{"id":4290,"date":"2021-06-27T15:52:52","date_gmt":"2021-06-27T13:52:52","guid":{"rendered":"https:\/\/varsavianista.pl\/?p=4290"},"modified":"2021-11-10T18:08:10","modified_gmt":"2021-11-10T17:08:10","slug":"urzekajace-urzecze","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/06\/27\/urzekajace-urzecze\/","title":{"rendered":"Urzekaj\u0105ce Urzecze"},"content":{"rendered":"\n

Autor: \u0141ukasz Maurycy Stanaszek<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Pandemiczne czasy, przeci\u0105gaj\u0105ce si\u0119 lockdowny<\/em> i obostrzenia sprawiaj\u0105, \u017ce coraz rzadziej podr\u00f3\u017cujemy w dalekie strony \u015bwiata, \u0142askawszym okiem spogl\u0105daj\u0105c na wszystko, co nas otacza, niekoniecznie bardzo daleko. Wci\u0105\u017c nie w pe\u0142ni odkryt\u0105 per\u0142\u0105 jest Urzecze, niegdy\u015b ludny i bogaty region, rozpo\u015bcieraj\u0105cy si\u0119 po obydwu brzegach Wis\u0142y, pocz\u0105wszy od po\u0142udniowych rubie\u017cy stolicy, a\u017c po dawne uj\u015bcia Pilicy i Wilgi. W\u0119dr\u00f3wk\u0119 po tym regionie proponuje \u0141ukasz Maurycy Stanaszek na \u0142amach nowej STOLICY (nr 5-6\/2021)<\/a>, gdzie opr\u00f3cz prezentacji historii i kultury Urzecza, kt\u00f3r\u0105 zamieszczamy  poni\u017cej, znajd\u0105 Pa\u0144stwo proponowane przez Autora trasy wodne po Urzeczu<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Rodzina z Gass\u00f3w-Kopyt\u00f3W przed swoim domem, 1903 r.<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n\n\n\n

Urzecze ju\u017c od paru lat, za spraw\u0105 licznych pasjonat\u00f3w, prze\u017cywa sw\u00f3j renesans. Nadwi\u015bla\u0144skich imprez, takich jak Flis Festiwal w Gassach czy Zielone \u015awi\u0105tki na Urzeczu, dzi\u015b ju\u017c nie trzeba specjalnie reklamowa\u0107. Coraz wi\u0119cej ludzi odkrywa te\u017c swoje korzenie w tym barwnym regionie, swoistym tyglu kulturowym o oryginalnych \u2013 mazowieckich, flisackich i ol\u0119derskich \u2013 tradycjach.<\/p>\n\n\n\n

Urzecze Wis\u0142\u0105 malowane<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Flisacy na Wi\u015ble, 1934 r.<\/figcaption><\/figure><\/div><\/a><\/div>\n\n\n\n

Urzecze, gwarowo wymawiane jako \u0141urzyce (nie m\u00f3wi\u0142o si\u0119 \u201eU\u201d, tylko \u201e\u0141u\u201d, i nie \u201erzeka\u201d, tylko \u201erzyka\u201d), zamkn\u0105\u0107 mo\u017cna w w\u0105skim pasie pomi\u0119dzy dawnymi uj\u015bciami Pilicy i Wilgi a mokotowskimi Siekierkami i prawobrze\u017cn\u0105 Sask\u0105 K\u0119p\u0105. Region le\u017cy na zalewowym i cz\u0119\u015bciowo nadzalewowym tarasie p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci Doliny \u015arodkowej Wis\u0142y, w nadwi\u015bla\u0144skich cz\u0119\u015bciach powiat\u00f3w: otwockiego, piaseczy\u0144skiego i cz\u0119\u015bciowo garwoli\u0144skiego oraz miasta sto\u0142ecznego Warszawy \u2013 w dzielnicach Mokot\u00f3w, Wilan\u00f3w, Praga-Po\u0142udnie i Wawer.<\/p>\n\n\n\n

Po\u0142o\u017cenie Urzecza po obydwu stronach Wis\u0142y nie powinno dziwi\u0107. W przesz\u0142o\u015bci Wis\u0142a nie dzieli\u0142a omawianego regionu i jego mieszka\u0144c\u00f3w, wr\u0119cz odwrotnie \u2013 \u0142\u0105czy\u0142a. Wobec katastrofalnego stanu \u00f3wczesnych dr\u00f3g rzeka stanowi\u0142a najprostszy \u015brodek transportu i komunikacji, a jej funkcj\u0119 mo\u017cna by przyr\u00f3wna\u0107 do roli dzisiejszej autostrady, po kt\u00f3rej jedzie si\u0119 szybko i \u0142atwo dociera do celu. Wzgl\u0119dna bezproblemowo\u015b\u0107 przedostania si\u0119 na s\u0105siedni brzeg \u2013 wynikaj\u0105ca z powszechno\u015bci przewoz\u00f3w i \u0142odzi pychowych \u2013 sprzyja\u0142a rozwojowi kontakt\u00f3w mi\u0119dzyludzkich. Poza matrymonialnymi i towarzyskimi najcz\u0119\u015bciej by\u0142y to kontakty handlowe, kt\u00f3rych rytm wyznacza\u0142y kolejne jarmarki w Warszawie, Pradze, Powsinie, Karczewie czy G\u00f3rze Kalwarii.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Oryle wi\u015blani, 1929 r.<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n\n\n\n

Pas urodzajnych ziem doliny wi\u015blanej na po\u0142udnie od Warszawy, odcinaj\u0105cy si\u0119 od lesistych i piaszczystych \u201eg\u00f3rnych p\u00f3l\u201d, zwanych G\u00f3rnem lub Polesiem, od XVII w. wyr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 w\u0142asn\u0105 histori\u0105, strojami i obyczajami. W 1868 r. anonimowy korespondent \u201eGazety Warszawskiej\u201d donosi\u0142: \u201eMa\u0142o kto wie o tym kawa\u0142ku powi\u015bla, kt\u00f3re tak odr\u00f3\u017cnia si\u0119 przymiotami ziemi i zwyczajami mieszka\u0144c\u00f3w od reszty kraju. W tym powi\u015blanym kraiku lud odr\u00f3\u017cnia si\u0119 od innych okolic mow\u0105, ubraniem, zwyczajami, a nawet sposobem uprawy ziemi […]. Z jedn\u00e9j strony Wis\u0142a, z drugiej wielkie lasy, kt\u00f3re niegdy\u015b nazywa\u0142y si\u0119 puszcz\u0105, odcinaj\u0105 t\u0119 oaz\u0119 od dalszej okolicy\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Przybli\u017cony zasi\u0119g mikroregionu Urzecze wraz z terenami przej\u015bciowymi
(wg \u0141.M. Stanaszka)<\/figcaption><\/figure><\/div><\/a><\/div>\n\n\n\n

Najstarsz\u0105 znan\u0105 obecnie wzmiank\u0105 o Urzeczu jest zapis z 1737 r. z rejonu dzisiejszego Powsina. Region istnieje ju\u017c zatem przynajmniej 300 lat. W XVIII w. ludzi \u017cyj\u0105cych w dobrach oborskich poni\u017cej skarpy wi\u015blanej nazywano urzyckimi, za\u015b w XIX stuleciu odr\u0119bno\u015b\u0107 podwarszawskiego Urzecza dostrzega\u0142a ju\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 polskich etnograf\u00f3w z Oskarem Kolbergiem, Kornelem Koz\u0142owskim i Stefani\u0105 Ulanowsk\u0105 na czele. Ich opisy zawsze mia\u0142y jednak charakter przyczynkowy, ograniczaj\u0105cy si\u0119 do odnotowania odmienno\u015bci krajobrazu, gospodarki i \u017cyj\u0105cej tam ludno\u015bci. Od 1841 r. notowane s\u0105 utwory taneczne \u201ez Urzecza, pasa ziemi nad Wis\u0142\u0105\u201d. Wida\u0107 te\u017c wyra\u017anie, \u017ce etnografowie coraz cz\u0119\u015bciej zauwa\u017cali po\u015br\u00f3d og\u00f3\u0142u opisywanej przez siebie ludno\u015bci Mazowsza odmienn\u0105 grup\u0119 etnograficzn\u0105, okre\u015blaj\u0105c j\u0105 mianem Urzycan.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zasi\u0119g obszaru Urzecze<\/figcaption><\/figure><\/div><\/a><\/div>\n\n\n\n

W 1884 r. wspomniana wy\u017cej Stefania Ulanowska pisa\u0142a o nich: \u201eTamtych za\u015b olbrzym\u00f3w nadwi\u015bla\u0144skich nazywaj\u0105 Urzycanami, to jest mieszkaj\u0105cymi u rzyki (rzeki), lub te\u017c Powi\u015blakami, to jest mieszkaj\u0105cymi po Wi\u015ble. M\u00f3wi\u0105 wi\u0119c Urzycanin i Urzycanka lub Powi\u015blak i Powi\u015blanka. Nadto jeszcze, jak m\u0119\u017cczy\u017ani, tak kobiety odznaczaj\u0105 si\u0119 wzrostem bardzo wysokim: szczeg\u00f3lniej ci, kt\u00f3rzy mieszkaj\u0105 nad Wis\u0142\u0105 ko\u0142o samego Czerska, to wszystko ch\u0142op w ch\u0142opa silne i ogromne jak d\u0119by. I oni sami nie uwa\u017caj\u0105 siebie za Mazur\u00f3w\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Urzecze \u2013 reaktywacja<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W XX w. zainteresowania naukowe terenami nadwi\u015bla\u0144skimi le\u017c\u0105cymi w bezpo\u015bredniej styczno\u015bci z Warszaw\u0105 praktycznie zanik\u0142y, na co niema\u0142y wp\u0142yw mia\u0142y przeobra\u017cenia gospodarczo-spo\u0142eczne i kulturowe, jakie dokona\u0142y si\u0119 tu pod wp\u0142ywem oddzia\u0142ywania aglomeracji miejskiej. Dopiero w 2012 r. ukaza\u0142a si\u0119 pierwsza monografia nadwi\u015bla\u0144skiego regionu, autorstwa pisz\u0105cego te s\u0142owa, dwa lata p\u00f3\u017aniej poprawione i poszerzone wydanie tej monografii (Nadwi\u015bla\u0144skie Urzecze. Podwarszawski mikroregion tematyczny<\/em>), za\u015b w 2015 r. \u2013 zeszyt Str\u00f3j wilanowski z nadwi\u015bla\u0144skiego Urzecza<\/em> w presti\u017cowej serii Atlas Polskich Stroj\u00f3w Ludowych<\/em>. Od tego czasu mo\u017cemy zaobserwowa\u0107 swoist\u0105 mod\u0119 na Urzecze, co pokazuje jak ogromna potrzeba to\u017csamo\u015bciowa tkwi\u0142a w jego mieszka\u0144cach.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Rodzina z Borkowa w parafii Zerze\u0144 w strojach wilanowskich, 1917 r.<\/figcaption><\/figure><\/div><\/a><\/div>\n\n\n\n

Na ukszta\u0142towanie si\u0119 odr\u0119bnej to\u017csamo\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w Urzecza przez dziesi\u0105tki lat wp\u0142ywa\u0142o szereg czynnik\u00f3w. Przede wszystkim by\u0142a to obecno\u015b\u0107 Wis\u0142y, swoistego \u201eokna na \u015bwiat\u201d dla ludzi \u017cyj\u0105cych nad jej brzegami, kt\u00f3rzy nazywali siebie Zawi\u015blakami. Wzgl\u0119dna izolacja geograficzna wi\u015blanej doliny (starorzecza, wysoka skarpa warszawska), okre\u015blony typ osadnictwa (ol\u0119drzy, flisacy), a tak\u017ce dogodna odleg\u0142o\u015b\u0107 targowa i szybka dost\u0119pno\u015b\u0107 do ch\u0142onnego rynku warszawskiego (maksymalnie 40 km z biegiem rzeki) przyczyni\u0142y si\u0119 do wytworzenia unikatowej wsp\u00f3lnoty regionalnej, ujawniaj\u0105cej si\u0119 w specyficznej nadrzecznej gospodarce, zwi\u0105zanej z melioracj\u0105 i osuszaniem terenu, wyspecjalizowanym rybo\u0142\u00f3wstwem i szerokim wykorzystaniem wikliny, a tak\u017ce w strojach zwanych wilanowskimi. Jednocze\u015bnie zrodzi\u0142o si\u0119 poczucie odr\u0119bno\u015bci wobec ludzi \u017cyj\u0105cych \u201etu\u017c za miedz\u0105\u201d, czyli na prawobrze\u017cnym Polesiu (Ko\u0142bielszczy\u017anie) i lewobrze\u017cnych terenach po\u0142o\u017conych ponad wi\u015blan\u0105 skarp\u0105 (\u201eG\u00f3rniacy\u201d).<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Rodzina so\u0142tysa z Wilanowa, 1866 r., fot. Karol Beyer<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Ogromny wp\u0142yw na spu\u015bcizn\u0119 kulturow\u0105 i gospodarcz\u0105 Urzecza mia\u0142o tzw. osadnictwo ol\u0119derskie (g\u0142\u00f3wnie z Kujaw i Pomorza, rzadziej z odleg\u0142ej Holandii czy Niemiec), kt\u00f3re by\u0142o ruchem kolonizacyjnym, si\u0119gaj\u0105cym na ziemiach polskich pierwszej po\u0142owy XVI w. Rozwin\u0119\u0142o si\u0119 ono szczeg\u00f3lnie wzd\u0142u\u017c Wis\u0142y i jej dop\u0142yw\u00f3w, w tym tak\u017ce na Mazowszu. Geneza tej kolonizacji zwi\u0105zana jest w du\u017cej mierze z protestanckimi ruchami reformacyjnymi i emigracj\u0105 prze\u015bladowanych mennonit\u00f3w (nale\u017c\u0105cych do jednego z nurt\u00f3w anabaptyzmu) z Fryzji i Niderland\u00f3w, jak r\u00f3wnie\u017c z licznymi wojnami polsko-szwedzkimi pustosz\u0105cymi Pomorze i ziemi\u0119 kujawsk\u0105, co przyspieszy\u0142o ruchy migracyjne w kierunku \u015brodkowej Wis\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kartka pocztowa z \u017cyczeniami noworocznymi od mieszka\u0144c\u00f3w Urzecza, 1936 r.<\/figcaption><\/figure><\/div><\/a><\/div>\n\n\n\n

Zalewowy obszar Urzecza by\u0142 bardzo trudny do zagospodarowania, co powodowa\u0142o, \u017ce na rozmaitych \u201epustkach\u201d i k\u0119pach wi\u015blanych ch\u0119tnie osadzano ol\u0119dr\u00f3w, obeznanych z tego typu przeciwno\u015bciami przyrody w swych macierzystych stronach. Nadrzeczne warunki \u015brodowiskowe wymaga\u0142y opanowania skomplikowanych technik gospodarczych, a podejmowane dotychczas pr\u00f3by osadzenia tam pa\u0144szczy\u017anianych ch\u0142op\u00f3w z \u201eg\u00f3rnych p\u00f3l\u201d ko\u0144czy\u0142y si\u0119 niepowodzeniem. Ol\u0119drzy okazali si\u0119 mistrzami w zagospodarowywaniu nadwi\u015bla\u0144skich nieu\u017cytk\u00f3w. Melioracja i osuszanie podmok\u0142ych teren\u00f3w, budowa grobli, jaz\u00f3w i row\u00f3w, nasadzanie wierzb czy specyficzne nadrzeczne budownictwo wesz\u0142y na trwa\u0142e do kanonu dzia\u0142a\u0144 wielu mieszka\u0144c\u00f3w Urzecza. Z czasem wi\u0119c, kiedy m\u00f3wi\u0142o si\u0119 o osadnictwie ol\u0119derskim nad Wis\u0142\u0105, bardziej chodzi\u0142o o charakterystyczny typ gospodarki i stosunek prawny do w\u0142a\u015bcicieli ziemskich ni\u017c o rzeczywisty sk\u0142ad etniczny ludno\u015bci. Ol\u0119drami mogli by\u0107 zatem nie tylko osadnicy z Holandii czy Niemiec, lecz tak\u017ce etniczni Polacy, Mazurzy czy Pomorzanie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Gospodarz z Wilanowa, ok. 1916 rok, mal. J. Ryszkiewicz (ze zbior\u00f3w \u0141. M. Stanaszka)<\/figcaption><\/figure><\/div><\/a><\/div>\n\n\n\n

Ol\u0119drzy zasiedlali Urzecze przynajmniej od pocz\u0105tk\u00f3w XVII stulecia. Jak wskazuj\u0105 badania, zaraz po kolonizacji Saskiej K\u0119py (zwanej w\u00f3wczas Ol\u0119drami) w 1628 r. osadnictwo ol\u0119derskie \u201eposz\u0142o\u201d dalej dolin\u0105 wi\u015blan\u0105 w kierunku Kozienic. Najwi\u0119kszy rozkwit kolonizacji ol\u0119derskiej, jakkolwiek znacznie mniej brzemienny w skutkach demograficznych, przypada\u0142 na drug\u0105 po\u0142ow\u0119 XVIII i pocz\u0105tek XIX w., a wi\u0119c na okres rozbior\u00f3w Polski. Najstarsz\u0105, potwierdzon\u0105 dotychczas wsi\u0105 z tej fali osadnictwa na Urzeczu jest K\u0119pa Wo\u0142owa niedaleko Wilanowa, zasiedlona przez \u201ekolonist\u00f3w Holendr\u00f3w\u201d w 1772 r. Osadnicy pierwszej fali (XVII w.), kt\u00f3rymi w znacznej mierze byli zgermanizowani S\u0142owianie z Pomorza i ziemi kujawskiej, wro\u015bli w nadwi\u015bla\u0144sk\u0105 ziemi\u0119 ulegaj\u0105c pe\u0142nej polonizacji. Inaczej by\u0142o z kolonistami okresu zabor\u00f3w (z prze\u0142omu XVIII i XIX w.), kt\u00f3rzy w wi\u0119kszo\u015bci utrzymali sw\u0105 etniczn\u0105 odr\u0119bno\u015b\u0107, a po 1945 r. zostali wysiedleni z teren\u00f3w Urzecza do Niemiec.<\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"
Ch\u0142opiec z Powsina pod Warszaw\u0105, pocz\u0105tek XX wieku (ze zbior\u00f3w T. Lachowskiego)<\/figcaption><\/figure><\/div><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"
Gospodarz z Powsina pod Warszaw\u0105, pocz\u0105tek XX wieku (ze zbior\u00f3w T. Lachowskiego)<\/figcaption><\/figure><\/div><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"
Gospodarz z Wilanowa pod Warszaw\u0105, pocz\u0105tek XX wieku (ze zbior\u00f3w T. Lachowskiego)<\/figcaption><\/figure><\/div><\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Czym Urzecze urzec mo\u017ce?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wis\u0142a w przesz\u0142o\u015bci by\u0142a g\u0142\u00f3wnym traktem komunikacyjnym Polski; zawsze p\u0142ywa\u0142o tu wiele rodzaj\u00f3w jednostek rzecznych, nosz\u0105cych rozmaite nazwy: baty, szkuty, berlinki czy galary. Sp\u0142awem towar\u00f3w zajmowali si\u0119 flisacy, zwani powszechnie orylami, posiadaj\u0105cy w\u0142asny j\u0119zyk, stroje oraz wewn\u0119trzn\u0105 struktur\u0105 organizacyjn\u0105. Istniej\u0105 dowody \u017ar\u00f3d\u0142owe, \u017ce przynajmniej cz\u0119\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w wywodzi\u0142a si\u0119 od oryli, za\u015b o sile wzajemnych kontakt\u00f3w \u015bwiadczy m.in. niezwykle popularny urzecki taniec szot, kt\u00f3rego nazywano tu orylem. Liczne do niedawna na Urzeczu domostwa i stodo\u0142y z bali w du\u017cej mierze \u201eprzyp\u0142yn\u0119\u0142y\u201d z po\u0142udniowej Polski jako flisackie tratwy. Niewykluczone te\u017c, \u017ce popularne w tej okolicy na prze\u0142omie XIX i XX w. zawody zwi\u0105zane z ciesielstwem i uzdrowiskami wzd\u0142u\u017c tzw. linii otwockiej i w rejonie Konstancina-Jeziorny mia\u0142y swe korzenie w kontaktach Urzeczan z orylami. Bezpo\u015brednimi tw\u00f3rcami wawersko-otwockich \u201e\u015bwidermajer\u00f3w\u201d byli zatem w znacznej mierze Urzeczanie, nierzadko zajmuj\u0105cy si\u0119 sp\u0142awem i obr\u00f3bk\u0105 drewna od wielu pokole\u0144.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Gustaw Pillati, W wilanowskiej karczmie, pocz. XX w.<\/figcaption><\/figure><\/div><\/a><\/div>\n\n\n\n

Ci\u0119\u017ckie, urodzajne gleby wp\u0142yn\u0119\u0142y na odmienno\u015b\u0107 urzeckiej kuchni. Miejscowe potrawy w du\u017cej mierze oparte by\u0142y na ziemniakach (kartoflach), burakach, kapu\u015bcie, pszennej m\u0105ce i owocach z rozlicznych sad\u00f3w. Do tego dochodzi\u0142y potrawy mleczne, ryby i szeroko rozpowszechniona hodowla trzody chlewnej (Na \u0141urzycu \u015bwinie kwiczu…<\/em>), zwi\u0105zana w szczeg\u00f3lno\u015bci z osadnikami ol\u0119derskimi.<\/p>\n\n\n\n

Bytowanie na terenach zalewowych, jak r\u00f3wnie\u017c wielokulturowo\u015b\u0107 Urzecza sprawi\u0142y, \u017ce tutejszy krajobraz kulturowy wyr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 ca\u0142ym szeregiem odr\u0119bnych cech, niespotykanych lub bardzo rzadkich na s\u0105siednich \u201eg\u00f3rnych polach\u201d. Do najwa\u017cniejszych element\u00f3w owego krajobrazu nale\u017ca\u0142y chru\u015bciane p\u0142oty, groble i wa\u0142y ochronne, urz\u0105dzenia melioracyjne, nasady wierzbowe i topolowe, wspomniane terpy, czyli sztuczne pag\u00f3rki pod domostwami, i trytwy, czyli wyniesione drogi na mokrad\u0142ach (m.in. dzisiejsza ulica Vogla w Wilanowie), przewozy wi\u015blane, bindugi, czyli flisackie przystanie rzeczne, a tak\u017ce liczne wiatraki i m\u0142yny. Do tego dochodzi\u0142y typowe elementy mazowieckiego krajobrazu, jak karczmy, szlacheckie dwory czy katolickie wsp\u00f3lnoty parafialne z ko\u015bcio\u0142ami i kapliczkami, z kt\u00f3rych wiele zachowa\u0142o si\u0119 do dzi\u015b.<\/p>\n\n\n\n

Spu\u015bcizna kulturowa Urzecza zanika praktycznie na naszych oczach. Blisko\u015b\u0107 Warszawy i modernizacja wsi powoduje, \u017ce \u015bwiadomo\u015b\u0107 regionalnej odr\u0119bno\u015bci odchodzi w niepami\u0119\u0107 wraz z najstarszymi mieszka\u0144cami. Miasto, kt\u00f3re le\u017ca\u0142o u gospodarczych podstaw Urzecza i by\u0142o jego najwi\u0119kszym \u201edobrodziejem\u201d w wiekach poprzednich, sta\u0142o si\u0119 obecnie jego \u201egrabarzem\u201d. Dzia\u0142ania podejmowane w ostatnich latach pozwalaj\u0105 jednak \u017cywi\u0107 nadziej\u0119, \u017ce tradycje naszych przodk\u00f3w nie p\u00f3jd\u0105 w zapomnienie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div><\/a><\/div>\n\n\n\n

dr \u0141ukasz Maurycy Stanaszek \u2013 antropolog, archeolog, kustosz dyplomowany i kierownik Pracowni Antropologicznej w Pa\u0144stwowym Muzeum Archeologicznym w Warszawie, badacz i odkrywca Urzecza.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Urzecze, niegdy\u015b ludny i bogaty region, rozpo\u015bcieraj\u0105cy si\u0119 po obydwu brzegach Wis\u0142y, pocz\u0105wszy od po\u0142udniowych rubie\u017cy stolicy, a\u017c po dawne uj\u015bcia Pilicy i Wilgi.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4319,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[89],"tags":[58],"class_list":["post-4290","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-stolica","tag-artykuly-z-roku-2021"],"yoast_head":"\nUrzekaj\u0105ce Urzecze – varsavianista.pl<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Urzecze, niegdy\u015b ludny i bogaty region, rozpo\u015bcieraj\u0105cy si\u0119 po obydwu brzegach Wis\u0142y, pocz\u0105wszy od po\u0142udniowych rubie\u017cy stolicy, a\u017c po dawne uj\u015bcia Pilicy i Wilgi.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/06\/27\/urzekajace-urzecze\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Urzekaj\u0105ce Urzecze – varsavianista.pl\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Urzecze, niegdy\u015b ludny i bogaty region, rozpo\u015bcieraj\u0105cy si\u0119 po obydwu brzegach Wis\u0142y, pocz\u0105wszy od po\u0142udniowych rubie\u017cy stolicy, a\u017c po dawne uj\u015bcia Pilicy i Wilgi.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/06\/27\/urzekajace-urzecze\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"varsavianista.pl\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Varsavianistapl-109778854496274\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2021-06-27T13:52:52+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-11-10T17:08:10+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/mapa2.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1383\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"2340\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"varsavianista\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"varsavianista\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"11 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/06\\\/27\\\/urzekajace-urzecze\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/06\\\/27\\\/urzekajace-urzecze\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"varsavianista\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/e400b761ceee88b125e1ff0b77e07e60\"},\"headline\":\"Urzekaj\u0105ce Urzecze\",\"datePublished\":\"2021-06-27T13:52:52+00:00\",\"dateModified\":\"2021-11-10T17:08:10+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/06\\\/27\\\/urzekajace-urzecze\\\/\"},\"wordCount\":2094,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/06\\\/27\\\/urzekajace-urzecze\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/06\\\/mapa2.jpg\",\"keywords\":[\"artyku\u0142y z roku 2021\"],\"articleSection\":[\"stolica\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/06\\\/27\\\/urzekajace-urzecze\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/06\\\/27\\\/urzekajace-urzecze\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/06\\\/27\\\/urzekajace-urzecze\\\/\",\"name\":\"Urzekaj\u0105ce Urzecze – varsavianista.pl\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/06\\\/27\\\/urzekajace-urzecze\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/06\\\/27\\\/urzekajace-urzecze\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/06\\\/mapa2.jpg\",\"datePublished\":\"2021-06-27T13:52:52+00:00\",\"dateModified\":\"2021-11-10T17:08:10+00:00\",\"description\":\"Urzecze, niegdy\u015b ludny i bogaty region, rozpo\u015bcieraj\u0105cy si\u0119 po obydwu brzegach Wis\u0142y, pocz\u0105wszy od po\u0142udniowych rubie\u017cy stolicy, a\u017c po dawne uj\u015bcia Pilicy i Wilgi.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/06\\\/27\\\/urzekajace-urzecze\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/06\\\/27\\\/urzekajace-urzecze\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/06\\\/27\\\/urzekajace-urzecze\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/06\\\/mapa2.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/06\\\/mapa2.jpg\",\"width\":1383,\"height\":2340},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/06\\\/27\\\/urzekajace-urzecze\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Urzekaj\u0105ce Urzecze\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/\",\"name\":\"varsavianista\",\"description\":\"strona varsavianistyczna\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#organization\",\"name\":\"varsavianista\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/03\\\/varsavianista.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/03\\\/varsavianista.png\",\"width\":222,\"height\":222,\"caption\":\"varsavianista\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/Varsavianistapl-109778854496274\\\/\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/e400b761ceee88b125e1ff0b77e07e60\",\"name\":\"varsavianista\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/f03ede8d3d276b7bad175213bfd122fb22338fa2bf13c695e37e57e6a74df6fa?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/f03ede8d3d276b7bad175213bfd122fb22338fa2bf13c695e37e57e6a74df6fa?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/f03ede8d3d276b7bad175213bfd122fb22338fa2bf13c695e37e57e6a74df6fa?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"varsavianista\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\"],\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/author\\\/varsavianista\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Urzekaj\u0105ce Urzecze – varsavianista.pl","description":"Urzecze, niegdy\u015b ludny i bogaty region, rozpo\u015bcieraj\u0105cy si\u0119 po obydwu brzegach Wis\u0142y, pocz\u0105wszy od po\u0142udniowych rubie\u017cy stolicy, a\u017c po dawne uj\u015bcia Pilicy i Wilgi.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/06\/27\/urzekajace-urzecze\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Urzekaj\u0105ce Urzecze – varsavianista.pl","og_description":"Urzecze, niegdy\u015b ludny i bogaty region, rozpo\u015bcieraj\u0105cy si\u0119 po obydwu brzegach Wis\u0142y, pocz\u0105wszy od po\u0142udniowych rubie\u017cy stolicy, a\u017c po dawne uj\u015bcia Pilicy i Wilgi.","og_url":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/06\/27\/urzekajace-urzecze\/","og_site_name":"varsavianista.pl","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Varsavianistapl-109778854496274\/","article_published_time":"2021-06-27T13:52:52+00:00","article_modified_time":"2021-11-10T17:08:10+00:00","og_image":[{"width":1383,"height":2340,"url":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/mapa2.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"varsavianista","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"varsavianista","Szacowany czas czytania":"11 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/06\/27\/urzekajace-urzecze\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/06\/27\/urzekajace-urzecze\/"},"author":{"name":"varsavianista","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/person\/e400b761ceee88b125e1ff0b77e07e60"},"headline":"Urzekaj\u0105ce Urzecze","datePublished":"2021-06-27T13:52:52+00:00","dateModified":"2021-11-10T17:08:10+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/06\/27\/urzekajace-urzecze\/"},"wordCount":2094,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/06\/27\/urzekajace-urzecze\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/mapa2.jpg","keywords":["artyku\u0142y z roku 2021"],"articleSection":["stolica"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/06\/27\/urzekajace-urzecze\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/06\/27\/urzekajace-urzecze\/","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/06\/27\/urzekajace-urzecze\/","name":"Urzekaj\u0105ce Urzecze – varsavianista.pl","isPartOf":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/06\/27\/urzekajace-urzecze\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/06\/27\/urzekajace-urzecze\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/mapa2.jpg","datePublished":"2021-06-27T13:52:52+00:00","dateModified":"2021-11-10T17:08:10+00:00","description":"Urzecze, niegdy\u015b ludny i bogaty region, rozpo\u015bcieraj\u0105cy si\u0119 po obydwu brzegach Wis\u0142y, pocz\u0105wszy od po\u0142udniowych rubie\u017cy stolicy, a\u017c po dawne uj\u015bcia Pilicy i Wilgi.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/06\/27\/urzekajace-urzecze\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/06\/27\/urzekajace-urzecze\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/06\/27\/urzekajace-urzecze\/#primaryimage","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/mapa2.jpg","contentUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/mapa2.jpg","width":1383,"height":2340},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/06\/27\/urzekajace-urzecze\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/varsavianista.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Urzekaj\u0105ce Urzecze"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#website","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/","name":"varsavianista","description":"strona varsavianistyczna","publisher":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/varsavianista.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#organization","name":"varsavianista","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/varsavianista.png","contentUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/varsavianista.png","width":222,"height":222,"caption":"varsavianista"},"image":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Varsavianistapl-109778854496274\/"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/person\/e400b761ceee88b125e1ff0b77e07e60","name":"varsavianista","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f03ede8d3d276b7bad175213bfd122fb22338fa2bf13c695e37e57e6a74df6fa?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f03ede8d3d276b7bad175213bfd122fb22338fa2bf13c695e37e57e6a74df6fa?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f03ede8d3d276b7bad175213bfd122fb22338fa2bf13c695e37e57e6a74df6fa?s=96&d=mm&r=g","caption":"varsavianista"},"sameAs":["https:\/\/varsavianista.pl"],"url":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/author\/varsavianista\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4290","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4290"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4290\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4998,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4290\/revisions\/4998"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4319"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4290"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4290"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4290"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}