich. Kiedy wi\u0119c Stanis\u0142aw August w 1764 r. zosta\u0142 kr\u00f3lem Polski, Marcello Bacciarelli m\u00f3g\u0142 liczy\u0107 na posad\u0119 na jego dworze. Monarcha mia\u0142 zreszt\u0105 dla niego bardzo ambitne plany \u2013 liczy\u0142, \u017ce za spraw\u0105 Bacciarellego powstanie w Warszawie akademia sztuki z prawdziwego zdarzenia, a \u017cycie artystyczne osi\u0105gnie poziom europejski. <\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
Po\u0142owa XVIII w. to w polskim malarstwie okres wyra\u017anego zastoju. \u201eBy\u0142o ono dalece sprowincjonalizowane \u2013 pisze Chiron-Mrozowska. Jego osi\u0105gni\u0119cia nie mog\u0142y w \u017caden spos\u00f3b satysfakcjonowa\u0107 bywa\u0142ych w \u015bwiecie arystokratycznych klient\u00f3w, \u015bwieckich i duchownych, a to ich zam\u00f3wienia decydowa\u0142y o rozwoju \u017cycia artystycznego w kraju. Nie mog\u0142y te\u017c satysfakcjonowa\u0107 kr\u00f3la Stanis\u0142awa Augusta\u201d (A. Chiron-Mrozowska, Bacciarell\u00f3wka\u2026, s. 9). Najwi\u0119kszy problem stanowi\u0142 \u00f3wczesny system kszta\u0142cenia tw\u00f3rc\u00f3w \u2013 przestarza\u0142y, oparty na strukturze cechowej. Centrum \u017cycia artystycznego stanowi\u0142y W\u0142ochy, do kt\u00f3rych droga dla polskich malarzy by\u0142a cz\u0119sto zbyt d\u0142uga, a przede wszystkim zbyt droga. W tym samym czasie w Europie powstawa\u0142y ju\u017c nowoczesne akademie artystyczne \u2013 od Kr\u00f3lewskiej Akademii Malarstwa i Rze\u017aby w Pary\u017cu czy florenckiej Akademii Rysunku i Malarstwa po liczne szko\u0142y, kt\u00f3rych liczba w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XVIII w. przekroczy\u0142a setk\u0119. W Bacciarell\u00f3wce akademia z prawdziwego zdarzenia nigdy nie powsta\u0142a. Stanis\u0142aw August otrzymywa\u0142 co prawda kolejne projekty, zar\u00f3wno od Bacciarellego, jak i Micha\u0142a Jerzego Wandalina Mniszcha czy Josepha Duhamela, nie zdecydowa\u0142 si\u0119 jednak na finalizacj\u0119 tego przedsi\u0119wzi\u0119cia. \u201eCzy tylko w obawie przed krytyk\u0105 szerokich rzesz szlachty? \u2013 pyta Anita Chiron-Mrozowska. S\u0105dzi\u0107 mo\u017cna, \u017ce kr\u00f3l obawia\u0142 si\u0119 tak\u017ce, i\u017c akademia stworzy zbyt sztywne ramy i ograniczy jego mo\u017cliwo\u015bci bezpo\u015bredniego wp\u0142ywania na dzia\u0142ania artystyczne\u201d (A. Chiron-Mrozowska, Bacciarell\u00f3wka\u2026, s. 18). Nie znaczy to jednak, \u017ce zaniechano wszelkich pr\u00f3b reanimowania \u017cycia artystycznego. Przeciwnie. Kr\u00f3l \u201ezdo\u0142a\u0142 z udzia\u0142em Bacciarellego zorganizowa\u0107 w Zamku wa\u017cny o\u015brodek kszta\u0142cenia artystycznego, okre\u015blany w \u017ar\u00f3d\u0142ach po francusku Atelier, po polsku Malarni\u0105, a niekiedy tak\u017ce akademi\u0105\u201d (A. Chiron-Mrozowska, Bacciarell\u00f3wka\u2026, tam\u017ce). Wiadomo, \u017ce ju\u017c przed 1778 r. Malarnia zajmowa\u0142a budynek zwany odt\u0105d Bacciarell\u00f3wk\u0105. Na parterze i pi\u0119trze mie\u015bci\u0142y si\u0119 pracownie i gabinety \u2013 poza pomieszczeniami zajmowanymi przez Bacciarellego, jego uczni\u00f3w oraz pomocnik\u00f3w tak\u017ce pracownia rze\u017abiarska Andr\u00e9 Le Bruna, atelier Mateusza Tokarskiego oraz pokoiki s\u0142u\u017c\u0105ce za miejsce odpoczynku. Na g\u00f3r\u0119 prowadzi\u0142y reprezentacyjne schody saskie. Pracownie urz\u0105dzone by\u0142y skromnie, ale nie biednie. Inwentarze wymieniaj\u0105 liczne sto\u0142y, stoliki, szafy, komody, kanapy i fotele. Najwa\u017cniejsze by\u0142y jednak przedmioty s\u0142u\u017c\u0105ce do pracy, zw\u0142aszcza odlewy gipsowe rze\u017ab antycznych, m.in. \u201eApolla Belwederskiego\u201d, \u201eWenus Medycejskiej\u201d czy \u201eGrupy Laokoona\u201d, bogata kolekcja rycin i grafiki, a tak\u017ce manekiny, zbroje, ubiory i kostiumy od tureckich po hiszpa\u0144skie. Malarnia spe\u0142nia\u0142a trzy podstawowe zadania. <\/p>\n\n\n\n
Przede wszystkim zatrudnieni tam tw\u00f3rcy pozostawali w s\u0142u\u017cbie monarchy i zaspokajali wszelkie jego potrzeby artystyczne \u2013 kopiowali portrety Stanis\u0142awa Augusta, tworzyli dzie\u0142a sztuki stanowi\u0105ce p\u00f3\u017aniej wyposa\u017cenie kr\u00f3lewskich rezydencji, zapewniali opraw\u0119 uroczysto\u015bci dworskich. O wiele ciekawsza by\u0142a jednak rola Malarni jako nieformalnej szko\u0142y artystycznej. Edukacja w Bacciarell\u00f3wce obejmowa\u0142a trzy etapy: rysownika, ma\u0142ego malarza i wreszcie malarza. Zaj\u0119cia \u0142\u0105czy\u0142y praktyczne nauczanie rysunku oraz teoretyczne podstawy anatomii, geometrii i perspektywy. Dopiero potem uczniowie wybierali \u201especjalizacj\u0119\u201d \u2013 malarsk\u0105 u boku Bacciarellego, rze\u017abiarsk\u0105 w Skulptorni Le Bruna b\u0105d\u017a architektoniczn\u0105 (zwykle w kt\u00f3rej\u015b ze szk\u00f3\u0142 wojskowych). Cz\u0119\u015bci\u0105 swoistej metodologii by\u0142y konkursy na najlepsze studia rysunkowe z \u017cywego modela, nagradzane np. kr\u00f3lewskim medalem Diligentiae. Zreszt\u0105 w\u0142a\u015bnie \u017cywi modele \u2013 konkretnie modelki \u2013 odr\u00f3\u017cnia\u0142y szko\u0142\u0119 dzia\u0142aj\u0105c\u0105 w Bacciarell\u00f3wce od klasycznych akademii. Na Zachodzie zatrudnianie do pozowania kobiet by\u0142o surowo zakazane ze wzgl\u0119d\u00f3w moralnych. W Warszawie \u2013 wr\u0119cz przeciwnie. Modelki nie tylko otrzymywa\u0142y wynagrodzenie za prac\u0119, ale te\u017c cieszy\u0142y si\u0119 szczeg\u00f3lnymi wzgl\u0119dami kr\u00f3la, kt\u00f3ry obdarowywa\u0142 je kosztowno\u015bciami i zainteresowaniem, wywo\u0142uj\u0105c zgorszenie w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w stolicy. J\u0119drzej Kitowicz w Pami\u0119tnikach pisa\u0142 o Bacciarellim: \u201ePod pozorem wydoskonalenia sztuki malarskiej za\u0142o\u017cy\u0142 muzeum malarskie, do kt\u00f3rego schodzili si\u0119 malarze przedniejsi warszawscy, a mi\u0119dzy nich na st\u00f3\u0142 wchodzi\u0142a p\u0142atna niewiasta, rozbiera\u0142a si\u0119 do naga i uk\u0142ada\u0142a w r\u00f3\u017cne figury, jak jej kazano [\u2026]. Kr\u00f3l za\u015b jegomo\u015b\u0107, siedz\u0105c w lo\u017cy mi\u0119dzy malarzami, przypatrywa\u0142 si\u0119 z gustem orygina\u0142owi do kopiowania wystawionemu; czasem nawet, sprowadziwszy do pokoju sypialnego, sztychowa\u0142 go d\u0142utem przyrodzonym\u201d ( J. Kitowicz, Pami\u0119tniki czyli Historia polska, Warszawa 1971, s. 334). Przez Bacciarell\u00f3wk\u0119 przewin\u0119\u0142o si\u0119 prawdopodobnie oko\u0142o 70-80 uczni\u00f3w. By\u0142a ona jednak nie tylko namiastk\u0105 akademii, ale te\u017c salonem Warszawy, w kt\u00f3rym spotykali si\u0119 najwybitniejsi arty\u015bci czas\u00f3w stanis\u0142awowskich oraz arystokraci zamawiaj\u0105cy portrety u Bacciarellego. Bardzo cz\u0119sto bywa\u0142 w pracowni sam Stanis\u0142aw August: \u201eKr\u00f3l po prostu chyba lubi\u0142 sp\u0119dza\u0107 czas w Malarni nie tylko ze wzgl\u0119du na konieczno\u015b\u0107 pozowania\u201d (A. Chiron-Mrozowska, Bacciarell\u00f3wka\u2026, s. 40). Ponad 20 lat po \u015bmierci monarchy, w 1817 r. Marcello Bacciarelli zosta\u0142 honorowym dziekanem nowo utworzonego wydzia\u0142u sztuk pi\u0119knych Uniwersytetu Warszawskiego. Budynek, w kt\u00f3rym mie\u015bci\u0142a si\u0119 niegdy\u015b jego pracownia, sta\u0142 si\u0119 Bacciarell\u00f3wk\u0105 ju\u017c tylko z nazwy. Za czas\u00f3w rosyjskich mie\u015bci\u0142y si\u0119 w nim mieszkania urz\u0119dnik\u00f3w gubernatorskich. Po 1918 r. pomieszczenia dawnej Malarni wykorzystano na pracownie konserwatorskie i mieszkania. W trakcie wojny jeden z lokali zajmowa\u0142 Kazimierz Sk\u00f3rewicz, p\u00f3\u017aniejszy or\u0119downik idei odbudowy Zamku. <\/p>\n\n\n\n