Chocia\u017c historyczna nazwa pa\u0142acu odnosi si\u0119 do osoby ministra saskiego Henryka Br\u00fchla, pocz\u0105tki rezydencji s\u0105 \u015bci\u015ble zwi\u0105zane z postaci\u0105 kanclerza wielkiego koronnego, marsza\u0142ka sejmu, wojewody sandomierskiego Jerzego Ossoli\u0144skiego i si\u0119gaj\u0105 roku 1641. W\u0142asno\u015bci\u0105 kr\u00f3lewskiego ministra obiekt sta\u0142 si\u0119 w 1750 r. Decyzja o zakupieniu dawnego Pa\u0142acu Sandomierskiego by\u0142a podyktowana blisko\u015bci\u0105 Pa\u0142acu Saskiego. Prace nad przebudow\u0105 rezydencji oraz dostosowaniem jej do potrzeb Br\u00fchla rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 kilka lat p\u00f3\u017aniej i by\u0142y prowadzone przez Johanna Friedricha Kn\u00f6bla oraz Joachima Daniela Jaucha. W tym czasie pa\u0142ac nadbudowano oraz przykryto mansardowym dachem. Rezydencja otrzyma\u0142a skrzyd\u0142a boczne flankuj\u0105ce dziedziniec przedni oraz charakterystyczne ogrodzenie z bram\u0105 i sze\u015bcioma rze\u017abami ustawionymi na postumentach. Elewacja od strony dziedzi\u0144ca uzyska\u0142a obfit\u0105 dekoracj\u0119 rze\u017abiarsk\u0105.<\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/1-scaled.jpg\")
Ju\u017c w roku 1763, a wi\u0119c po \u015bmierci Br\u00fchla, pa\u0142ac zosta\u0142 wynaj\u0119ty ambasadzie rosyjskiej. Rezydowa\u0142 w nim w\u00f3wczas Herman Karl von Keyserling. W 1788 r. pa\u0142ac przeszed\u0142 na w\u0142asno\u015b\u0107 pa\u0144stwa. Pod kierunkiem kr\u00f3lewskiego architekta Domenica Merliniego przeprowadzono w nim wtedy prace maj\u0105ce na celu dostosowanie obiektu do nowej funkcji. Po upadku Rzeczypospolitej pa\u0142ac sta\u0142 si\u0119 gmachem rz\u0105dowym, w kt\u00f3rym co i rusz zmieniali si\u0119 lokatorzy. O ile zmianom kolejnych mieszka\u0144c\u00f3w towarzyszy\u0142y remonty niewp\u0142ywaj\u0105ce zasadniczo na uk\u0142ad wn\u0119trz, o tyle decyzja o umieszczeniu w gmachu Centralnego Urz\u0119du Telegraficznego, w 1882 r., by\u0142a poniek\u0105d wyrokiem. W wyniku prac s\u0142u\u017c\u0105cych dostosowaniu wn\u0119trz do potrzeb urz\u0119du, zmianom \u2013 i zniszczeniu \u2013 uleg\u0142y oryginalne wn\u0119trza rezydencji. Zmieni\u0142 si\u0119 tak\u017ce wygl\u0105d zewn\u0119trzny budowli, w tym inspirowany architektur\u0105 drezde\u0144sk\u0105 charakterystyczny dach, zast\u0105piony ni\u017csz\u0105 konstrukcj\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Ministerstwo Spraw Zagranicznych zajmowa\u0142o cz\u0119\u015b\u0107 pa\u0142acu ju\u017c w 1918 r. W tym samym czasie lokatorem korpusu g\u0142\u00f3wnego by\u0142 nadal Urz\u0105d Telegraficzny. W konsekwencji resort spraw zagranicznych musia\u0142 zadowoli\u0107 si\u0119 pomieszczeniami w skrzyd\u0142ach bocznych, co \u2013 jak zauwa\u017cano ju\u017c w latach 20. \u2013 licowa\u0142o z powag\u0105 jednego z najwa\u017cniejszych ministerstw odradzaj\u0105cego si\u0119 pa\u0144stwa. Wybawieniem dla resortu by\u0142o przeniesienie Urz\u0119du do nowego gmachu, przy ulicy Pozna\u0144skiej, a przed MSZ otworzy\u0142a si\u0119 szansa zaadaptowania na w\u0142asne potrzeby ca\u0142ego za\u0142o\u017cenia. Prace powierzono Bohdanowi Pniewskiemu. Zadaniem architekta sta\u0142o si\u0119 stworzenie ponad 320 pomieszcze\u0144 biurowych i reprezentacyjnych. Do tego nale\u017ca\u0142o utworzy\u0107 przestrze\u0144 prywatn\u0105, przeznaczon\u0105 dla ministra. Umow\u0119 Pniewski podpisa\u0142 20 pa\u017adziernika 1932 r. Prace nad przebudow\u0105 prowadzono w latach 1933-1938. W pierwszym etapie, ju\u017c w 1933 r., uko\u0144czono adaptacj\u0119 lewej oficyny. W 1934 r. wyremontowano elewacj\u0119 korpusu g\u0142\u00f3wnego. Prace przy wn\u0119trzach trwa\u0142y do maja 1937 r.<\/p>\n\n\n\n
Jak zauwa\u017cy\u0142 Marek Czapelski w ksi\u0105\u017cce Bohdan Pniewski \u2013 warszawski architekt XX wieku<\/em> (Warszawa 2008), zamys\u0142em architekta nie by\u0142a ca\u0142kowita rekonstrukcja pa\u0142acu. Odst\u0119pstwo od wierno\u015bci historycznej stanowi\u0142o chocia\u017cby przekrycie dw\u00f3ch pawilon\u00f3w bocznych dachami namiotowymi. Innym odst\u0119pstwem od pierwotnego wygl\u0105du obiektu by\u0142o umieszczenie w niszach elewacji czterech popiersi. Rze\u017aby zosta\u0142y wykonane przez Tadeusza Breyera. Pierwotnie, wed\u0142ug inicjatywy projektanta, jedno z popiersi mia\u0142o przedstawia\u0107 ministra J\u00f3zefa Becka, ale ten odm\u00f3wi\u0142. Ostatecznie jedno otrzyma\u0142o rysy samego architekta, a drugie \u017cony Pniewskiego, Jadwigi. Jak zauwa\u017ca Jadwiga Roguska w tek\u015bcie Czytanie architektury <\/em>(\u201eStolica\u201d, 2020, nr 9-10), m\u00f3g\u0142 by\u0107 to jeden z przyk\u0142ad\u00f3w nie do ko\u0144ca jeszcze dzi\u015b rozpoznanej praktyki umieszczania w dekoracji sztukatorskiej masek mog\u0105cych si\u0119 odnosi\u0107 do inwestor\u00f3w czy architekt\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n W odtworzeniu dawnego wygl\u0105du fasady Pniewskiemu pos\u0142u\u017cy\u0142y bogate materia\u0142y ikonograficzne, w tym te znajduj\u0105ce si\u0119 w archiwach drezde\u0144skich. Z odtwarzaniem wn\u0119trz nie by\u0142o ju\u017c tak \u0142atwo. Rokokowe wn\u0119trza z czas\u00f3w Br\u00fchla by\u0142y wielokrotnie przebudowywane, a \u2013 jak zauwa\u017ca\u0142 Alfred Lauterbach \u2013 ch\u0119\u0107 powrotu do form historycznych stawia\u0142aby pytanie, do jakiej epoki si\u0119gn\u0105\u0107: czy do wystroju nadanego przed saskich architekt\u00f3w, czy te\u017c do wn\u0119trz utworzonych w epoce stanis\u0142awowskiej. Dla uzasadnienia decyzji o zupe\u0142nie nowym zaaran\u017cowaniu wn\u0119trz zwracano uwag\u0119 na to, \u017ce z pierwotnego wystroju zachowa\u0142 si\u0119 zaledwie jeden marmurowy kominek, a kopiowanie innych wzor\u00f3w \u201ez epoki\u201d by\u0142oby architektonicznym fa\u0142szem. Wn\u0119trza zaplanowano zatem na nowo, a jedynym ograniczeniem dla architekta pozostawa\u0142y historyczne podzia\u0142y na kondygnacje oraz otwory okienne w elewacjach budynku.<\/p>\n\n\n\n Przed Pniewskim stan\u0119\u0142o zadanie po\u0142\u0105czenia reprezentacyjnej przestrzeni pa\u0142acu z utylitarnymi funkcjami ministerialnych biur. Tu\u017c za wej\u015bciem rozpo\u015bciera\u0142 si\u0119 obszerny westybul, za nim by\u0142a klatka schodowa wiod\u0105ca na wy\u017csze kondygnacje. \u015aciany wy\u0142o\u017cono jasnopopielatym stiukiem. Marmurowe schody znajdowa\u0142y si\u0119 po lewej stronie. Ich kszta\u0142t by\u0142 podyktowany wymogami protoko\u0142u dyplomatycznego; na kolejnych spocznikach witano go\u015bci wed\u0142ug rangi, sam minister wita\u0142 ich na pi\u0119trze. Ciekawym rozwi\u0105zaniem by\u0142o umieszczenie o\u015bwietlenia w alabastrowej balustradzie schod\u00f3w. Nad schodami znajdowa\u0142 si\u0119 szklany plafon, w metalowych, z\u0142oconych ramach, kt\u00f3ry przepuszcza\u0142 rozproszone \u015bwiat\u0142o dzienne. Lauterbach zauwa\u017ca\u0142, w 1938 r., \u017ce klatka schodowa by\u0142a zbyt obszerna jak na korpus g\u0142\u00f3wny pa\u0142acu. Za nieudany uwa\u017ca\u0142 te\u017c sufit westybulu.<\/p>\n\n\n\n Na pi\u0119trze znajdowa\u0142 si\u0119 reprezentacyjny apartament z\u0142o\u017cony z trzech pomieszcze\u0144: wielkiej sali balowej, kt\u00f3ra zajmowa\u0142a ca\u0142e pi\u0119tro nowego pawilonu ministerstwa, sali jadalnej i tzw. galerii obraz\u00f3w. Z klatki schodowej na pierwszym pi\u0119trze do sali balowej prowadzi\u0142o przej\u015bcie o niebieskich stiukowych \u015bcianach. Sama sala balowa mia\u0142a \u015bciany obite jedwabiem z Milan\u00f3wka. Jadwiga Beck wspomina\u0142a, \u017ce sala ta by\u0142a utrzymana w odcieniach z\u0142oto\u017c\u00f3\u0142tych. Na suficie mia\u0142 si\u0119 znale\u017a\u0107 plafon zaprojektowany przez Felicjana Szcz\u0119snego Kowarskiego, jednak nie zosta\u0142 on ostatecznie zrealizowany. Pod\u0142og\u0119 zdobi\u0142 misternie u\u0142o\u017cony parkiet. Dekoracyjne srebrzyste kinkiety zosta\u0142y wykonane wed\u0142ug rysunk\u00f3w Henryka Grunwalda. Sal\u0119 wype\u0142ni\u0142y francuskie meble w nurcie regencji.<\/p>\n\n\n\n W kolejnym reprezentacyjnym pomieszczeniu, sali jadalnej, posadzki u\u0142o\u017cone by\u0142y z p\u0142yt kamiennych, a wyposa\u017cenie stanowi\u0142y sto\u0142y z czarnego d\u0119bu wydobytego z dna Prypeci oraz ci\u0119\u017ckie krzes\u0142a z tego samego materia\u0142u, wyko\u0144czone czerwonym safianem. W galerii obraz\u00f3w pod\u0142og\u0119 u\u0142o\u017cono z du\u017cych p\u0142yt bardzo \u015bliskiego wo\u0142y\u0144skiego czarnego bazaltu. \u015aciany galerii obito czerwonym welurem. W\u015br\u00f3d obraz\u00f3w zobaczy\u0107 mo\u017cna by\u0142o portrety kr\u00f3lowej Marii J\u00f3zefy Habsbur\u017canki, kr\u00f3la W\u0142adys\u0142awa IV Wazy czy kr\u00f3lowej Cecylii Renaty Habsbur\u017canki. Naprzeciw g\u0142\u00f3wnego wej\u015bcia ustawiono popiersie prezydenta Gabriela Narutowicza d\u0142uta Edwarda Wittiga. W innych wn\u0119trzach \u015bciany udekorowano obrazami o rozmaitej tematyce; by\u0142 w\u015br\u00f3d nich m.in. portret Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego p\u0119dzla Jeana-Baptiste\u2019a Perronneau czy pastel Macierzy\u0144stwo<\/em> Stanis\u0142awa Wyspia\u0144skiego.<\/p>\n\n\n\n \u015aciany sali bankietowej pokrywa\u0142 stiuk, za\u015b pod\u0142oga zosta\u0142a wy\u0142o\u017cona marmurem. Miedzy otworami drzwiowymi ustawiono konsole. Ozdob\u0105 wn\u0119trza by\u0142 te\u017c wspomniany oryginalny rokokowy kominek, na kt\u00f3rym ustawiono model okr\u0119tu. Po\u0142\u0105czenie zielonych stiukowych \u015bcian z niebieskim malowanym plafonem w sali bankietowej Lauterbach ponownie oceni\u0142 negatywnie.<\/p>\n\n\n\n Gabinet ministra J\u00f3zefa Becka, o \u015bcianach w jasnopopielatym stiuku, by\u0142 pr\u00f3cz sali konferencyjnej \u2013 wed\u0142ug relacji pracownika MSZ Stanis\u0142awa Schimitzeka, zawartej w ksi\u0105\u017cce Drogi i bezdro\u017ca minionej epoki: wspomnienia z lat pracy w MSZ, 1920-1939<\/em> (Warszawa 1976) \u2013 jedynym wn\u0119trzem, kt\u00f3rego projektem i realizacj\u0105 interesowa\u0142 si\u0119 minister. Na suficie znalaz\u0142 si\u0119 plafon b\u0119d\u0105cy dzie\u0142em Felicjana Kowarskiego. Na \u015bcianach umieszczono niewielkie kinkiety. Nad ci\u0119\u017ckim stylizowanym biurkiem ministra zawis\u0142 portret J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego, za\u015b po drugiej stronie pomieszczenia \u2013 kopia portretu kr\u00f3la Stefana Batorego p\u0119dzla Marcina Kobera. Pomieszczenie to oceniano jako zimne i nieprzyjemne, stoj\u0105ce w wyra\u017anej opozycji do gabinetu wiceministra Jana Szembeka, znajduj\u0105cego si\u0119 naprzeciw.<\/p>\n\n\n\n Aby zwi\u0119kszy\u0107 kubatur\u0119 budynku, Pniewski zaprojektowa\u0142 nowe skrzyd\u0142o pa\u0142acu. W modernistycznym pawilonie wybudowanym na miejscu wyburzonych gara\u017cy mie\u015bci\u0142y si\u0119 wspomniana sala balowa na pi\u0119trze, a w parterze mieszkanie ministra. Zwartemu blokowi pawilonu lekko\u015bci dodawa\u0142a loggia z 12 smuk\u0142ymi kolumnami na pi\u0119trze d\u0142u\u017cszej elewacji. Przy \u015bcianach szczytowych ulokowano zewn\u0119trzne schody, wej\u015bcia do wn\u0119trza prowadzi\u0142y przez czterokolumnowe portyki na pi\u0119trze. Pokoje ministra i jego \u017cony by\u0142y niedu\u017ce \u2013 w odr\u00f3\u017cnieniu od mieszkania Beck\u00f3w w pa\u0142acu Raczy\u0144skich.<\/p>\n\n\n\n Przebudowa pa\u0142acu Br\u00fchla budzi\u0142a skrajne emocje. Z\u0142o\u015bliwi widzieli w nowoczesnym pawilonie MSZ raczej will\u0119 bogatego warszawskiego przemys\u0142owca ni\u017c sternika polskiej polityki zagranicznej. R\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 zastosowanych marmur\u00f3w, alabastr\u00f3w i stiuk\u00f3w budzi\u0142a tak\u017ce skojarzenia z siedzib\u0105 dobrze prosperuj\u0105cej instytucji finansowej, a nawet\u2026 zak\u0142adem k\u0105pielowym w Czechos\u0142owacji. Z racji mnogo\u015bci zastosowanych zwierciade\u0142 z upodobaniem powtarzano przytoczon\u0105 przez Stanis\u0142awa \u201eCata\u201d Mackiewicza opini\u0119 anonimowego ksi\u0119dza: \u201eCo za bordel, tyle luster\u201d.<\/p>\n\n\n\n