Jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych warszawskich realizacji tego typu w okresie dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego by\u0142 gmach Banku Gospodarstwa Krajowego. Bank ten by\u0142 najwi\u0119ksz\u0105 pa\u0144stwow\u0105 instytucj\u0105 finansow\u0105 w II RP. Powo\u0142any do \u017cycia w 1924 r., powsta\u0142 w wyniku fuzji trzech bank\u00f3w: Pa\u0144stwowego Banku Odbudowy, Zak\u0142adu Kredytowego Miast Ma\u0142opolskich i Polskiego Banku Krajowego. Niedostateczna infrastruktura by\u0142a przyczyn\u0105 poszukiwania jak najlepszego rozwi\u0105zania tego problemu. Pod uwag\u0119 brano mo\u017cliwo\u015b\u0107 adaptacji wybranego istniej\u0105cego gmachu albo budow\u0119 od podstaw nowej siedziby. W pierwszej kolejno\u015bci rozwa\u017cano zakupienie i przebudowanie pa\u0142acu Leopolda Kronenberga przy ulicy Kr\u00f3lewskiej, ale ostatecznie zwr\u00f3cono si\u0119 ku koncepcji budowy w\u0142asnej siedziby \u2013 u zbiegu Nowego \u015awiatu i Alej Jerozolimskich.<\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/1-2.jpg\")
Wy\u0142oniony w konkursie projekt gmachu sporz\u0105dzi\u0142 Rudolf \u015awierczy\u0144ski. Architekt odby\u0142 specjalnie podr\u00f3\u017c po Europie, by pozna\u0107 architektur\u0119 siedzib europejskich bank\u00f3w. Wzniesiony w latach 1928-1931 budynek BGK nale\u017ca\u0142 do najnowocze\u015bniejszych tego typu plac\u00f3wek w Europie oraz by\u0142 jednym z najbardziej reprezentacyjnych gmach\u00f3w w stolicy. Monumentalna bry\u0142a uzyska\u0142a dwie elewacje: od strony Alej Jerozolimskich i Nowego \u015awiatu. Ta pierwsza elewacja mia\u0142a siedem kondygnacji; od czwartej kondygnacji zw\u0119\u017ca\u0142y si\u0119 one uskokowo. Opr\u00f3cz najwa\u017cniejszych dla funkcjonowania pomieszcze\u0144 banku \u2013 skarbca, hal operacyjnych, sal posiedze\u0144 dyrekcji czy pokoj\u00f3w konferencyjnych \u2013 zaprojektowane zosta\u0142y tak\u017ce poczekalnie, biura, biblioteka, archiwum i pomieszczenia gospodarcze.<\/p>\n\n\n
Wej\u015bcie dla klient\u00f3w znalaz\u0142o si\u0119 w tr\u00f3josiowym ryzalicie od strony Alej Jerozolimskich. \u015aciany boczne ryzalitu ozdobiono zgeometryzowanymi p\u0142askorze\u017abami d\u0142uta Jana Szczepkowskiego. Przedsionek wy\u0142o\u017cono alabastrem i marmurem. Najwi\u0119ksze wra\u017cenie robi\u0142 westybul, na kt\u00f3rego \u015bcianach i suficie tak\u017ce znalaz\u0142 si\u0119 alabaster \u2013 z przedsi\u0119biorstwa \u201e\u017burawno\u201d ksi\u0105\u017c\u0105t Czartoryskich. Prace wykona\u0142y Zak\u0142ady Kamieniarskie \u201eL. Tyrowicz\u201d z Lwowa. Budynek BGK by\u0142 pierwszym gmachem, w kt\u00f3rym na tak du\u017c\u0105 skal\u0119 u\u017cyto alabastru w charakterze materia\u0142u ok\u0142adzinowego. Alabaster, od setek lat popularny, w okresie dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego wr\u00f3ci\u0142 do \u0142ask jako materia\u0142 relatywnie tani i pozwalaj\u0105cy na tworzenie efektownych wyko\u0144cze\u0144. Wp\u0142yw mia\u0142y na to jego w\u0142a\u015bciwo\u015bci i oraz gama kolorystyczna \u2013 od \u015bnie\u017cnobia\u0142ego i \u017c\u00f3\u0142tego, poprzez r\u00f3\u017cowy, do czerwonego i zielonego. Posadzki westybulu wy\u0142o\u017cono tzw. marmurem \u2013 a tak naprawd\u0119 wapieniem, bo okr\u015blenie \u201emarmur\u201d by\u0142o wy\u0142\u0105cznie zwyczajowe. Jak pisze Hanna Faryna-Paszkiewicz w tek\u015bcie Posadzki w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym <\/em>(w: Dziedzictwo na nowo odkrywane. Detal architektoniczny 1850-1939<\/em>, red. J. Roguska, wyd. Fundacja Hereditas, Warszawa 2014, s. 355): W istocie mi\u0119dzywojenne polskie \u201emarmury\u201d to wapienie, ale przed wojn\u0105 wprowadzono i zakorzeniono, nawet w czasopismach profesjonalnych, w tym architektoniczno-budowlanych, okre\u015blenie: marmury (polskie, kieleckie, d\u0119bnickie itp.). Jeste\u015bmy na pocz\u0105tku odkrywania i opisywania stanu zachowania i typologii posadzek mi\u0119dzywojennych i na tym etapie nag\u0142e zerwanie z nazwami w pi\u015bmiennictwie mi\u0119dzywojennym mog\u0142oby wywo\u0142a\u0107 pewne zamieszanie. Kwesti\u0119 poprawno\u015bci terminologicznej w przedmiotowej tematyce nale\u017cy pozostawi\u0107 do dalszego opracowania, a w niniejszym tek\u015bcie okre\u015blenie: marmur w przypadku polskich wapieni uj\u0119to w cudzys\u0142\u00f3w<\/em>. Taki zapis przyjmujemy tak\u017ce w naszym tek\u015bcie. W pomieszczeniach BGK u\u017cyto kilku gatunk\u00f3w \u201emarmuru\u201d: Bolechowice, Zelejowa, D\u0119bnik, Szewce, Morawica.<\/p>\n\n\n\n Ogromne wra\u017cenie na klientach banku robi\u0142y kolumny flankuj\u0105ce dukt monumentalnych schod\u00f3w g\u0142\u00f3wnych na pierwsze pi\u0119tro. Schody te, podobnie jak posadzki, zosta\u0142y wykonane przez firm\u0119 \u201ePrzemys\u0142 Marmurowy i Granitowy \u00abMarmur w Kielcach\u00bb Sp. z o.o., a roboty kamieniarskie przeprowadzi\u0142a firma \u201eHenryk Sosonko i W\u0142adys\u0142aw Wojciechowski\u201d. Kolumny, pe\u0142ni\u0105ce przecie\u017c przede wszystkim funkcj\u0119 konstrukcyjn\u0105, tu sprawiaj\u0105 wra\u017cenie lekkich podp\u00f3r, ich funkcja utylitarna zosta\u0142a przez projektanta \u015bwiadomie zatarta. Pokrycie ich chromoniklem i \u201eprzeprowadzenie\u201d przez latarnie umieszczone w stropie niejako pozbawi\u0142o je ci\u0119\u017cko\u015bci. Wykonawc\u0105 ok\u0142adzin kolumn by\u0142a firma \u201eIn\u017c. K. Dobrowolski i S-ka\u201d z Warszawy.<\/p>\n\n\n Na parterze umieszczono hale operacji bankowych. Jedna z nich znalaz\u0142a si\u0119 po prawej stronie westybulu, a jej perspektyw\u0119 mo\u017cna by\u0142o zobaczy\u0107 przez przeszklon\u0105 \u015bcian\u0119. Do sali wchodzi\u0142o si\u0119 przez dwa turnikiety. Przeszklony sufit sk\u0142ada\u0142 si\u0119 ze szklanych \u201ecegie\u0142ek\u201d, przez kt\u00f3re wp\u0142ywa\u0142o do pomieszczenia \u0142agodne \u015bwiat\u0142o. Po obu stronach d\u0142ugiej hali marmurowymi ladami i szklanymi \u015bciankami oddzielono publiczno\u015b\u0107 od miejsc pracy urz\u0119dnik\u00f3w. \u015aciany pokryto szaroniebieskim stiukiem. \u201eMarmurow\u0105\u201d posadzk\u0119 i bufety wykona\u0142a wspomniana ju\u017c firma \u201ePrzemys\u0142 Marmurowy i Granitowy \u00abMarmur w Kielcach\u00bb Sp. z o.o.”. Posadzka w cz\u0119\u015bci przeznaczonej dla klient\u00f3w zosta\u0142a u\u0142o\u017cona z jasnego \u201emarmuru\u201d Bolechowice z ciemnymi pasami \u201emarmuru\u201d D\u0119bnik. Za ladami pod\u0142og\u0119 wy\u0142o\u017cono ksylolitem w kolorze szaroniebieskim. Na \u015bcianie naprzeciwko wej\u015bcia umieszczono zegar. Wszystkie zegary w gmachu BGK, jak i niezb\u0119dne sygnalizacje wykona\u0142a firma \u201eEricsson”. Dla klient\u00f3w ustawiono na \u015brodku sali \u0142awy i asymetryczne stoliki, kt\u00f3rych wykonanie powierzono fabryce mebli \u201eW. Nowakowski i S-wie”. Ta powsta\u0142a w 1905 r. pozna\u0144ska firma w okresie dwudziestolecia by\u0142a jednym z najlepszych krajowych producent\u00f3w mebli.<\/p>\n\n\n\n Na pierwszym pi\u0119trze znalaz\u0142y si\u0119 gabinety i sale reprezentacyjne. Ich podw\u00f3jne drzwi, podobnie jak pod\u0142ogi, wy\u0142o\u017cone specjaln\u0105 gumow\u0105 wyk\u0142adzin\u0105, mia\u0142y za zadanie t\u0142umi\u0107 d\u017awi\u0119ki. Gumileum, jak okre\u015blano je w \u00f3wczesnej prasie, mia\u0142o kolor indygo. Chocia\u017c takie pod\u0142ogi w latach 30. by\u0142y coraz popularniejsze, zwracano uwag\u0119 na problemy wynikaj\u0105ce z ich czyszczenia oraz to, \u017ce latem wydziela\u0142y zapach gumy. W niekt\u00f3rych pomieszczeniach biurowych i gabinetach oraz salach reprezentacyjnych u\u0142o\u017cono parkiety. \u015aciany gabinet\u00f3w reprezentacyjnych obito lnianymi tkaninami lub wzorzystymi tapetami.<\/p>\n\n\n Reprezentacyjny charakter otrzyma\u0142 hol drugiego pietra, kt\u00f3rego \u015bciany wy\u0142o\u017cono alabastrem. Fotele w tym wn\u0119trzu wykona\u0142a firma Thonet Mundus z Bielska-Bia\u0142ej. Tkaniny dostarczy\u0142y warszawskie zak\u0142ady \u0141ad. Po obu stronach westybulu znalaz\u0142y si\u0119 sale narad oraz dyrekcji. Cz\u0119\u015b\u0107 \u015bcian tych pierwszych pokryto stiukami, marmurem, lustrami oraz mozaik\u0105 z ma\u0142ych kwadracik\u00f3w w kolorach srebrnym, \u201emalinowym\u201d, \u017c\u00f3\u0142tym, i niebieskim. \u015aciana od strony korytarza zosta\u0142a wy\u0142o\u017cona lustrami, co sprawia\u0142o, \u017ce wygl\u0105da\u0142a jak wype\u0142niona oknami. Miedzy filarami wy\u0142o\u017conymi mozaik\u0105 zamontowano \u0142awy.<\/p>\n\n\n\n Bardzo gustownie prezentowa\u0142y si\u0119 tak\u017ce gabinety konferencyjne. W jednym z nich ustawiono popiersie marsz. J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego, a w 10. rocznic\u0119 powo\u0142ania do \u017cycia Banku Gospodarstwa Krajowego w gmachu ustawiono tak\u017ce jego pomnik. Rze\u017ab\u0119 marsza\u0142ka d\u0142uta Stanis\u0142awa Ostrowskiego ustawiono na tle alabastrowej niszy. Dzisiaj w jej miejscu stoi popiersie W\u0142adys\u0142awa Grabskiego.<\/p>\n\n\n Gabinety prezesa, wiceprezesa i dyrektora oraz sali posiedze\u0144 dyrekcji wy\u0142o\u017cono tkaninami dostarczonymi przez \u0141ad. Na pod\u0142ogach roz\u0142o\u017cono dywany ze znanego sklepu Zygmunta Kiltynowicza przy ul. Mazowieckiej 16. Meble do reprezentacyjnych gabinet\u00f3w wykona\u0142a firma Zdzis\u0142awa Szczerbi\u0144skiego. W tym samym czasie Szczerbi\u0144ski dostarcza\u0142 tak\u017ce meble na wyposa\u017cenie gdy\u0144skiego oddzia\u0142u BGK. Meble dla obu plac\u00f3wek zaprojektowano i wykonano wed\u0142ug schematu przyj\u0119tego dla pomieszcze\u0144 o to\u017csamych funkcjach. Firma wykona\u0142a biurka, szafy oraz rega\u0142y. Wszystko pokryto wzorzystymi fornirami orzechowymi. Uzupe\u0142nieniem by\u0142y fotele klubowe tapicerowane ciemn\u0105 sk\u00f3r\u0105 i barki w formie walc\u00f3w na k\u00f3\u0142kach. W gabinetach znalaz\u0142y si\u0119 te\u017c asymetryczne rega\u0142y i stoliki. Na jednym z takich rega\u0142\u00f3w w gabinecie prezesa stan\u0105\u0142 model okr\u0119tu. Motyw okr\u0119tu mo\u017cna by\u0142o te\u017c odnale\u017a\u0107 w supraporcie autorstwa Felicjana Szcz\u0119snego Kowarskiego nad drzwiami gabinetu prezesa. W pozosta\u0142ych gabinetach umieszczono supraporty autorstwa Zygmunta Grabowskiego (w gabinecie prezesa) i Wac\u0142awa Borowskiego (w gabinecie dyrektora).<\/p>\n\n\n\n Firma Zdzis\u0142awa Szczerbi\u0144skiego prowadzi\u0142a w Warszawie luksusowy salon przy placu Ma\u0142achowskiego, realizuj\u0105c cz\u0119sto zam\u00f3wienia pa\u0144stwowe. Ukoronowaniem sukcesu przedsi\u0119biorstwa by\u0142a przyznana jej w latach 20. Nagroda Ministra Przemys\u0142u i Handlu. Meble z fabryki Szczerbi\u0144skiego ozdobi\u0142y wn\u0119trza nie tylko Banku Gospodarstwa Krajowego, lecz tak\u017ce budynki ambasad polskich w Sztokholmie i Berlinie. Firma by\u0142a wykonawc\u0105 mebli do gmachu Ministerstwa Wyzna\u0144 Religijnych i O\u015bwiecenia Publicznego w Warszawie oraz zamku prezydenckiego w Wi\u015ble. Zam\u00f3wienie z\u0142o\u017cone przez BGK by\u0142o najwi\u0119kszym zrealizowanym przez firm\u0119 Szczerbi\u0144skiego w okresie lat 20. i 30.<\/p>\n\n\n W gmachu Banku Gospodarstwa Krajowego, kt\u00f3ry szcz\u0119\u015bliwie przetrwa\u0142 lata wojny, do dnia dzisiejszego zachowa\u0142a si\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 oryginalnych element\u00f3w wystroju i wyposa\u017cenia. Tak jak w latach 30. ogromne wra\u017cenie robi dzi\u015b hol g\u0142\u00f3wny, z oryginaln\u0105 ok\u0142adzin\u0105. We wn\u0119trzach gmachu prezentowane s\u0105 te\u017c pojedyncze egzemplarze oryginalnych mebli. Przetrwa\u0142a tak\u017ce mozaika w dawnej sali konferencyjnej. W podziemiach banku opr\u00f3cz skarbca zachowa\u0142 si\u0119 przedwojenny sejf pierwszorz\u0119dnej warszawskiej fabryki Roberta Bohtego.<\/p>\n\n\n