{"id":3104,"date":"2021-04-02T22:42:52","date_gmt":"2021-04-02T20:42:52","guid":{"rendered":"https:\/\/varsavianista.pl\/?p=3104"},"modified":"2021-08-22T08:47:19","modified_gmt":"2021-08-22T06:47:19","slug":"markowska-16-od-nowa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/04\/02\/markowska-16-od-nowa\/","title":{"rendered":"Markowska 16 od nowa?"},"content":{"rendered":"\n

Autor: Katarzyna Komar-Michalczyk<\/p>\n\n\n\n

Kamienica u zbiegu Z\u0105bkowskiej i Markowskiej, akcentuj\u0105ca naro\u017cnik ulic zaokr\u0105glonym tr\u00f3josiowym naro\u017cnikiem zwie\u0144czonym charakterystyczn\u0105 wystawk\u0105 z trzema p\u00f3\u0142kolistymi oknami, mia\u0142a by\u0107 wyremontowana z przeznaczeniem na centrum aktywno\u015bci lokalnej. O remoncie m\u00f3wi\u0142o si\u0119 od 2015 r., a ju\u017c wcze\u015bniej, w 2013 r., z domu zostali wykwaterowaniu wszyscy mieszka\u0144cy. W po\u0142owie 2018 r. w obiekcie dosz\u0142o do zapr\u00f3szenia ognia, w wyniku czego spali\u0142a si\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 dachu. Kiedy przeprowadzono ekspertyzy, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce stan kamienicy, w tym jej fundament\u00f3w, jest na tyle z\u0142y, i\u017c jedynym wyj\u015bciem jest rozebranie budynku i wzniesienie go od nowa, z zachowaniem pierwotnych form. Prace przy obiekcie trwaj\u0105 jednak ju\u017c kilka lat, a ich ko\u0144ca jak na razie nie wida\u0107.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"
Kamienica przy ul. Markowskiej 16, widok og\u00f3lny, stan z 2016 r. (fot. Dorota Jagie\u0142\u0142o, zdj\u0119cie archiwalne z 2016)<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"
Kamienica przy ul. Markowskiej 16, widok og\u00f3lny, stan obecny (fot. Katarzyna Komar-Michalczyk, 2021)<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Pusta dzia\u0142ka obejmuj\u0105ca dzisiejsze adresy: ul. Markowska 12, 14 i 16 oraz ul. Z\u0105bkowska 36 nadana by\u0142a emfiteutycznie (w 1815 r.?) przez proboszcza Skaryszewa i Pragi ma\u0142\u017conkom Stefanowi i J\u00f3zefie Jezierskim. Od nich posesj\u0119 kupili w 1834 r. (za 2000 z\u0142otych polskich) ma\u0142\u017conkowie Szmul i Hayla Sznapman. W latach 1835-1836 Sznapmanowie wybudowali na posesji dom, by\u0107 mo\u017ce drewniany (?), kt\u00f3rego warto\u015b\u0107 w Towarzystwie Ogniowym oszacowano na 16 350 z\u0142. Od 1876 r. nieruchomo\u015b\u0107 nale\u017ca\u0142a do Kiwy Wo\u0142kowicza, kt\u00f3ry w 1879 r. sprzeda\u0142 j\u0105 Janowi Fryderykowi Tonnowi (za 15 800 rubli). Po \u015bmierci Tonna, zgodnie z zapisem testamentowym z 1917 r., nieruchomo\u015b\u0107 przesz\u0142a na jego \u017con\u0119 Mariann\u0119 oraz dwie c\u00f3rki: Mari\u0119 Filipin\u0119 i Paulin\u0119 Eugeni\u0119. Od 1927 r. Paulina Eugenia \u2013 po wyj\u015bciu za m\u0105\u017c za Eugeniusza Mariana Kurnatowskiego \u2013 by\u0142a ju\u017c jedyn\u0105 w\u0142a\u015bcicielk\u0105 nieruchomo\u015bci, jako Paulina z Tonn\u00f3w Kurnatowska. W 1927 r. mia\u0142a miejsce parcelacja omawianej posesji, w efekcie kt\u00f3rej wyodr\u0119bnione zosta\u0142y dzia\u0142ki pod wsp\u00f3\u0142czesnymi adresami: ul. Markowska 12, 14 i 16 oraz ul. Z\u0105bkowska 36.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kamienica przy ul. Markowskiej 16, widok od strony podw\u00f3rza, stan z 2016 r. (fot. Dorota Jagie\u0142\u0142o, zdj\u0119cie archiwalne z 2016)<\/figcaption><\/figure><\/div><\/a><\/div>\n\n\n\n

Po wspomnianych wy\u017cej parcelacjach z 1927 r. Kurnatowska wystawi\u0142a jeszcze dwie czteropi\u0119trowe kamienice na s\u0105siednich posesjach: przy ul. Markowskiej 12 i 14. Dom numer 14 sta\u0142 si\u0119 w 1932 r. w\u0142asno\u015bci\u0105 Jankiela i Blimy Dukat\u00f3w, Majera Wyszy\u0144skiego oraz Abrama Krzypowa. Udzia\u0142y dw\u00f3ch ostatnich wykupili Kielman i Jankiel Frejdkes (w 1933 r.), a cz\u0119\u015b\u0107 nale\u017c\u0105c\u0105 do Dukat\u00f3w nabyli J\u00f3zef W\u00f3jcicki i Edward W\u00f3jcicki (w 1934 r.).<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Balkon kamienicy przy ul. Markowskiej 16, stan z 2016 r. (fot. Dorota Jagie\u0142\u0142o, zdj\u0119cie archiwalne z 2016)<\/figcaption><\/figure><\/div><\/a><\/div>\n\n\n\n

Na dzia\u0142ce naro\u017cnej (obecnie ul. Markowska 16, pod\u00f3wczas numer hipoteczny 211 Praga) Kurnatowska wznios\u0142a kamienic\u0119 \u2013 najprawdopodobniej na prze\u0142omie lat 20. i 30. XX w. \u2013 kt\u00f3rej po\u0142ow\u0119 kupi\u0142 w 1937 r. Feliks vel Froim Tomkiewicz (za 252 500 z\u0142otych), a drug\u0105 po\u0142ow\u0119 kupili Abram i Chawa Kutmanowie (za tak\u0105 sam\u0105 kwot\u0119). Czteropi\u0119trowa naro\u017cna kamienica uzyska\u0142a sze\u015bcioosiow\u0105 elewacj\u0119 od strony ulicy Z\u0105bkowskiej, wspomniany zaokr\u0105glony tr\u00f3josiowy naro\u017cnik, zwie\u0144czony wystawk\u0105 z trzema p\u00f3\u0142kolistymi oknami, oraz jedenastoosiow\u0105 elewacj\u0119 od strony ulicy Markowskiej. Od podw\u00f3rza do domu frontowego przylega\u0142a oficyna. Dom wymurowano z ceg\u0142y, otynkowano, w parterze elewacj\u0119 urozmaica\u0142o boniowanie. Wej\u015bcia do dw\u00f3ch klatek schodowych umieszczono od strony podw\u00f3rza.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kamienica przy ul. Markowskiej 16, elewacja od strony ulicy Markowskiej, stan z 2016 r. (fot. Dorota Jagie\u0142\u0142o, zdj\u0119cie archiwalne z 2016)<\/figcaption><\/figure><\/div><\/a><\/div>\n\n\n\n

Kamienice pod adresami ul. Markowska 12, 14 i 16 s\u0105 uj\u0119te w gminnej ewidencji zabytk\u00f3w m.st. Warszawy. Przetrwa\u0142y wszystkie balkony frontowej elewacji dom\u00f3w numer 12 i 14, a przy wszystkich oknach elewacji frontowej domu numer 12 zachowa\u0142y si\u0119 oryginalne poziome ochronne barierki metalowe. Tak\u017ce na elewacjach frontowych oraz podw\u00f3rzowych kamienicy pod numerem 16 zachowa\u0142y si\u0119 niemal wszystkie balkony. Czy powr\u00f3c\u0105 po odtworzeniu obiektu? Czas poka\u017ce. Wznoszony od podstaw budynek przy ul. Markowskiej 16 mia\u0142 by\u0107 pierwotnie przeznaczony na centrum integracji spo\u0142ecznej o nazwie Synergia. Zako\u0144czenie prac planowano na luty 2019 r. Na pocz\u0105tku 2020 r. radni dzielnicy Praga-P\u00f3\u0142noc wyst\u0105pili z wnioskiem do wiceprezydent m.st. Warszawy Renaty Kaznowskiej o przywr\u00f3cenie w kamienicy funkcji mieszkalnych, na kondygnacjach powy\u017cej parteru. Jak poinformowa\u0142 w po\u0142owie 2020 r. \u201ePrzegl\u0105d Praski\u201d, Rada m.st. Warszawy odebra\u0142a dzielnicy prowadzenie inwestycji. Por\u00f3wnuj\u0105c stan obiektu z marca 2020 r. z obecnym (post i zdj\u0119cia na Facebooku ZGN Praga-P\u00f3\u0142noc z 4.03.2020), trudno jednak nie odnie\u015b\u0107 wra\u017cenia, \u017ce przez rok zmieni\u0142o si\u0119 niewiele. Szcz\u0119\u015bcie w nieszcz\u0119\u015bciu, \u017ce ca\u0142y ambaras dotyczy obiektu nowego \u2013 bo budowanego od podstaw \u2013 a nie tkanki historycznej kamienicy. Na chwil\u0119 obecn\u0105 ogl\u0105da\u0107 mo\u017cemy stan surowy otwarty odtwarzanego domu. Obiekt nadbudowano nad czwartym pi\u0119trem, przez co pierwotne proporcje straci\u0142a charakterystyczna wystawka nad naro\u017cnikiem, inne proporcje maj\u0105 te\u017c odtworzone p\u00f3\u0142koliste okna wystawki. Obiekt jest zabezpieczony w parterze przed dost\u0119pem os\u00f3b trzecich.<\/p>\n\n\n\n