{"id":4239,"date":"2021-05-25T22:41:54","date_gmt":"2021-05-25T20:41:54","guid":{"rendered":"https:\/\/varsavianista.pl\/?p=4239"},"modified":"2021-12-14T16:11:11","modified_gmt":"2021-12-14T15:11:11","slug":"pomnik-poleglym-saperom","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/05\/25\/pomnik-poleglym-saperom\/","title":{"rendered":"Pomnik Poleg\u0142ym Saperom"},"content":{"rendered":"\n

Autor: Adrian Sobieszcza\u0144ski<\/p>\n\n\n\n

Okres walk niepodleg\u0142o\u015bciowych z lat 1914-1918, a tak\u017ce zwyci\u0119ska wojna z bolszewikami by\u0142y fundamentem, na kt\u00f3rym wznoszono mit odrodzonego Wojska Polskiego. W okresie II Rzeczypospolitej wzmacnianie esprit de corps<\/em>, czyli ducha kole\u017ce\u0144skiego, oraz wychowanie \u017co\u0142nierza i oficera w szacunku do historii i ofiary krwi przelanej podczas walk o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 le\u017ca\u0142y u podstaw budowania armii.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Pomnik Poleg\u0142ym Saperom w 1933 r. (fot. Henryk Podd\u0119bski)<\/figcaption><\/figure><\/div><\/a><\/div>\n\n\n\n

Ten szacunek przejawia\u0142 si\u0119 w umieszczaniu na p\u0142atach sztandar\u00f3w i odznakach pu\u0142kowych dat i nazw miejscowo\u015bci stoczonych bitew, a tak\u017ce ustanawianiu \u015bwi\u0105t pu\u0142kowych w ich rocznice. W okresie pokoju poszczeg\u00f3lne jednostki Wojska Polskiego ustawia\u0142y na terenie swych koszar popiersia honorowych patron\u00f3w i pomniki, na kt\u00f3rych znajdowa\u0142y si\u0119 znaki i symbole pu\u0142kowe czy nazwiska poleg\u0142ych oficer\u00f3w i \u017co\u0142nierzy.<\/p>\n\n\n\n

Ju\u017c w pocz\u0105tku lat 20. z inicjatyw\u0105 ustawienia pomnika po\u015bwi\u0119conego saperom i wojskom in\u017cynieryjnym wyszli oficerowie tego rodzaju broni, na czele kt\u00f3rych sta\u0142 p\u0142k Mieczys\u0142aw D\u0105bkowski, szef Departamentu V In\u017cynierii i Saper\u00f3w Ministerstwa Spraw Wojskowych. Pierwotnie pomnik mia\u0142 trafi\u0107 do Modlina, gdzie skoncentrowana by\u0142a du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 wojsk saperskich. Sytuacja zmieni\u0142a si\u0119 w 1923 r., kiedy w Warszawie zorganizowano Oficersk\u0105 Szko\u0142\u0119 In\u017cynierii, przemianowan\u0105 9 sierpnia 1928 r. na Szko\u0142\u0119 Podchor\u0105\u017cych In\u017cynierii. W tym te\u017c roku powo\u0142ano do \u017cycia Komitet Budowy Pomnika, w sk\u0142ad kt\u00f3rego weszli: p\u0142k Mieczys\u0142aw D\u0105bkowski, p\u0142k Konstanty Haller, p\u0142k Kazimierz Hertel, mjr Patryk O\u2019Brien de Lacy, por. Karol Kleczke i por. Jerzy Levittoux.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Uroczysto\u015b\u0107 ods\u0142oni\u0119cia pomnika Poleg\u0142ym Saperom 29 pa\u017adziernika 1933 r. (Narodowe Archiwum Cyfrowe)<\/figcaption><\/figure><\/div><\/a><\/div>\n\n\n\n

Protektorem budowy pomnika zosta\u0142 marsz. J\u00f3zef Pi\u0142sudski, za\u015b do Komitetu Honorowego Budowy Pomnika weszli: gen. dyw. Kazimierz Fabrycy, gen. bryg. Felicjan S\u0142awoj Sk\u0142adkowski, bp J\u00f3zef Gawlina, gen. bryg. Janusz G\u0105siorowski, gen. bryg. Czes\u0142aw Jarnuszkiewicz, komisarz rz\u0105du na m.st. Warszaw\u0119 W\u0142adys\u0142aw Jaroszewicz i prezydent Warszawy Zygmunt S\u0142omi\u0144ski.<\/p>\n\n\n\n

Komitet budowy niezw\u0142ocznie przyst\u0105pi\u0142 do prac, staraj\u0105c si\u0119 pozyska\u0107 dla idei budowy monumentu jak najszersze kr\u0119gi oficer\u00f3w i podoficer\u00f3w wojsk saperskich. Ostatni\u0105 kwesti\u0105 pozostawa\u0142o sfinansowanie budowy. W tym celu komitet wezwa\u0142 oficer\u00f3w i podoficer\u00f3w zawodowych oraz rezerwy wojsk in\u017cynieryjnych i saperskich do dobrowolnego opodatkowania si\u0119 w wysoko\u015bci 2% miesi\u0119cznych pobor\u00f3w. Wp\u0142aty sp\u0142ywa\u0142y te\u017c z imprez okoliczno\u015bciowych organizowanych w oddzia\u0142ach wojskowych.<\/p>\n\n\n\n

Wed\u0142ug pierwszej koncepcji upami\u0119tnienie koleg\u00f3w \u2013 saper\u00f3w \u2013 mia\u0142o by\u0107 powi\u0105zane z bram\u0105 budynk\u00f3w koszarowych stoj\u0105cych u zbiegu ulic Topolowej i Nowowiejskiej. Pierwszym z dw\u00f3ch element\u00f3w upami\u0119tnienia mia\u0142a by\u0107 posta\u0107 sapera umieszczona na cokole, zwr\u00f3cona twarz\u0105 w kierunku ulicy Topolowej; na cokole mia\u0142y si\u0119 znale\u017a\u0107 nazwy miejscowo\u015bci, w pobli\u017cu kt\u00f3rych rozegra\u0142y si\u0119 bitwy z udzia\u0142em wojsk saperskich w latach 1914-1920. Drugim elementem mia\u0142a by\u0107 podobizna Jakuba Jasi\u0144skiego oraz nazwiska saper\u00f3w poleg\u0142ych podczas walk o niepodleg\u0142o\u015b\u0107, wyryte na zamurowanej bramie. Ta cz\u0119\u015b\u0107 mia\u0142a stanowi\u0107 rodzaj sanktuarium z o\u0142tarzem ku czci poleg\u0142ych. Teren pomi\u0119dzy cz\u0119\u015bciami mia\u0142 by\u0107 obni\u017cony o trzy stopnie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Uroczysto\u015b\u0107 ods\u0142oni\u0119cia pomnika Poleg\u0142ym Saperom 29 pa\u017adziernika 1933 r. (Narodowe Archiwum Cyfrowe)<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

We wrze\u015bniu 1923 r. og\u0142oszono zamkni\u0119ty konkurs na projekt pomnika, do kt\u00f3rego zaproszono Edwarda Wittiga, Jana Antoniego Biernackiego, Mieczys\u0142awa Lubelskiego, Zygmunta Otta oraz Juliusza Nag\u00f3rskiego. Termin sk\u0142adania prac ustalono na 20 listopada 1923 r. S\u0105d konkursowy, w sk\u0142ad kt\u00f3rego weszli p\u0142k Mieczys\u0142aw D\u0105bkowski, p\u0142k Bronis\u0142aw Gembarzewski, Marian Lalewicz, Czes\u0142aw Domaniewski, Stanis\u0142aw Noakowski i por. Jerzy Levittoux, na posiedzeniu 25 listopada 1923 r. jednog\u0142o\u015bnie wybra\u0142 prac\u0119 Jana Biernackiego. Artysta przyst\u0105pi\u0142 do tworzenia modelu pomnika i figury \u2013 zgodnie z poprawkami zaproponowanymi przez komitet. Prace zaakceptowano 15 lipca 1924 r. W zwi\u0105zku z problemami finansowymi komitet zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do architekta Romualda Millera z pro\u015bb\u0105 o opracowanie koncepcji podstawy pomnika z mniejszych blok\u00f3w granitowych, z wykorzystaniem blok\u00f3w z twierdzy Przemy\u015bl.<\/p>\n\n\n\n

Kolejne lata up\u0142yn\u0119\u0142y na zmianach koncepcji oraz walce z trudno\u015bciami finansowymi, a do tego w 1930 r. zmar\u0142 po d\u0142ugiej chorobie prof. Biernacki. Chocia\u017c artysta pozostawi\u0142 modele pomnika, komitet z pro\u015bb\u0105 o stworzenie monumentu zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 teraz do Mieczys\u0142awa Lubelskiego, kt\u00f3remu ostatecznie powierzono prace nad pomnikiem. Lubelski zrezygnowa\u0142 z niekt\u00f3rych rozwi\u0105za\u0144, m.in. z w\u0142\u0105czenia do koncepcji bramy, nie chc\u0105c wi\u0105za\u0107 za\u0142o\u017cenia pomnikowego z budynkiem dawnych rosyjskich koszar 3 Brygady Artylerii Lejbgwardii.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Model pomnika Poleg\u0142ym Saperom wykonany przez Zak\u0142ady Odlew\u00f3w Artystycznych L. Kranc i T. \u0141empicki \u201eMetalars\u201d (zbiory Muzeum Warszawy)<\/figcaption><\/figure><\/div><\/a><\/div>\n\n\n\n

Mieczys\u0142aw Lubelski by\u0142 uczniem Xawerego Dunikowskiego i absolwentem kursu rze\u017aby Akademii Sztuk w Berlinie, gdzie uczy\u0142 si\u0119 w klasie mistrzowskiej Hugona Lederera. By\u0142 autorem ods\u0142oni\u0119tego w 1927 r. pomnika 15 Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w w Poznaniu. W latach 20. pracowa\u0142 na zlecenie Ministerstwa Spraw Wojskowych, wykonuj\u0105c rze\u017aby i dekoracje rze\u017abiarskie w gmachu ministerstwa przy ul. 6 Sierpnia w Warszawie. Do dzisiaj zachowa\u0142o si\u0119 kilka element\u00f3w z tego gmachu \u2013 lwy, stoj\u0105ce obecnie przed pa\u0142acem Lubomirskich na placu \u017belaznej Bramy, i panoplia, prezentowane przy Centralnej Bibliotece Wojskowej przy ulicy Ostrobramskiej.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Model pomnika Poleg\u0142ym Saperom wykonany przez Zak\u0142ady Odlew\u00f3w Artystycznych L. Kranc i T. \u0141empicki \u201eMetalars\u201d (zbiory Muzeum Warszawy)<\/figcaption><\/figure><\/div><\/a><\/div>\n\n\n\n

Aby lepiej wyeksponowa\u0107 pomnik, artysta postanowi\u0142 obr\u00f3ci\u0107 pe\u0142noplastyczn\u0105 posta\u0107 sapera twarz\u0105 na po\u0142udnie, co pozwala\u0142o na ogl\u0105danie dzie\u0142a w pe\u0142nym s\u0142o\u0144cu przez wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 dnia. Pomnik autorstwa Mieczys\u0142awa Lubelskiego mia\u0142 stanowi\u0107 jednolit\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107, ale sk\u0142ada\u0107 si\u0119 mia\u0142 z trzech form architektonicznych, \u0142\u0105cz\u0105c w sobie granit i br\u0105z. Takie zestawienie element\u00f3w powodowa\u0142o, \u017ce materia\u0142y by\u0142y nie tylko t\u0142em dla pomnika, lecz zarazem jego integraln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105, gdy\u017c br\u0105zowe tablice mia\u0142y by\u0107 rodzajem epitafium z wyrytymi nazwiskami 600 poleg\u0142ych saper\u00f3w. Podstaw\u0119 coko\u0142u pomnika stanowi\u0142a p\u0142yta o wymiarach 9 na 11 m. Wysoko\u015b\u0107 ca\u0142ego monumentu wynosi\u0142a 8,5 m. Na granitowym bloku, stanowi\u0105cym t\u0142o dla sapera, wyryto 60 nazw miejscowo\u015bci bitew i potyczek. Blok granitowy zosta\u0142 z\u0142o\u017cony z kilku element\u00f3w i wype\u0142niony betonem. Wysoko\u015b\u0107 postaci, b\u0119d\u0105cej najwa\u017cniejszym elementem pomnika, wraz z p\u0142yt\u0105 wynosi\u0142a 3,20 m. Pe\u0142noplastyczna posta\u0107 \u017co\u0142nierza sapera w postawie \u201espocznij\u201d zosta\u0142a przedstawiona w pe\u0142nym rynsztunku \u2013 z \u0142opat\u0105 sapersk\u0105 i tornistrem ustawionym za praw\u0105 nog\u0105. Saper ubrany by\u0142 w kurtk\u0119 \u017co\u0142niersk\u0105 wz. 19, na nogach mia\u0142 buty saperskie, na g\u0142owie \u2013 he\u0142m francuski \u201eAdrian\u201d wz. 15. R\u0119ce przedstawionego spoczywa\u0142y na karabinie opartym o ziemi\u0119. Nad \u017co\u0142nierzem widnia\u0142 napis: POLEG\u0141YM SAPEROM. Posta\u0107 symbolizowa\u0107 mia\u0142a gotowo\u015b\u0107 saper\u00f3w do s\u0142u\u017cby. Trzecim elementem by\u0142 blok spi\u017cowy, jakby wrzynaj\u0105cy si\u0119 w granitowy cok\u00f3\u0142. To na jego bokach znalaz\u0142o si\u0119 600 nazwisk. Na czele umieszczono epitafium Jakuba Jasi\u0144skiego z jego popiersiem oraz wizerunkiem Orderu Virtuti Militari. W rzeczywisto\u015bci by\u0142a to konstrukcja granitowo-betonowa z zewn\u0105trz wy\u0142o\u017cona p\u0142ytami br\u0105zowymi. Pierwotnie, ju\u017c wed\u0142ug koncepcji Lubelskiego, p\u0142yty te mia\u0142y by\u0107 wykonane z miedzi. Korzystna oferta firmy \u201eMetalars\u201d Leona Kranca<\/em> i Tadeusza \u0141empickiego<\/em> sprawi\u0142a, \u017ce materia\u0142 zmieniono na spi\u017c i wykonano w\u0142a\u015bnie w tej odlewni. Elementy z granitu powsta\u0142y w Biurze In\u017cynieryjno-Budowlanym A. Cze\u017cowski i E. Strug. Spi\u017cowy blok nakryty zosta\u0142 miedzianym dwuspadowym dachem, chroni\u0105cym przed opadami atmosferycznymi.<\/p>\n\n\n\n

Bitwy wymienione na spi\u017cowych tablicach:<\/p>\n\n\n\n

Strona wschodnia: 1914-16 NOWY KORCZYN, MARCINKOWICE, \u0141OWCZ\u00d3WEK, NIDA, REDUTA PI\u0141SUDSKIEGO; 1918 BOBRUJSK, KANI\u00d3W, ODESSA, SYBERIA; 1919 LW\u00d3W, BE\u0141Z, RYNARZEWO, WILNO, MI\u0143SK, BOBRUJSK, DYNEBURG, \u0141UNINIEC; 1920 KALENKOWICZE, RZECZYCA, DERE\u0179NIA, \u017bYTOMIERZ, ZWIAHEL, BAR<\/p>\n\n\n\n

Strona zachodnia: KIJ\u00d3W, RUDNICA, BEREZYNA, KONIUCHY, OSIPOWICZE, BORYS\u00d3W, KOZIATYN, ZARUDY\u0143CE, KORZEC, KRZY\u017bOPOL, NACH\u00d3W, R\u00d3WNE, GRODNO, TORCZYCE, BUSKA WOLA, TOPCZEWO, BRZE\u015a\u0106 NAD BUGIEM, FORT ZAHORCE, DUBNO, WO\u0141OCZYSKA, CHE\u0141M, CHODOR\u00d3W, WARSZAWA, RADZYMIN, OKUNIEW, CIECHAN\u00d3W, W\u0141OC\u0141AWEK, W\u0141ODAWA, M\u0141AWA, KOLNO, ZAMO\u015a\u0106, SOKAL, BRZOSTWICE, WO\u0141KOWYSK<\/p>\n\n\n\n

Pomnik ods\u0142oni\u0119to w niedziel\u0119 29 pa\u017adziernika 1933 r. Uroczysto\u015b\u0107 rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 o godz. 11. Uczestniczy\u0142 w niej prezydent RP Ignacy Mo\u015bcicki, wojska saperskie i poczty sztandarowe wszystkich batalion\u00f3w saper\u00f3w. Kompania podchor\u0105\u017cych in\u017cynierii wyst\u0105pi\u0142a w mundurach z 1831 r. W takich samych mundurach wyst\u0119powa\u0142y te\u017c warty honorowe.<\/p>\n\n\n\n

Chocia\u017c z uniesieniem rozpisywano si\u0119 o nowoczesnej architekturze b\u0119d\u0105cej otoczeniem pomnika, w rzeczywisto\u015bci jego bezpo\u015brednie s\u0105siedztwo stanowi\u0142y budynki szko\u0142y i s\u0142upy tramwajowe. Nie mo\u017cna by\u0142o rozwin\u0105\u0107 przed monumentem za\u0142o\u017cenia kwietnego z doj\u015bciem do coko\u0142u, cho\u0107 w chwili ods\u0142oni\u0119cia pomnika uwa\u017cano, \u017ce by\u0142 to problem tymczasowy. Dla uzyskania symetrii w widoku od ulicy Topolowej przewidywano ustawienie jeszcze jednego pomnika. Najprawdopodobniej mia\u0142 tam stan\u0105\u0107 pomnik Sanitariusza d\u0142uta Edwarda Wittiga.<\/p>\n\n\n\n

W czasie wojny pomnik, podobnie jak inne warszawskie monumenty, by\u0142 zagro\u017cony przetopieniem na cele militarne. Jego usuni\u0119cie nakazano ju\u017c 16 stycznia 1941 r. Komisaryczny burmistrz Warszawy Julian Kulski przekonywa\u0142 jednak niemieck\u0105 administracj\u0119, \u017ce pomniki takie jak Poleg\u0142ym Saperom czy Lotnika nie maj\u0105 wyd\u017awi\u0119ku antyniemieckiego, tylko uniwersalny. Podobnie jak przy innych pomnikach w dniach rocznic historycznych dochodzi\u0142o przy pomniku Sapera do akt\u00f3w pami\u0119ci, m.in. 11 listopada 1941 r. na monumencie pojawi\u0142 si\u0119 napis Jeszcze Polska nie zgin\u0119\u0142a<\/em> oraz bia\u0142o-czerwony proporczyk. Co do dalszych los\u00f3w pomnika relacje s\u0105 rozbie\u017cne. Wed\u0142ug jednych pomnik mia\u0142 sta\u0107 na swoim miejscu jeszcze w pocz\u0105tkach 1945 r., zgodnie z relacj\u0105 Wydzia\u0142u Architektury BOS, jego fragmenty wraz ze spi\u017cowymi tablicami mia\u0142y by\u0107 odnalezione na terenie zak\u0142ad\u00f3w Lilpopa na Woli. Stan figury, wbrew temu, co podawa\u0142 Jan Zachwatowicz, nie wskazywa\u0142, jakoby mia\u0142a by\u0107 wysadzona, a jedynie zdemontowana, najprawdopodobniej w celu dalszego przetopienia. Cok\u00f3\u0142 pomnika rozebrano ostatecznie w pierwszych latach powojennych.<\/p>\n\n\n\n

Adrian Sobieszcza\u0144ski<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

\u0179r\u00f3d\u0142a:<\/u><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dzie\u0144 in\u017cynierii wojskowej. Jednorazowe wydawnictwo pisma na widnokr\u0119gu S.P.I po\u015bwi\u0119cone uroczysto\u015bci ods\u0142oni\u0119cia Pomnika Poleg\u0142ych Saper\u00f3w<\/em>, Warszawa 1933<\/p>\n\n\n\n

Jednodni\u00f3wka Oficerskiej Szko\u0142y In\u017cynierii<\/em>, Warszawa 1928<\/p>\n\n\n\n

\u201eKurier Polski\u201d, 1933, nr 298, s. 6<\/p>\n\n\n\n

Pomnik Poleg\u0142ych Saper\u00f3w<\/em>, \u201eArchitektura i Budownictwo\u201d, 1934, nr 1, s. 30-31<\/p>\n\n\n\n

\u201eWiarus\u201d, 1933, nr 45, s. 1062<\/p>\n\n\n\n

J. Zieli\u0144ski, Pomnik Poleg\u0142ych Saper\u00f3w<\/em>, \u201eOchotnik\u201d, 2006, nr 10, s. 4<\/p>\n\n\n\n

J. Zieli\u0144ski, Atlas dawnej architektury ulic i plac\u00f3w Warszawy<\/em>, t. 14, Warszawa 2008, s. 59<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Okres walk niepodleg\u0142o\u015bciowych z lat 1914-1918, a tak\u017ce zwyci\u0119ska wojna z bolszewikami by\u0142y fundamentem, na kt\u00f3rym wznoszono mit odrodzonego Wojska Polskiego. <\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":4234,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[110,8],"tags":[58],"class_list":["post-4239","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-pomniki","category-warszawski-przewodnik-proponuje","tag-artykuly-z-roku-2021"],"yoast_head":"\nPomnik Poleg\u0142ym Saperom – varsavianista.pl<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Okres walk niepodleg\u0142o\u015bciowych z lat 1914-1918, a tak\u017ce zwyci\u0119ska wojna z bolszewikami by\u0142y fundamentem, na kt\u00f3rym wznoszono mit odrodzonego Wojska Polskiego. W okresie II Rzeczypospolitej wzmacnianie esprit de corps, czyli ducha kole\u017ce\u0144skiego, oraz wychowanie \u017co\u0142nierza i oficera w szacunku do historii i ofiary krwi przelanej podczas walk o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 le\u017ca\u0142y u podstaw budowania armii.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/05\/25\/pomnik-poleglym-saperom\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Pomnik Poleg\u0142ym Saperom – varsavianista.pl\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Okres walk niepodleg\u0142o\u015bciowych z lat 1914-1918, a tak\u017ce zwyci\u0119ska wojna z bolszewikami by\u0142y fundamentem, na kt\u00f3rym wznoszono mit odrodzonego Wojska Polskiego. W okresie II Rzeczypospolitej wzmacnianie esprit de corps, czyli ducha kole\u017ce\u0144skiego, oraz wychowanie \u017co\u0142nierza i oficera w szacunku do historii i ofiary krwi przelanej podczas walk o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 le\u017ca\u0142y u podstaw budowania armii.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/05\/25\/pomnik-poleglym-saperom\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"varsavianista.pl\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Varsavianistapl-109778854496274\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2021-05-25T20:41:54+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-12-14T15:11:11+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/2-2-scaled.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1888\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Adrian Sobieszcza\u0144ski\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Adrian Sobieszcza\u0144ski\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"8 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/05\\\/25\\\/pomnik-poleglym-saperom\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/05\\\/25\\\/pomnik-poleglym-saperom\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Adrian Sobieszcza\u0144ski\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/519ed9166ae931975092f540c2906036\"},\"headline\":\"Pomnik Poleg\u0142ym Saperom\",\"datePublished\":\"2021-05-25T20:41:54+00:00\",\"dateModified\":\"2021-12-14T15:11:11+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/05\\\/25\\\/pomnik-poleglym-saperom\\\/\"},\"wordCount\":1783,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/05\\\/25\\\/pomnik-poleglym-saperom\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/05\\\/2-2-scaled.jpg\",\"keywords\":[\"artyku\u0142y z roku 2021\"],\"articleSection\":[\"pomniki\",\"warszawski przewodnik proponuje\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/05\\\/25\\\/pomnik-poleglym-saperom\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/05\\\/25\\\/pomnik-poleglym-saperom\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/05\\\/25\\\/pomnik-poleglym-saperom\\\/\",\"name\":\"Pomnik Poleg\u0142ym Saperom – varsavianista.pl\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/05\\\/25\\\/pomnik-poleglym-saperom\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/05\\\/25\\\/pomnik-poleglym-saperom\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/05\\\/2-2-scaled.jpg\",\"datePublished\":\"2021-05-25T20:41:54+00:00\",\"dateModified\":\"2021-12-14T15:11:11+00:00\",\"description\":\"Okres walk niepodleg\u0142o\u015bciowych z lat 1914-1918, a tak\u017ce zwyci\u0119ska wojna z bolszewikami by\u0142y fundamentem, na kt\u00f3rym wznoszono mit odrodzonego Wojska Polskiego. W okresie II Rzeczypospolitej wzmacnianie esprit de corps, czyli ducha kole\u017ce\u0144skiego, oraz wychowanie \u017co\u0142nierza i oficera w szacunku do historii i ofiary krwi przelanej podczas walk o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 le\u017ca\u0142y u podstaw budowania armii.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/05\\\/25\\\/pomnik-poleglym-saperom\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/05\\\/25\\\/pomnik-poleglym-saperom\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/05\\\/25\\\/pomnik-poleglym-saperom\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/05\\\/2-2-scaled.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/05\\\/2-2-scaled.jpg\",\"width\":2560,\"height\":1888},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/05\\\/25\\\/pomnik-poleglym-saperom\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Pomnik Poleg\u0142ym Saperom\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/\",\"name\":\"varsavianista\",\"description\":\"strona varsavianistyczna\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#organization\",\"name\":\"varsavianista\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/03\\\/varsavianista.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/03\\\/varsavianista.png\",\"width\":222,\"height\":222,\"caption\":\"varsavianista\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/Varsavianistapl-109778854496274\\\/\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/519ed9166ae931975092f540c2906036\",\"name\":\"Adrian Sobieszcza\u0144ski\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/4f81889a5d0629d85a500295e71cde683a20499beafe7f4c0c25256c1f9017d5?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/4f81889a5d0629d85a500295e71cde683a20499beafe7f4c0c25256c1f9017d5?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/4f81889a5d0629d85a500295e71cde683a20499beafe7f4c0c25256c1f9017d5?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Adrian Sobieszcza\u0144ski\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/author\\\/as\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Pomnik Poleg\u0142ym Saperom – varsavianista.pl","description":"Okres walk niepodleg\u0142o\u015bciowych z lat 1914-1918, a tak\u017ce zwyci\u0119ska wojna z bolszewikami by\u0142y fundamentem, na kt\u00f3rym wznoszono mit odrodzonego Wojska Polskiego. W okresie II Rzeczypospolitej wzmacnianie esprit de corps, czyli ducha kole\u017ce\u0144skiego, oraz wychowanie \u017co\u0142nierza i oficera w szacunku do historii i ofiary krwi przelanej podczas walk o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 le\u017ca\u0142y u podstaw budowania armii.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/05\/25\/pomnik-poleglym-saperom\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Pomnik Poleg\u0142ym Saperom – varsavianista.pl","og_description":"Okres walk niepodleg\u0142o\u015bciowych z lat 1914-1918, a tak\u017ce zwyci\u0119ska wojna z bolszewikami by\u0142y fundamentem, na kt\u00f3rym wznoszono mit odrodzonego Wojska Polskiego. W okresie II Rzeczypospolitej wzmacnianie esprit de corps, czyli ducha kole\u017ce\u0144skiego, oraz wychowanie \u017co\u0142nierza i oficera w szacunku do historii i ofiary krwi przelanej podczas walk o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 le\u017ca\u0142y u podstaw budowania armii.","og_url":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/05\/25\/pomnik-poleglym-saperom\/","og_site_name":"varsavianista.pl","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Varsavianistapl-109778854496274\/","article_published_time":"2021-05-25T20:41:54+00:00","article_modified_time":"2021-12-14T15:11:11+00:00","og_image":[{"width":2560,"height":1888,"url":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/2-2-scaled.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Adrian Sobieszcza\u0144ski","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Adrian Sobieszcza\u0144ski","Szacowany czas czytania":"8 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/05\/25\/pomnik-poleglym-saperom\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/05\/25\/pomnik-poleglym-saperom\/"},"author":{"name":"Adrian Sobieszcza\u0144ski","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/person\/519ed9166ae931975092f540c2906036"},"headline":"Pomnik Poleg\u0142ym Saperom","datePublished":"2021-05-25T20:41:54+00:00","dateModified":"2021-12-14T15:11:11+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/05\/25\/pomnik-poleglym-saperom\/"},"wordCount":1783,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/05\/25\/pomnik-poleglym-saperom\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/2-2-scaled.jpg","keywords":["artyku\u0142y z roku 2021"],"articleSection":["pomniki","warszawski przewodnik proponuje"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/05\/25\/pomnik-poleglym-saperom\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/05\/25\/pomnik-poleglym-saperom\/","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/05\/25\/pomnik-poleglym-saperom\/","name":"Pomnik Poleg\u0142ym Saperom – varsavianista.pl","isPartOf":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/05\/25\/pomnik-poleglym-saperom\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/05\/25\/pomnik-poleglym-saperom\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/2-2-scaled.jpg","datePublished":"2021-05-25T20:41:54+00:00","dateModified":"2021-12-14T15:11:11+00:00","description":"Okres walk niepodleg\u0142o\u015bciowych z lat 1914-1918, a tak\u017ce zwyci\u0119ska wojna z bolszewikami by\u0142y fundamentem, na kt\u00f3rym wznoszono mit odrodzonego Wojska Polskiego. W okresie II Rzeczypospolitej wzmacnianie esprit de corps, czyli ducha kole\u017ce\u0144skiego, oraz wychowanie \u017co\u0142nierza i oficera w szacunku do historii i ofiary krwi przelanej podczas walk o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 le\u017ca\u0142y u podstaw budowania armii.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/05\/25\/pomnik-poleglym-saperom\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/05\/25\/pomnik-poleglym-saperom\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/05\/25\/pomnik-poleglym-saperom\/#primaryimage","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/2-2-scaled.jpg","contentUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/2-2-scaled.jpg","width":2560,"height":1888},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/05\/25\/pomnik-poleglym-saperom\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/varsavianista.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Pomnik Poleg\u0142ym Saperom"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#website","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/","name":"varsavianista","description":"strona varsavianistyczna","publisher":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/varsavianista.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#organization","name":"varsavianista","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/varsavianista.png","contentUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/varsavianista.png","width":222,"height":222,"caption":"varsavianista"},"image":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Varsavianistapl-109778854496274\/"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/person\/519ed9166ae931975092f540c2906036","name":"Adrian Sobieszcza\u0144ski","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/4f81889a5d0629d85a500295e71cde683a20499beafe7f4c0c25256c1f9017d5?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/4f81889a5d0629d85a500295e71cde683a20499beafe7f4c0c25256c1f9017d5?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/4f81889a5d0629d85a500295e71cde683a20499beafe7f4c0c25256c1f9017d5?s=96&d=mm&r=g","caption":"Adrian Sobieszcza\u0144ski"},"url":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/author\/as\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4239","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4239"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4239\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4247,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4239\/revisions\/4247"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4234"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4239"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4239"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4239"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}