![\"\"](\"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/1.jpg\")
<\/figure><\/div><\/a><\/div>\n\n\n\nSpo\u015br\u00f3d wydanych w poprzedniej dekadzie varsavian\u00f3w pami\u0119tnikarskich ksi\u0105\u017cka architekta Jana B. Tereszczenki Wspomnienia warszawiaka egocentrysty: \u201eJA\u201d <\/em>nale\u017cy do najobszerniejszych (700 stron), cho\u0107 jej autor wyjecha\u0142 z Polski w wieku ledwie 27 lat, do\u0142\u0105czaj\u0105c do przebywaj\u0105cego na emigracji ojca. Urodzony w 1933 r., mia\u0142, jak na warszawiaka, wiele szcz\u0119\u015bcia \u2013 nie do\u015b\u0107, \u017ce prze\u017cy\u0142a rodzina \u2013 acz podzielona \u2013 to jeszcze ocala\u0142 ich obszerny apartament w jednej z najbardziej efektownych kamienic Warszawy \u2013 Hoser\u00f3w, w Alejach Jerozolimskie 51.<\/p>\n\n\n\n No i tu otwiera si\u0119 ca\u0142a historia. Kluczami do wielkiego mieszkania na drugim pi\u0119trze? A by\u0107 mo\u017ce, \u017ce tak. Ot\u00f3\u017c pani Tereszczenko, pragn\u0105c chroni\u0107 pi\u0119ciopokojowy lokal przed z\u0142owrogim kwaterunkiem, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 lokowa\u0107 w nadmetra\u017cu bezdomnych warszawiak\u00f3w, stara\u0142a si\u0119 udost\u0119pnia\u0107 sw\u0105 maj\u0119tno\u015b\u0107 to zachodnim przedstawicielstwom, to osobom z towarzystwa w rodzaju Marii Ginter, w\u00f3wczas szalonej szoferki, na p\u00f3\u017ane lata \u2013 pisarki. Lecz przysz\u0142a kryska na Matyska \u2013 na pocz\u0105tku lat 50. z nakazem kwaterunkowym przyby\u0142 Ryszard Jaworski, z matk\u0105 oraz konkubin\u0105 schizofreniczk\u0105. Ta ostatnia szybko poder\u017cn\u0119\u0142a sobie gard\u0142o, za\u015b Jaworski okaza\u0142 si\u0119 z\u0142odziejem i sutenerem, znanym pod mianem Palla (oraz paroma innymi, ale o tym dalej).<\/p>\n\n\n\n Pisze o nim Tereszczenko: \u201eMia\u0142 w swojej fizjonomii co\u015b filmowego, np. w\u0105sik \u2013 m\u00f3wi\u0142a Mama \u2013 a la Menjou, tajemnicze, typowo w\u0142osko-mafijne spojrzenie spode \u0142ba, kapot\u0119 z zawsze podniesionym ko\u0142nierzem i faluj\u0105ce czarne w\u0142osy, podkre\u015blane jeszcze brylantyn\u0105. I chocia\u017c ca\u0142o\u015bci\u0105 przedstawia\u0142 raczej Palla obraz przys\u0142owiowego degenerata, m\u00f3g\u0142 si\u0119 podoba\u0107\u201d.<\/p>\n\n\n\n Dalej nast\u0119puje opis zatruwania \u017cycia Tereszczenkom nocnymi i porannymi libacjami Jaworskiego i jego ferajny, zako\u0144czony wyl\u0105dowaniem Palli w wi\u0119zieniu, sk\u0105d do mamy pami\u0119tnikarza napisa\u0142 w 1960 r. kulturalny list z podzi\u0119kowaniem za opiek\u0119 nad jego w\u0142asn\u0105 matk\u0105 przed jej \u015bmierci\u0105. Jan B. Tereszczenko jako autor wydanej w 2012 roku ksi\u0105\u017cki \u2013 a wi\u0119c po 60 latach! \u2013 pisze, \u017ce \u201ezjawisko takie jak PALLA (\u2026), wydaje si\u0119 prosi\u0107 o pi\u00f3ro na poziomie Z\u0142ego<\/em> Tyrmanda\u201d.<\/p>\n\n\n\n Nie myli si\u0119. Najwyra\u017aniej jednak na Z\u0142ym <\/em>zako\u0144czy\u0142o si\u0119 jego zainteresowanie wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 literatur\u0105 krajow\u0105, a kontakt z ni\u0105 zdecydowanie zerwa\u0142 po emigracji.<\/p>\n\n\n\n ***<\/p>\n\n\n\n Albowiem jako bohater literacki Palla \u2013 cho\u0107 powa\u017cnie postarzony \u2013 zadebiutowa\u0142 najprawdopodobniej ju\u017c w powie\u015bci kryminalnej Miko\u0142aja Kozakiewicza Vesta nie zna lito\u015bci<\/em>, wydanej ju\u017c w 1960 r., czyli roku wyjazdu Tereszczenki z Polski. Co ciekawe, jej autor to przysz\u0142y profesor socjologii, znany p\u00f3\u017aniej z ksi\u0105\u017cek seksuologicznych, a w 1989 r. wybrany na marsza\u0142ka Sejmu kontraktowego (za\u015b Vesta\u2026<\/em> w 1962 r. ukaza\u0142a si\u0119 nawet w ukrai\u0144skim przek\u0142adzie).<\/p>\n\n\n\n A zatem \u2013 po zastrzeleniu naczelnika w Biurze Importu Urz\u0105dze\u0144 Precyzyjnych i jego \u017cony milicja odkrywa w tle zbrodni przemyt zegark\u00f3w i srebra. Sier\u017cant magister Niedzielski zostaje wydelegowany do starego z\u0142odzieja Palli (\u201eW jego teczce personalnej by\u0142y kopie dwudziestu kilku wyrok\u00f3w\u201d) na melin\u0119 przy Chmielnej, by nak\u0142oni\u0107 go do zwierze\u0144 o przedwojennych specjalistach z tej bran\u017cy, w delikatny spos\u00f3b zastrzegaj\u0105c, \u017ce nie chodzi o sypanie dzisiejszych kolesi: \u201eNikt by nie pozna\u0142 w tym przystojnym starszym panu, o wyra\u017anie po\u0142udniowym typie, kt\u00f3rego faliste, czarne jak kruk w\u0142osy przetyka\u0142a dyskretna siwizna \u2013 najg\u0142o\u015bniejszego z\u0142odzieja Warszawy. (\u2026) Niedzielski mia\u0142 raz jeszcze okazj\u0119 przekona\u0107 si\u0119, \u017ce Palla m\u00f3wi do\u015b\u0107 poprawn\u0105 polszczyzn\u0105, nie dziwi\u0142 si\u0119 jednak temu, wiedz\u0105c, \u017ce stary recydywista mia\u0142 przed wojn\u0105 uko\u0144czone dwie klasy gimnazjum\u201d. Wspominaj\u0105c dawne czasy, Palla opowiada, \u017ce nale\u017ca\u0142 do sekretnej komisji sutener\u00f3w kwalifikuj\u0105cej prostytutki. Pij\u0105 z Niedzielskim w\u00f3dk\u0119, a przy ko\u0144cu rozmowy, gdy pojawia si\u0119 kwestia rachunku za gorza\u0142\u0119, pada: \u201eZa\u0142atwimy t\u0119 spraw\u0119 po kole\u017ce\u0144sku \u2013 apodyktycznie zadecydowa\u0142 Palla \u2013 bo przecie\u017c pan inspektor i ja to koledzy \u2013 obaj \u017cyjemy z przest\u0119pstwa\u201d. \u017begnaj\u0105c si\u0119, pokazuje, \u017ce ukradkiem zdj\u0105\u0142 Niedzielskiemu z r\u0119ki zegarek, czego zagadany milicjant nie poczu\u0142.<\/p>\n\n\n\n Dwa lata p\u00f3\u017aniej, w 1962 r., Palla pojawi\u0142 si\u0119 w Przegranej stawce <\/em>kr\u00f3lowej milicyjnego krymina\u0142u Anny K\u0142odzi\u0144skiej, przywo\u0142ywany w scenie przes\u0142uchania: \u201eSzcz\u0119sny dotkn\u0105\u0142 biurka gdzie\u015b z boku, uruchamiaj\u0105c magnetofon. Potem spojrza\u0142 na Zo\u015bk\u0119 pytaj\u0105co. Zacz\u0119\u0142a m\u00f3wi\u0107 o Palli, usi\u0142uj\u0105c zrzuci\u0107 z siebie wi\u0119kszo\u015b\u0107 winy. By\u0142a pijana, Palla wmusi\u0142 w ni\u0105 w\u00f3dk\u0119, a potem poszli niby do niego. Ona nie zauwa\u017cy\u0142a, \u017ce to tylne wej\u015bcie do sklepu MHD, dopiero potem, jak ju\u017c byli w \u015brodku\u2026 Wzi\u0119\u0142a tylko szalik za 50 z\u0142otych, nawet pr\u00f3bowa\u0142a Pall\u0119 odmawia\u0107 i tego wysokiego, co z nim zawsze \u00abrobi\u0142\u00bb, \u017ceby nie ruszali torebek i tych dro\u017cszych rzeczy z galanterii.<\/p>\n\n\n\n \u2013 Od jak dawna pani chodzi z Pall\u0105 na robot\u0119? \u2013 spyta\u0142 kapitan.<\/p>\n\n\n\n \u2013 Od\u2026 nie pami\u0119tam. Niedawno (\u2026)\u201d.<\/p>\n\n\n\n Dopiero rok p\u00f3\u017aniej pierwszy o Ry\u015bku wspomnia\u0142 Marek Nowakowski \u2013 w opowiadaniu Kocio\u0142 <\/em>ze zbioru Silna gor\u0105czka.<\/em> Troch\u0119 dla efektu zaskoczenia przemilcza\u0142em wcze\u015bniej w tym tek\u015bcie drugi pseudonim Jaworskiego, cho\u0107 przywo\u0142ywali go i Tereszczenko, i Kozakiewicz. A wi\u0119c niedopity narrator Nowakowskiego zjawia si\u0119 nad ranem na bazarze przy Polnej:<\/p>\n\n\n\n \u201eTen Ksi\u0105\u017c\u0119 Nocy, Rysiek, co ma wariackie papiery, wyr\u00f3s\u0142 przede mn\u0105 niespodzianie. Wynurzy\u0142 si\u0119 zza wozu z pomidorami i chwyci\u0142 mnie za r\u0119k\u0119.<\/p>\n\n\n\n \u2013 Witam w kr\u00f3lestwie nocy \u2013 powiedzia\u0142. \u2013 W moim kr\u00f3lestwie…<\/p>\n\n\n\n Z nim si\u0119 napij\u0119. Wyci\u0105gn\u0105\u0142em butelk\u0119. Ksi\u0105\u017c\u0119 poci\u0105gn\u0105\u0142 z flaszki. Nie \u017ca\u0142owa\u0142em mu. Zakrztusi\u0142 si\u0119 i wylaz\u0142y mu oczy. Przystawi\u0142em sobie do ust butelk\u0119. Zalecia\u0142o ostrym, jakby denaturowym. Smrodem. (…)<\/p>\n\n\n\n Poci\u0105gn\u0105\u0142em ma\u0142y \u0142yk, ale poczu\u0142em taki wstr\u0119t, \u017ce zaraz wyplu\u0142em.<\/p>\n\n\n\n \u2013 Nie marnuj \u2013 wykrzykn\u0105\u0142 Ksi\u0105\u017c\u0119 \u2013 daj mnie.<\/p>\n\n\n\n Zabra\u0142 mi flaszk\u0119 i wsun\u0105\u0142 do kieszeni. U\u015bmiecha\u0142 si\u0119 przymilnie, \u0142asi\u0142 si\u0119 do mnie za t\u0119 flaszk\u0119. Jaki\u015b handlarz w sk\u00f3rze po kostki wskaza\u0142 na Ksi\u0119cia, ca\u0142a gromadka wybuchn\u0119\u0142a \u015bmiechem. W\u0142a\u015bciwie wszyscy nocni cwaniacy pogardzali teraz Ksi\u0119ciem. \u0141achudrowaty, zawsze bez grosza i stukni\u0119ty. Ksi\u0105\u017c\u0119 pogrozi\u0142 im pi\u0119\u015bci\u0105. Bardzo z\u0142y, dygota\u0142. Taki ma\u0142y, wychudzony cz\u0142owieczek\u201d.<\/p>\n\n\n\n Wydana w 1978 r. minipowie\u015b\u0107 Nowakowskiego Ksi\u0105\u017c\u0119 Nocy<\/em> to bodaj najd\u0142u\u017cszy utw\u00f3r tego pisarza uwa\u017canego za mistrza kr\u00f3tkich form, wyj\u0105wszy dwa tomy og\u0142oszonych nied\u0142ugo przed \u015bmierci\u0105 wspomnie\u0144. By\u0142a dla niego tak wa\u017cna, \u017ce by m\u00f3c j\u0105 opublikowa\u0107, poszed\u0142 na kompromis i zadeklarowa\u0142 rezygnacj\u0119 ze wsp\u00f3\u0142pracy z drugoobiegowym \u201eZapisem\u201d. Jaworski by\u0142 mentorem szesnastoletniego Marka, a w opowie\u015bci o nim mieszaj\u0105 si\u0119 dziwki, z\u0142odziejstwa, pomoc ukrywaj\u0105cemu si\u0119 w stogu siana mordercy Paramonowowi i fascynacja atmosfer\u0105 praskiej cerkwi prawos\u0142awnej.<\/p>\n\n\n\n<\/figure><\/div><\/a><\/div>\n\n\n\n<\/figure><\/div><\/a><\/div>\n\n\n\n<\/figure><\/div><\/a><\/div>\n\n\n\n<\/figure><\/div><\/a><\/div>\n\n\n\n