{"id":5137,"date":"2021-12-01T22:54:47","date_gmt":"2021-12-01T21:54:47","guid":{"rendered":"https:\/\/varsavianista.pl\/?p=5137"},"modified":"2021-12-02T15:34:50","modified_gmt":"2021-12-02T14:34:50","slug":"wnetrza-lokali-uzytkowych-w-warszawie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/12\/01\/wnetrza-lokali-uzytkowych-w-warszawie\/","title":{"rendered":"Wn\u0119trza lokali u\u017cytkowych w Warszawie"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>
\n

Artyku\u0142 pochodzi z numeru 11-12 2021 czasopisma „Spotkania z Zabytkami”<\/a><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Autor: Urszula Zieli\u0144ska-Meissner<\/p>\n\n\n\n

Zachowanie i konserwacja oryginalnych wn\u0119trz w budynkach zabytkowych u\u017cyteczno\u015bci publicznej w Warszawie od dawna budzi wiele emocji, spor\u00f3w, stara\u0144, ale i kontrowersji. Wynika to z rozmaitych uwarunkowa\u0144. Po pierwsze z zakresu ochrony konserwatorskiej danego obiektu, po drugie funkcji, jak\u0105 wn\u0119trze obecnie pe\u0142ni i czy nadal ma j\u0105 pe\u0142ni\u0107, wreszcie czemu ma s\u0142u\u017cy\u0107. Kolejn\u0105 kwesti\u0105 s\u0105 zagadnienia zwi\u0105zane z obowi\u0105zuj\u0105cymi normami bezpiecze\u0144stwa przeciwpo\u017carowego i zasadami og\u00f3lnego bezpiecze\u0144stwa, co wi\u0105\u017ce si\u0119 z pracami mog\u0105cymi ca\u0142kowicie zmieni\u0107 pierwotny charakter i wystr\u00f3j zabytkowych wn\u0119trz.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Najtrudniejsza sytuacja jest tam, gdzie obiekt jest uj\u0119ty tylko w gminnej ewidencji zabytk\u00f3w. Ustawa nie przewiduje bowiem ochrony wn\u0119trza, nawet je\u015bli by\u0142oby wybitnym autorskim dzie\u0142em. Poza tym przez lata przyj\u0119\u0142o si\u0119, \u017ce architektura, struktura i wygl\u0105d zewn\u0119trzny jest najwa\u017cniejszy, a wn\u0119trze mo\u017ce ulega\u0107 pewnym zmianom, czyli tzw. unowocze\u015bnieniom. W wielu wypadkach by\u0142o i bywa to wynikiem zwyk\u0142ej ignorancji u\u017cytkownika i projektanta, jednak\u017ce praktyka wykaza\u0142a, \u017ce zwykle mo\u017cliwa jest adaptacja wn\u0119trza z poszanowaniem pierwotnego projektu. Niech tu pos\u0142u\u017cy za przyk\u0142ad kawiarnia sieci Starbucks na pl. Trzech Krzy\u017cy, otwarta w lutym 2012 r. w lokalu dawnej kawiarni \u201eLajkonik\u201d z malowid\u0142ami na \u015bcianach z lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XX w. Zosta\u0142y one (po konserwacji) nie tylko w\u0142\u0105czone do wystroju nowej kawiarni, opatrzone wyja\u015bnieniami i zabezpieczone przed zniszczeniem, ale dla dodania klimatu lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XX w. do lokalu wstawiono r\u00f3wnie\u017c pianino. <\/p>\n\n\n\n

Wn\u0119trza to problem bardzo pojemny i dotychczas zbyt ma\u0142o zauwa\u017cany. W latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych i sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych XX w. na \u0142amach \u201eArchitektury\u201d i \u201eStolicy\u201d pojawia\u0142y si\u0119 artyku\u0142y na ten temat, jednak w wi\u0119kszo\u015bci, poza analitycznym artyku\u0142em architektki Anny Banaszewskiej, opisywano jedynie wygl\u0105d nowych lokali. Kwestia zachowania autentyczno\u015bci wn\u0119trz nie by\u0142a podnoszona. Problem niszczenia zabytkowego wystroju na przyk\u0142adzie lokali na Starym Mie\u015bcie poruszony zosta\u0142 w artykule w \u201eSpotkaniach z Zabytkami\u201d w 2020 r. (nr 11-12, s. 36-43). W 2014 r. Sto\u0142eczny Konserwator Zabytk\u00f3w wystosowa\u0142 apel do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w sprawie obj\u0119cia dodatkow\u0105 ochron\u0105 zabytkowych wn\u0119trz, nawet gdy obiekt jako budynek jest wpisany do rejestru zabytk\u00f3w. Odpowied\u017a by\u0142a pozytywna, w konsekwencji czego po rozpoznaniu Biura Sto\u0142ecznego Konserwatora Zabytk\u00f3w (BSKZ) i wnioskach o wpisy do Mazowieckiego Wojew\u00f3dzkiego Konserwatora Zabytk\u00f3w (MWKZ) rozpocz\u0119to wpisy wn\u0119trz lokali na Starym Mie\u015bcie. <\/p>\n\n\n\n

Lokale i ich wn\u0119trza mo\u017cna sklasyfikowa\u0107 na u\u017cytkowe i prywatne (mieszkania), a u\u017cytkowe z kolei na reprezentacyjne i kameralne, a te id\u0105c dalej na obiekty o r\u00f3\u017cnej funkcji u\u017cyteczno\u015bci publicznej: gmachy dworc\u00f3w, teatr\u00f3w, kin, sale koncertowe, lokale gastronomiczne (bary, restauracje, kawiarnie). Ma\u0142e, kameralne wn\u0119trza dotycz\u0105 g\u0142\u00f3wnie sklep\u00f3w, zak\u0142ad\u00f3w rzemie\u015blniczych, pracowni, punkt\u00f3w us\u0142ugowych itd. <\/p>\n\n\n\n

W Warszawie bardzo niewiele wn\u0119trz przetrwa\u0142o wojny, po\u017cary, przebudowy. Nale\u017cy zaznaczy\u0107, \u017ce u\u017cytkowo\u015b\u0107 jest te\u017c poj\u0119ciem, kt\u00f3re w ci\u0105gu wiek\u00f3w zmienia\u0142o si\u0119, a kr\u0105g u\u017cytkownik\u00f3w nie by\u0142 zawsze taki sam. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Fragment wn\u0119trza Teatru Stanis\u0142awowskiego w \u0141azienkach Kr\u00f3lewskich w Warszawie, zdj, Adrian Grycuk \/ wikipedia.<\/figcaption><\/figure><\/div><\/a><\/div>\n\n\n\n

Najstarszymi zachowanymi autentycznymi wn\u0119trzami w Warszawie s\u0105 Biblioteka w Zamku Kr\u00f3lewskim i Teatr Stanis\u0142awowski w Starej Pomara\u0144czarni w \u0141azienkach Kr\u00f3lewskich. Oba zwi\u0105zane z ostatnim kr\u00f3lem i zaprojektowane przez kr\u00f3lewskiego architekta Dominika Merliniego. Biblioteka, wzniesiona w latach 1780-1784, jest jedynym wn\u0119trzem Zamku Kr\u00f3lewskiego, kt\u00f3re ocala\u0142o z niemieckiego bombardowania w 1939 r. i wysadzenia w 1944 r. Przetrwa\u0142a w nim te\u017c oryginalna dekoracja architektoniczna. Teatr Kr\u00f3lewski, zwany te\u017c Stanis\u0142awowskim, w \u0141azienkach Kr\u00f3lewskich, powsta\u0142 po 1784 r.; jego wn\u0119trze zaprojektowa\u0142 Jan Chrystian Kamsetzer. Malarzem iluzjonistycznych malowide\u0142 przedstawiaj\u0105cych osiemnastowieczn\u0105 widowni\u0119 z portretami os\u00f3b z otoczenia kr\u00f3la by\u0142 Jan Bogumi\u0142 Plersch, a rze\u017abiarzem Andr\u00e9 Le Brun. Obaj byli artystami kr\u00f3la Stanis\u0142awa Augusta, dla kt\u00f3rego teatr powsta\u0142. Kr\u00f3l w 1791 r., podczas przebudowy pl. Krasi\u0144skich, na kilka miesi\u0119cy udost\u0119pni\u0142 sw\u00f3j prywatny teatr Wojciechowi Bogus\u0142awskiemu i jego trupie na publiczne i bezp\u0142atne wyst\u0119py Teatru Narodowego. W XIX w. Teatr Stanis\u0142awowski wraz z ca\u0142ymi \u0141azienkami by\u0142 w\u0142asno\u015bci\u0105 car\u00f3w, ale na ca\u0142e szcz\u0119\u015bcie prace konserwatorskie przeprowadzone w\u00f3wczas przez Ludwika Kozubowskiego ograniczy\u0142y si\u0119 tylko do zmian obi\u0107 foteli. W 1916 r. po gruntownej renowacji Teatr Stanis\u0142awowski zosta\u0142 27 maja ponownie otwarty \u2013 odby\u0142a si\u0119 premiera miniatury dramatycznej Jana Lechonia W pa\u0142acu kr\u00f3lewskim i koncert. Kolejn\u0105 renowacj\u0119 przeprowadzono po drugiej wojnie \u015bwiatowej, przede wszystkim unowocze\u015bniaj\u0105c urz\u0105dzenia sceniczne. Z dawnych przetrwa\u0142y do dzi\u015b ko\u0142owroty do podci\u0105gania dekoracji oraz machina imituj\u0105ca grzmoty. W latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XX w. go\u015bci\u0142 na jego scenie z przedstawieniami kameralnymi Teatr Dramatyczny (m.in. ze s\u0142ynnymi Paradami Jana Potockiego), p\u00f3\u017aniej Polska Opera Kameralna, a od 2017 r. Polska Opera Kr\u00f3lewska. <\/p>\n\n\n\n

W pierwszej po\u0142owie XIX w. powsta\u0142o w Warszawie kilka budynk\u00f3w u\u017cyteczno\u015bci publicznej \u2013 obecny Pa\u0142ac Staszica, gmachy Polskiego Banku, Gie\u0142dy, Ministerstwa Skarbu i Komisji Rz\u0105dowej Przychod\u00f3w i Skarbu, a tak\u017ce Teatr Wielki \u2013 wszystkie wed\u0142ug projekt\u00f3w Antonia Corazziego. Ich wn\u0119trza w stylu klasycystycznym nie zachowa\u0142y si\u0119. Niekt\u00f3re budowle u\u017cyteczno\u015bci publicznej przebudowywano, jak np. wn\u0119trza skonfiskowanego przez w\u0142adze carskie po powstaniu listopadowym Pa\u0142acu Paca przy ul. Miodowej, kt\u00f3re przekszta\u0142cone pod kierunkiem Stefana Bali\u0144skiego sta\u0142y si\u0119 siedzib\u0105 S\u0105du Okr\u0119gowego i poddawane remontom traci\u0142y sw\u00f3j pierwotny wygl\u0105d. Poza urz\u0119dami czy ministerstwami w po\u0142owie XIX w. powsta\u0142y ca\u0142kowicie nowe obiekty \u2013 dworce kolei \u017celaznej. Po dworcu Kolei Warszawsko-Wiede\u0144skiej wybudowano kolejne, \u0142\u0105cz\u0105ce Warszaw\u0119 z miastami imperium rosyjskiego. Nie dysponujemy fotografiami czy rycinami ich wn\u0119trz, znamy jedynie, i to s\u0142abo, ich wygl\u0105d zewn\u0119trzny. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
\u015aciana z luksfer\u00f3w w dawnym sklepie obuwniczym przy ul. Pi\u0119knej 28\/34, zdj. Archiwum UZM.<\/figcaption><\/figure><\/div><\/a><\/div>\n\n\n\n

Koniec wieku XIX i pocz\u0105tek XX dostarcza nieco wi\u0119cej informacji na temat wygl\u0105du wn\u0119trz obiekt\u00f3w u\u017cyteczno\u015bci publicznej w Warszawie. Bogatszy materia\u0142 informacyjny pochodzi dopiero z lat po odzyskaniu przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci, kiedy rozpocz\u0119to dokumentacj\u0119 i konserwacj\u0119 wn\u0119trz tych budynk\u00f3w. Dodatkow\u0105 pomoc\u0105 sta\u0142y si\u0119 fotografie z odbywaj\u0105cych si\u0119 w nich rozmaitych wydarze\u0144 i uroczysto\u015bci. Pojawi\u0142y si\u0119 te\u017c pierwsze relacje filmowe. <\/p>\n\n\n\n

Konkretnym wyrazem troski o wn\u0119trza obiekt\u00f3w zabytkowych by\u0142o rozpocz\u0119cie w 1924 r. przez Zak\u0142ad Architektury Polskiej Politechniki Warszawskiej akcji inwentaryzacyjnej i dokumentacyjnej zabytk\u00f3w Warszawy, prowadzonej pod kierunkiem prof. Oskara Sosnowskiego. Brali w niej udzia\u0142 pracownicy i studenci, a wyniki prac okaza\u0142y si\u0119 nieocenione przy rekonstrukcji obiekt\u00f3w po zniszczeniach pierwszej wojny \u015bwiatowej, a wr\u0119cz bezcenne po drugiej wojnie \u015bwiatowej. Wci\u0105\u017c jednak prace dokumentacyjne dotyczy\u0142y znacz\u0105cych realizacji, wspania\u0142ych gmach\u00f3w u\u017cyteczno\u015bci publicznej, powsta\u0142ych w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym. Dwa z nich by\u0142y autorstwa Mariana Lalewicza, kt\u00f3re w swej oryginalnej formie i z oryginalnym wn\u0119trzem przetrwa\u0142y do dzi\u015b. Zaj\u0119te przez okupacyjne w\u0142adze niemieckie w czasie drugiej wojny \u015bwiatowej nie zosta\u0142y zniszczone ani nawet przerobione. Dotyczy to budynku Banku Rolnego przy ul. Nowogrodzkiej i gmachu Dyrekcji Kolei Pa\u0144stwowych przy Targowej 74. Bank Rolny przy ul. Nowogrodzkiej zosta\u0142 wzniesiony w ko\u0144cu 1927 r. Wsp\u00f3\u0142pracowali przy nim tak\u017ce architekci Tadeusz Pluci\u0144ski i Mieczys\u0142aw Popiel, rze\u017abiarka Janina Broniewska oraz autor polichromii Jan Goli\u0144ski. Wn\u0119trza na pierwszym poziomie i reprezentacyjny salon zachowa\u0142y si\u0119 do dzi\u015b. Z kolei budynek Dyrekcji Kolei Pa\u0144stwowych, zbudowany na miejscu Dworca Petersburskiego i wyposa\u017cony w pi\u0119kne wn\u0119trza w duchu sztuki art d\u00e9co, odpowiada\u0142 potrzebom i upodobaniom m\u0142odej odrodzonej pa\u0144stwowo\u015bci (zob. \u201eSpotkania z Zabytkami\u201d, nr 5-6, 2019, s. 42-46). W latach drugiej wojny \u015bwiatowej mie\u015bci\u0142y si\u0119 w nim urz\u0119dy okupacyjne, a w 1944 r. znalaz\u0142y tymczasow\u0105 siedzib\u0119 polskie w\u0142adze miejskie i nowo mianowany prezydent Warszawy Marian Spychalski. <\/p>\n\n\n\n

Innym, wzniesionym w latach 1925-1930 przez Mariana Lalewicza obiektem, kt\u00f3ry zachowa\u0142 si\u0119 do dzi\u015b, jest Instytut Geologiczny; cz\u0119\u015b\u0107 od ul. Wi\u015bniowej mieszcz\u0105ca Muzeum Geologiczne przetrwa\u0142a w swej oryginalnej formie. <\/p>\n\n\n\n

Ciekawym zespo\u0142em z lat tu\u017c przedwojennych s\u0105 Wy\u015bcigi Konne na S\u0142u\u017cewcu. Na terenie blisko 100 ha, opr\u00f3cz toru wy\u015bcigowego, stajni, zabudowa\u0144 gospodarskich, znajduje si\u0119 budynek trybuny honorowej. Autorem jego projektu by\u0142 architekt Zygmunt Plater- -Zyberk przy wsp\u00f3\u0142pracy znakomitych architekt\u00f3w \u2212 Juliusza \u017b\u00f3rawskiego i Janusza Alchimowicza. Obiekt, u\u017cytkowany do dzi\u015b, zachowa\u0142 si\u0119 w swej pierwotnej formie wraz z wn\u0119trzem. <\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"
Kolumna w dawnej kawiarni \u201eStylowa\u201d przy ul. Koszykowej 34\/50 \u2013 przed modernizacj\u0105, zdj. Archiwum UZM.<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"
Kolumna w dawnej kawiarni \u201eStylowa\u201d przy ul. Koszykowej 34\/50 \u2013 po zmianach, zdj. Ma\u0142gorzata Jaworska.<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Osobnym tematem s\u0105 wn\u0119trza warszawskich kawiarni, restauracji i bar\u00f3w. Te nie by\u0142y dokumentowane. Dekoracje wn\u0119trza \u201eMa\u0142ej Ziemia\u0144skiej\u201d z malowid\u0142ami Wac\u0142awa Borowskiego i Tadeusza Gronowskiego znamy z czarno-bia\u0142ych zdj\u0119\u0107 warszawskiej bohemy tamtych lat. Podobnie wn\u0119trza kawiarni w Instytucie Propagandy Sztuki, ozdobione freskami Feliksa Topolskiego, czy s\u0105siedzkiej \u201eSztuki i Mody\u201d, z prostymi meblami i kameralnym o\u015bwietleniem zaaran\u017cowanym przez w\u0142a\u015bcicielk\u0119 Zofi\u0119 Raczy\u0144sk\u0105-Arciszewsk\u0105. \u017badne z wn\u0119trz tych lokali nie przetrwa\u0142o wojny, podobnie jak wn\u0119trza kawiarni w hotelach \u2013 \u201eEuropejskim\u201d, \u201ePolonii\u201d czy \u201eBristolu\u201d. Zachowa\u0142y si\u0119 jedynie relacje, opisy, fotografie. <\/p>\n\n\n\n

Odbudowuj\u0105ca si\u0119 Warszawa mia\u0142a wiele twarzy. Nowa architektura proponowa\u0142a nowe wn\u0119trza. Dotyczy\u0142o to du\u017cych, reprezentacyjnych za\u0142o\u017ce\u0144, ale te\u017c nieco skromniejszych i tych bardzo ma\u0142ych, jak kiosk \u201eRuchu\u201d na Mariensztacie przy ul. Bednarskiej 20a. Spr\u00f3bujmy dokona\u0107 ich podzia\u0142u i wst\u0119pnej systematyzacji, poczynaj\u0105c od miejsc i wn\u0119trz najcz\u0119\u015bciej odwiedzanych, a wi\u0119c budynk\u00f3w zwi\u0105zanych z komunikacj\u0105. Do niedawna by\u0142y to budynki dworc\u00f3w kolejowych, a od 25 lat tak\u017ce stacje Metra \u2013 indywidualnie projektowane, jak np. wn\u0119trza (wraz z liternictwem) stacji II linii, zaprojektowane w latach 2007-2012 przez Wojciecha Fangora. Do dzi\u015b zachowa\u0142a si\u0119 znaczna cz\u0119\u015b\u0107 wn\u0119trz Dworca Gda\u0144skiego, ale jego pierwotny, oryginalny wystr\u00f3j mo\u017cna ogl\u0105da\u0107 jedynie na filmie Rozwod\u00f3w nie b\u0119dzie z 1964 r. Budynek dworca lotniczego na Ok\u0119ciu te\u017c jest ca\u0142kowicie inny ni\u017c ten wzniesiony w 1968 r., z oryginalnymi wn\u0119trzami autorstwa architekt\u00f3w Jana i Krystyny Dobrowolskich. <\/p>\n\n\n\n

Do\u015b\u0107 poka\u017an\u0105 grup\u0119 stanowi\u0105 wn\u0119trza ministerstw, rz\u0105dowych instytucji i bank\u00f3w, kt\u00f3re cho\u0107 w wi\u0119kszo\u015bci s\u0105 pod dobr\u0105 opiek\u0105, jednak i one mog\u0105 by\u0107 nara\u017cone na niekorzystne zmiany i przekszta\u0142cenia. <\/p>\n\n\n\n

Kolejn\u0105 grup\u0119 stanowi\u0105 sklepy, poczynaj\u0105c od du\u017cych dom\u00f3w towarowych. By\u0142y to w Warszawie tzw. PDT-y (Powszechne Domy Towarowe). Szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105c\u0105 dekoracj\u0119 malarsk\u0105 mia\u0142 PDT na Woli, a we wn\u0119trzach PDT-u przy ul. Jagiello\u0144skiej znajdowa\u0142y si\u0119 pe\u0142noplastyczne rze\u017aby, podobnie w \u201eDelikatesach\u201d w CDT w Alejach Jerozolimskich. Wystr\u00f3j tych wszystkich wn\u0119trz znikn\u0105\u0142, a domy towarowe zast\u0105pione zosta\u0142y przez galerie handlowe. Jedynym wyj\u0105tkiem jest dom handlowy \u201eMerkury\u201d na \u017boliborzu, z zachowanymi fragmentami ceramicznych mozaik w pomieszczeniach przyziemia. Znajduj\u0105ce si\u0119 w galeriach handlowych sklepy, apteki czy np. banki nale\u017c\u0105 przewa\u017cnie do okre\u015blonej sieci. Ich wyposa\u017cenie oraz kolorystyka i o\u015bwietlenie s\u0105 \u015bci\u015ble okre\u015blone. Mo\u017ce warto ju\u017c teraz dokumentowa\u0107 styl \u201eKrakowskiego Kredensu\u201d, pijalni czekolady \u201eWedla\u201d, \u201eWawela\u201d czy cukierni Bliklego, bo wn\u0119trza zagranicznych firm, np. \u201eDouglasa\u201d czy \u201eSephory\u201d, w ka\u017cdym miejscu kuli ziemskiej wygl\u0105daj\u0105 tak samo. <\/p>\n\n\n\n

Wyposa\u017cenie sklep\u00f3w rozmaitych bran\u017c by\u0142o bardziej lub mniej kompleksowe. W niekt\u00f3rych sklepach spo\u017cywczych m\u00f3g\u0142 to by\u0107 mozaikowy lub malarski fryz nad p\u00f3\u0142kami, dekoracyjne panneau, specjalnie zaprojektowane kosze (nawet z wikliny) na produkty, o\u015bwietlenie (przewa\u017cnie g\u00f3rne). W sklepach Centrali Rybnej dominowa\u0142y elementy morskie, motyw rybackich sieci i kolory w b\u0142\u0119kitnej tonacji (r\u00f3wnie\u017c p\u0142ytek ceramicznych). W sklepach mi\u0119snych \u015bciany by\u0142y na og\u00f3\u0142 wy\u0142o\u017cone bia\u0142ymi ceramicznymi p\u0142ytkami. Posadzki w wi\u0119kszo\u015bci wn\u0119trz sklepowych by\u0142y wykonane z lastryka albo z kawa\u0142k\u00f3w granitu, czasem marmuru. W wielu reprezentacyjnych obiektach by\u0142y te\u017c specjalnie odkuwane bloki. Sklepy tekstylne obowi\u0105zkowo mia\u0142y solidne drewniane lady i g\u0142\u0119bokie p\u00f3\u0142ki do u\u0142o\u017cenia na nich bel z materia\u0142ami. Wysokie sufity by\u0142y w sklepach sprzedaj\u0105cych dywany, firanki i zas\u0142ony do okien. <\/p>\n\n\n\n

Sklepy optyczne mia\u0142y zwykle indywidualnie zaprojektowane meble z niewielkimi szufladkami i witrynami na oprawki okular\u00f3w, a sklepy z bi\u017cuteri\u0105 opatrzone neonem \u201eJubiler\u201d na og\u00f3\u0142 wyposa\u017cone by\u0142y w lustra i specjalne o\u015bwietlenie, dodaj\u0105ce blasku sprzedawanym towarom. Przetrwa\u0142o ich kilka w Warszawie, ale we fragmentach. <\/p>\n\n\n\n

Osobn\u0105 grup\u0105 sklep\u00f3w by\u0142y sklepy na MDM, nazywane sklepami luksusowymi. Poza dwoma lokalami zachowanymi w niemal pierwotnym stanie, reszta przesta\u0142a istnie\u0107. Specjalnie projektowano do nich drewniane p\u00f3\u0142ki, lady, boazerie. Indywidualnie by\u0142a zaprojektowana \u201eCepelia\u201d na MDM z witryn\u0105 z kutego \u017celaza, z meblami. Mia\u0142a te\u017c ma\u0142\u0105 salk\u0119 przeznaczon\u0105 na zabaw\u0119 dla dzieci, przychodz\u0105ce z rodzicami po zakupy. W pa\u017adzierniku 2020 r. \u201eCepelia\u201d przesta\u0142a istnie\u0107, a wraz z ni\u0105 sklepy urz\u0105dzane przez warsztaty stolarskie nale\u017c\u0105ce do tej zas\u0142u\u017conej sp\u00f3\u0142dzielni. Znikn\u0119\u0142y sklepy \u201eCepelii\u201d przy Kruczej, Gr\u00f3jeckiej i ma\u0142y lokal przy Krakowskim Przedmie\u015bciu. Jedyny zachowany \u2013 na Rynku Starego Miasta w por\u0119 zosta\u0142 przekszta\u0142cony na Dom Sztuki Ludowej Pol- Art i w por\u0119 wpisany do rejestru zabytk\u00f3w, stanowi\u0105c jedyny w Warszawie przyk\u0142ad oryginalnego wyposa\u017cenia przez wiele lat niedocenianej, niestety, sp\u00f3\u0142dzielni \u201eCepelia\u201d. <\/p>\n\n\n\n

Kategorie sklep\u00f3w mo\u017cna by mno\u017cy\u0107. Zachowa\u0142o si\u0119 jeszcze kilka sklep\u00f3w z gospodarstwem domowym, nale\u017c\u0105cych do Sp\u00f3\u0142dzielni Spo\u017cywc\u00f3w \u201eSpo\u0142em\u201d. Nie wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 one jednak indywidualnym designem, lecz raczej doborem oferowanych produkt\u00f3w i sposobem ich eksponowania. Podobny klimat mia\u0142y apteki-sklepy zielarskie sp\u00f3\u0142dzielni \u201eHerbapol\u201d, a w wielu z nich w oryginalnie zaprojektowanych wn\u0119trzach znajdowa\u0142y si\u0119 mozaiki i reliefy. Zabytkowe apteki r\u00f3wnie\u017c odchodz\u0105 do historii, ale nie wolno traci\u0107 nadziei, \u017ce jedyna zabytkowa apteka, z meblami z po\u0142owy XIX w., znowu b\u0119dzie wyposa\u017cona w neogotyckie meble i przestanie by\u0107 \u201edomem palmy\u201d. Warszawskie kina, te z du\u017cymi widowniami lub mniejsze (osiedlowe), mia\u0142y w wi\u0119kszo\u015bci podobn\u0105 struktur\u0119, ale foyer i sale widowni z dobieranym do \u015bcian kolorem obi\u0107 foteli czy rodzajem stolarki by\u0142y projektowane indywidualnie. Niestety, wiele z tych kin nie przetrwa\u0142o inwazji multipleks\u00f3w, w niekt\u00f3rych powsta\u0142y markety, jak w kinie \u201eFemina\u201d \u2013 \u201eBiedronka\u201d. Pozosta\u0142o jednak w Warszawie kilka kin, kt\u00f3re zachowa\u0142y oryginalne wyposa\u017cenie przynajmniej foyer (np. kino \u201eLuna\u201d), a tak\u017ce elementy widowni \u2013 artykulacj\u0119 \u015bcian, koloryt, mimo zmian zgodnie z wymogami przeciwpo\u017carowymi. S\u0105 te\u017c kina z ca\u0142kowicie przetrwa\u0142ym wn\u0119trzem \u2013 \u201eMuran\u00f3w\u201d i \u201eStolica\u201d (po konserwacji kino \u201eIluzjon\u201d) oraz te przekszta\u0142cone na teatry (\u201eTeatr WARSawy\u201d z kina \u201eWars\u201d na Nowym Mie\u015bcie i \u201eOch-Teatr\u201d z kina \u201eOchota\u201d przy ul. Gr\u00f3jeckiej). Kolejn\u0105 kategori\u0105 s\u0105 lokale gastronomiczne \u2013 restauracje, kawiarnie, bary szybkiej obs\u0142ugi, bary kawowe oraz ostatnio bary mleczne. <\/p>\n\n\n\n

Restauracje i kawiarnie warszawskie maj\u0105 ju\u017c dzi\u015b bogat\u0105 literatur\u0119. Wiele z nich by\u0142o indywidualnie projektowanych, nawet w zale\u017cno\u015bci od serwowanego menu. Inne elementy zdobnicze znalaz\u0142y si\u0119 w restauracji rybnej \u201eMesa\u201d przy ul. Pu\u0142awskiej, a inne w restauracji \u201eDzik\u201d z kuchni\u0105 my\u015bliwsk\u0105. Bardzo wiele z nich przesta\u0142o istnie\u0107, wiele zmieni\u0142o wystr\u00f3j. Wraz ze zmian\u0105 przeznaczenia lokali u\u017cytkowych wn\u0119trza s\u0105 najbardziej nara\u017cone na zmiany, cz\u0119sto nieodwracalne, a w wielu sytuacjach na zniszczenie. Nie zawsze s\u0105 to zmiany konieczne, w wielu wypadkach mo\u017cna co\u015b ocali\u0107, co\u015b w\u0142\u0105czy\u0107 w nowy wystr\u00f3j. Nie zawsze trzeba wymienia\u0107 zabytkowe drzwi czy cho\u0107by klamki, zmienia\u0107 podzia\u0142y stolarki okiennej, usuwa\u0107 kraty maskuj\u0105ce grzejniki. Lampy niegdy\u015b o\u015bwietlaj\u0105ce sklep mog\u0105 si\u0119 okaza\u0107 ciekawym elementem w nowej kawiarni. <\/p>\n\n\n\n

Wybrane poni\u017cej lokale u\u017cytkowe z lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych i sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych XX w. ze \u015ar\u00f3dmie\u015bcia zachowane w ca\u0142o\u015bci b\u0105d\u017a we fragmentach i te, kt\u00f3re do niedawna jeszcze istnia\u0142y, mog\u0105 stanowi\u0107 punkt odniesienia do podobnych obiekt\u00f3w w innych dzielnicach Warszawy. Te, kt\u00f3re przetrwa\u0142y, nie wszystkie znajduj\u0105 si\u0119 w budynkach wpisanych do rejestru zabytk\u00f3w, co skutkuje wi\u0119kszym ryzykiem ich utrzymania. <\/p>\n\n\n\n

Salon Kosmetyczny (dawniej \u201eWarszawianka\u201d) IZIS przy ul. Marsza\u0142kowskiej 55\/73 zosta\u0142 otwarty w 1954 r. w lokalu na rogu ulic Marsza\u0142kowskiej i Wilczej (MDM). Dzia\u0142a do dzisiaj. Na budynku nad wej\u015bciem znajduj\u0105 si\u0119 neony z lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych informuj\u0105ce o dzia\u0142alno\u015bci firmy (Lecznica, Kosmetyka IZIS). By\u0142 to najelegantszy salon kosmetyczny (niegdy\u015b nazywany \u201eSalonem Urody\u201d) w Warszawie. Mie\u015bci si\u0119 na parterze, w przestronnych, wysokich pomieszczeniach i w ni\u017cszych, mniejszych na pierwszym pi\u0119trze. Do wn\u0119trza prowadzi niewielki przedsionek utworzony z przeszklonej \u015bciany pe\u0142ni\u0105cej funkcj\u0119 witryny i dwojga drzwi. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Salon Kosmetyczny IZIS przy ul. Marsza\u0142kowskiej 55\/73, zdj. Ma\u0142gorzata Jaworska.<\/figcaption><\/figure><\/div><\/a><\/div>\n\n\n\n

We wn\u0119trzu na parterze \u015bciany s\u0105 wy\u0142o\u017cone prostok\u0105tnymi p\u0142ytami br\u0105zowego marmuru, marmurowa jest te\u017c posadzka. Niegdy\u015b w poczekalni sta\u0142 okr\u0105g\u0142y drewniany st\u00f3\u0142, teraz jest na parterze w sklepie wraz z niskim metalowym stoliczkiem z okr\u0105g\u0142ym mozaikowym blatem. Z parteru prowadz\u0105 schody na pierwsze pi\u0119tro. \u015aciany klatki schodowej wy\u0142o\u017cone s\u0105 br\u0105zowym marmurem, dodatkowym elementem zdobniczym jest r\u0119cznie kuta krata. <\/p>\n\n\n\n

Dawna kawiarnia \u201eStylowa\u201d przy ul. Koszykowej 34\/50 zosta\u0142a urz\u0105dzona wraz z innymi sklepami i lokalami gastronomicznymi we wczesnych latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XX w., wkr\u00f3tce po oddaniu cz\u0119\u015bci mieszkalnych budynk\u00f3w na MDM. Mie\u015bci\u0142a si\u0119 w cz\u0119\u015bci naro\u017cnej budynku przy ulicach Marsza\u0142kowskiej i Koszykowej. Po latach dzia\u0142alno\u015bci jako kawiarnia \u201eStylowa\u201d w ko\u0144cu lat siedemdziesi\u0105tych XX w. by\u0142a ju\u017c kawiarni\u0105 i lodziarni\u0105 HORTEX-u. Nast\u0119pnym najemc\u0105 by\u0142a firma Jachacy i lokal otrzyma\u0142 oryginalny wystr\u00f3j. Obecnie w zmienionym wn\u0119trzu mie\u015bci si\u0119 klub hardrockowy. Oryginalne wn\u0119trze sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z obszernej sali ze stolikami, a przez pewien czas by\u0142o tam tak\u017ce pianino i cz\u0119sto w godzinach popo\u0142udniowych i wieczornych go\u015bciom towarzyszy\u0142a muzyka. Nad g\u0142\u00f3wn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 kawiarni rozpo\u015bciera\u0142 si\u0119 kasetonowy strop. Na \u015bcianie naprzeciwko okien znajdowa\u0142a si\u0119 w\u0105ska antresola ze stolikami. Niewielkie balkony wystawa\u0142y nieco ponad sal\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105. Charakterystycznym elementem tego wn\u0119trza by\u0142a kolorowa kolumna znajduj\u0105ca si\u0119 przy schodach prowadz\u0105cych na pi\u0119tro. Oplata\u0142y j\u0105 jaskrawozielone li\u015bcie i ciemne ki\u015bcie winogron ze z\u0142otymi wst\u0119gami. <\/p>\n\n\n\n

Od lipca 2013 r. nie istnieje ju\u017c sklep z porcelan\u0105, szk\u0142em i kryszta\u0142ami przy ul. Pi\u0119knej 28\/34. Powsta\u0142 w 1954 r. Zosta\u0142 oryginalnie zaprojektowany na dw\u00f3ch poziomach. Do wn\u0119trza, na cz\u0119\u015bci \u015bcian, by\u0142y specjalnie opracowane p\u00f3\u0142ki i boazerie. O\u015bwietlenie stanowi\u0142y ceramiczne \u017cyrandole. <\/p>\n\n\n\n

Do lutego 2021 r. przy ul. Pi\u0119knej 28\/34, bli\u017cej ul. Marsza\u0142kowskiej, dzia\u0142a\u0142 sklep z obuwiem. Obecnie jest tu restauracja. We wn\u0119trzu zachowa\u0142a si\u0119 posadzka z bia\u0142o- -czarnych ceramicznych p\u0142ytek, podwieszony sufit, i \u015bciany z kwadratowych luksfer\u00f3w, stanowi\u0105ce rodzaj przedsionk\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

Ca\u0142kowicie zachowa\u0142o si\u0119 wn\u0119trze sklepu optycznego przy ul. Pi\u0119knej 34\/50. Zaprojektowa\u0142 je w 1968 r. Stanis\u0142aw Miedza-Tomaszewski, o czym informuje mosi\u0119\u017cna tabliczka na dolnej ramie obrazu przedstawiaj\u0105cego widok Krakowskiego Przedmie\u015bcia w Warszawie. W aran\u017cacji \u015bcian dominuje drewno w z\u0142ocistym, ciep\u0142ym kolorze. Z drewna wykonane s\u0105 te\u017c ma\u0142e szufladki z prostymi stalowymi uchwytami, umieszczone na \u015bcianie naprzeciwko okien. Ponad nimi znajduje si\u0119 otwarta pod\u015bwietlona gablotka, biegn\u0105ca wzd\u0142u\u017c ca\u0142ej \u015bciany, przeznaczona na ekspozycj\u0119 oprawek okularowych. O\u015bwietlenie g\u00f3rne stanowi\u0105 proste lampy, daj\u0105ce punktowe \u015bwiat\u0142o. Na obrazie po prawej stronie od wej\u015bcia, przedstawiaj\u0105cym Krakowskie Przedmie\u015bcie, wszystkie postacie maj\u0105 na nosach okulary, co jest reklam\u0105 sklepu, a tak\u017ce ilustruje maksym\u0119 \u2013 wiersz Franciszka Kowalskiego, dziewi\u0119tnastowiecznego poety, s\u0142awi\u0105c\u0105 dobrodziejstwa okular\u00f3w. Autorem obrazu jest Stanis\u0142aw Miedza-Tomaszewski (1913-2000), malarz, rysownik, ilustrator, architekt, kt\u00f3rego losy wojenne pos\u0142u\u017cy\u0142y do ekranizacji filmu Umar\u0142em, aby \u017cy\u0107. <\/p>\n\n\n\n

Na pl. Konstytucji 5, nad sklepem niegdy\u015b sportowym, znajduje si\u0119 neon z koszykark\u0105 rzucaj\u0105c\u0105 pi\u0142k\u0119. Z wyposa\u017cenia i urz\u0105dzenia wn\u0119trza tego sklepu zachowa\u0142a si\u0119 jedynie posadzka, schody wiod\u0105ce na pi\u0119tro i balustrada. <\/p>\n\n\n\n

W innej cz\u0119\u015bci Warszawy, na Mirowie, przetrwa\u0142o wn\u0119trze dawnej kawiarni \u201eMirowianka\u201d. Obecnie jest to restauracja \u201eSan Lorenzo\u201d w al. Jana Paw\u0142a II 36. Zajmuje ona dwie sale na parterze i dwie na drugiej kondygnacji. Kasetonowy sufit w cz\u0119\u015bci ze schodami jest bardzo wysoki (oko\u0142o 10 m), tam te\u017c naprzeciwko okna znajduje si\u0119 prostok\u0105tny murowany kominek, pomalowany na szary kolor. Po prawej stronie od kominka umieszczone s\u0105 schody prowadz\u0105ce na pi\u0119tro. Ich stopnie wykonane zosta\u0142y z szarego lastryka, a balustrada z kamiennych tralek podtrzymuj\u0105cych profilowan\u0105 szerok\u0105 por\u0119cz z wypolerowanego granitu w kolorze zielonkawoszarym. Szczeg\u00f3lnie pi\u0119kne w cz\u0119\u015bci parterowej restauracji s\u0105 posadzki z szarego lastryka z wzorami w innych kolorach. Zachowa\u0142y si\u0119 te\u017c oryginalne, kute r\u0119cznie z \u017celaza os\u0142ony na kaloryfery. <\/p>\n\n\n\n

Sklep rybny (Centrala Rybna) przy ul. Anielewicza 3\/5 istnia\u0142 ju\u017c w 1960 r. i dzia\u0142a nieprzerwanie do dzi\u015b. Wewn\u0105trz \u015bciany ob\u0142o\u017cone s\u0105 b\u0142\u0119kitnymi p\u0142ytkami ceramicznymi o wymiarach 15 x 15 cm. Przy oknie wystawowym po prawej stronie od wyj\u015bcia ze sklepu zosta\u0142 wbudowany basen wy\u0142o\u017cony ceramicznymi p\u0142ytkami, przeznaczony na \u017cywe ryby. <\/p>\n\n\n\n

W budynku mieszkalnym przy ul. Rozbrat 10\/14, zbudowanym w 1939 r. w ramach funduszu emerytalnego \u201eFabryczna\u201d, niewielki lokal na parterze zajmuje kwiaciarnia. Budynek, uszkodzony w czasie ostatniej wojny, odbudowany zosta\u0142 we wczesnych latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XX w. z przej\u015bciem bramnym na ul. Jezierskiego. Z tego czasu pochodzi ten ma\u0142y lokal u\u017cytkowy. Zachowa\u0142y si\u0119 kute elementy przy drzwiach wej\u015bciowych i posadzka z jasnobe\u017cowych i br\u0105zowych p\u0142ytek ceramicznych w kszta\u0142cie gorsecik\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

W sklepie z odzie\u017c\u0105 damsk\u0105 w al. Jana Paw\u0142a II 32 zachowa\u0142a si\u0119 posadzka z ma\u0142ych kwadratowych p\u0142ytek w kolorach be\u017cowym i czarnym, u\u0142o\u017conych w krzy\u017cykowy wz\u00f3r. Na \u015bcianie naprzeciwko okna, na wysoko\u015bci oko\u0142o 2,5 m od posadzki, znajduje si\u0119 fryz z przedstawieniem zwierz\u0105t le\u015bnych i domowych. <\/p>\n\n\n\n

Jeszcze kilka s\u0142\u00f3w na temat zabytkowych wn\u0119trz lokali na Starym i Nowym Mie\u015bcie w Warszawie. Wiele z nich zosta\u0142o bezpowrotnie zniszczonych, jak np. sklep mi\u0119sny przy Piwnej czy wn\u0119trze biura turystycznego \u201eStare Miasto\u201d przy \u015awi\u0119toja\u0144skiej 25, a w du\u017cej mierze wn\u0119trza restauracji \u201eBazyliszek\u201d i \u201eKrokodyl\u201d. Wiele jednak zachowa\u0142o pierwotny stan, mimo i\u017c zmieni\u0142o u\u017cytkownika. Przetrwa\u0142o wn\u0119trze restauracji \u201eU Barssa\u201d zajmuj\u0105cej dawny sklep filatelistyczny, z dekoracj\u0105 malarsk\u0105 w dw\u00f3ch salach na pi\u0119trze, z r\u0119cznie kut\u0105 krat\u0105 autorstwa Jerzego Grunwalda, z drewnianymi schodami wewn\u0105trz. Oryginalne s\u0105 te\u017c wn\u0119trza Muzeum Literatury i Dom Kultury. <\/p>\n\n\n\n

Na koniec mo\u017cna zaryzykowa\u0107 stwierdzenie, \u017ce wn\u0119trze jest tym, czym koszula dla cia\u0142a. To jest ta pierwsza przestrze\u0144 dzia\u0142ania. Zabytkowe, oryginalne wn\u0119trze sklepu, kawiarni, apteki, banku czy poczty jest no\u015bnikiem warto\u015bci zar\u00f3wno materialnych, jak i niematerialnych, przekazuje wiedz\u0119 o \u017cyciu codziennym, o kulturze materialnej i niematerialnej. Najszybciej i naj\u0142atwiej podlega zmianom, jest nara\u017cone na zniszczenie. Programy edukacyjne i oferty turystyczne odnosz\u0105 si\u0119 cz\u0119sto do tzw. grup rekonstrukcyjnych, ale jak oceni\u0107 warto\u015bci materialne, artystyczne i historyczne wn\u0119trz? Czy mo\u017cna je ocali\u0107 od zniszczenia? A gdy zmiany s\u0105 konieczne, jak je zaaran\u017cowa\u0107, aby nie straci\u0107 ich walor\u00f3w? Jak przekona\u0107 w\u0142a\u015bcicieli i u\u017cytkownik\u00f3w wn\u0119trz, \u017ce mo\u017cna po\u0142\u0105czy\u0107 rozmaite style? Te i wiele innych pyta\u0144 staje przed nami, ale je\u015bli je w\u0142a\u015bciwie postawimy, to jest du\u017ca szansa, \u017ce otrzymamy pozytywn\u0105 odpowied\u017a i zdo\u0142amy ocali\u0107 to wyj\u0105tkowe dziedzictwo.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zabytkowe, oryginalne wn\u0119trza lokali u\u017cytkowych s\u0105 no\u015bnikami warto\u015bci materialnych i niematerialnych. Jednocze\u015bnie najszybciej i naj\u0142atwiej ulegaj\u0105 zmianom. Jak uchroni\u0107 je przed ca\u0142kowitym zniszczeniem?<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":5143,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[54,32],"tags":[58],"class_list":["post-5137","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-spotkania-z-zabytkami","category-wnetrza","tag-artykuly-z-roku-2021"],"yoast_head":"\nWn\u0119trza lokali u\u017cytkowych w Warszawie – varsavianista.pl<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/12\/01\/wnetrza-lokali-uzytkowych-w-warszawie\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Wn\u0119trza lokali u\u017cytkowych w Warszawie – varsavianista.pl\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Zabytkowe, oryginalne wn\u0119trza lokali u\u017cytkowych s\u0105 no\u015bnikami warto\u015bci materialnych i niematerialnych. Jednocze\u015bnie najszybciej i naj\u0142atwiej ulegaj\u0105 zmianom. Jak uchroni\u0107 je przed ca\u0142kowitym zniszczeniem?\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/12\/01\/wnetrza-lokali-uzytkowych-w-warszawie\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"varsavianista.pl\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Varsavianistapl-109778854496274\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2021-12-01T21:54:47+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-12-02T14:34:50+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/00-1.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2484\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1686\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Urszula Zieli\u0144ska-Meissner\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Urszula Zieli\u0144ska-Meissner\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"16 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/01\\\/wnetrza-lokali-uzytkowych-w-warszawie\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/01\\\/wnetrza-lokali-uzytkowych-w-warszawie\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Urszula Zieli\u0144ska-Meissner\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/1c83e8a06c76718b9988bab177aa5750\"},\"headline\":\"Wn\u0119trza lokali u\u017cytkowych w Warszawie\",\"datePublished\":\"2021-12-01T21:54:47+00:00\",\"dateModified\":\"2021-12-02T14:34:50+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/01\\\/wnetrza-lokali-uzytkowych-w-warszawie\\\/\"},\"wordCount\":4105,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/01\\\/wnetrza-lokali-uzytkowych-w-warszawie\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/00-1.jpg\",\"keywords\":[\"artyku\u0142y z roku 2021\"],\"articleSection\":[\"Spotkania z Zabytkami\",\"wn\u0119trza\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/01\\\/wnetrza-lokali-uzytkowych-w-warszawie\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/01\\\/wnetrza-lokali-uzytkowych-w-warszawie\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/01\\\/wnetrza-lokali-uzytkowych-w-warszawie\\\/\",\"name\":\"Wn\u0119trza lokali u\u017cytkowych w Warszawie – varsavianista.pl\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/01\\\/wnetrza-lokali-uzytkowych-w-warszawie\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/01\\\/wnetrza-lokali-uzytkowych-w-warszawie\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/00-1.jpg\",\"datePublished\":\"2021-12-01T21:54:47+00:00\",\"dateModified\":\"2021-12-02T14:34:50+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/01\\\/wnetrza-lokali-uzytkowych-w-warszawie\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/01\\\/wnetrza-lokali-uzytkowych-w-warszawie\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/01\\\/wnetrza-lokali-uzytkowych-w-warszawie\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/00-1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/00-1.jpg\",\"width\":2484,\"height\":1686},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/01\\\/wnetrza-lokali-uzytkowych-w-warszawie\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Wn\u0119trza lokali u\u017cytkowych w Warszawie\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/\",\"name\":\"varsavianista\",\"description\":\"strona varsavianistyczna\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#organization\",\"name\":\"varsavianista\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/03\\\/varsavianista.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/03\\\/varsavianista.png\",\"width\":222,\"height\":222,\"caption\":\"varsavianista\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/Varsavianistapl-109778854496274\\\/\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/1c83e8a06c76718b9988bab177aa5750\",\"name\":\"Urszula Zieli\u0144ska-Meissner\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/db772174f90d507aa1128e4b7e18219df30949ac89767f9c376a49942bc67860?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/db772174f90d507aa1128e4b7e18219df30949ac89767f9c376a49942bc67860?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/db772174f90d507aa1128e4b7e18219df30949ac89767f9c376a49942bc67860?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Urszula Zieli\u0144ska-Meissner\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/author\\\/uzm\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Wn\u0119trza lokali u\u017cytkowych w Warszawie – varsavianista.pl","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/12\/01\/wnetrza-lokali-uzytkowych-w-warszawie\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Wn\u0119trza lokali u\u017cytkowych w Warszawie – varsavianista.pl","og_description":"Zabytkowe, oryginalne wn\u0119trza lokali u\u017cytkowych s\u0105 no\u015bnikami warto\u015bci materialnych i niematerialnych. Jednocze\u015bnie najszybciej i naj\u0142atwiej ulegaj\u0105 zmianom. Jak uchroni\u0107 je przed ca\u0142kowitym zniszczeniem?","og_url":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/12\/01\/wnetrza-lokali-uzytkowych-w-warszawie\/","og_site_name":"varsavianista.pl","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Varsavianistapl-109778854496274\/","article_published_time":"2021-12-01T21:54:47+00:00","article_modified_time":"2021-12-02T14:34:50+00:00","og_image":[{"width":2484,"height":1686,"url":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/00-1.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Urszula Zieli\u0144ska-Meissner","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Urszula Zieli\u0144ska-Meissner","Szacowany czas czytania":"16 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/12\/01\/wnetrza-lokali-uzytkowych-w-warszawie\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/12\/01\/wnetrza-lokali-uzytkowych-w-warszawie\/"},"author":{"name":"Urszula Zieli\u0144ska-Meissner","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/person\/1c83e8a06c76718b9988bab177aa5750"},"headline":"Wn\u0119trza lokali u\u017cytkowych w Warszawie","datePublished":"2021-12-01T21:54:47+00:00","dateModified":"2021-12-02T14:34:50+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/12\/01\/wnetrza-lokali-uzytkowych-w-warszawie\/"},"wordCount":4105,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/12\/01\/wnetrza-lokali-uzytkowych-w-warszawie\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/00-1.jpg","keywords":["artyku\u0142y z roku 2021"],"articleSection":["Spotkania z Zabytkami","wn\u0119trza"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/12\/01\/wnetrza-lokali-uzytkowych-w-warszawie\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/12\/01\/wnetrza-lokali-uzytkowych-w-warszawie\/","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/12\/01\/wnetrza-lokali-uzytkowych-w-warszawie\/","name":"Wn\u0119trza lokali u\u017cytkowych w Warszawie – varsavianista.pl","isPartOf":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/12\/01\/wnetrza-lokali-uzytkowych-w-warszawie\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/12\/01\/wnetrza-lokali-uzytkowych-w-warszawie\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/00-1.jpg","datePublished":"2021-12-01T21:54:47+00:00","dateModified":"2021-12-02T14:34:50+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/12\/01\/wnetrza-lokali-uzytkowych-w-warszawie\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/12\/01\/wnetrza-lokali-uzytkowych-w-warszawie\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/12\/01\/wnetrza-lokali-uzytkowych-w-warszawie\/#primaryimage","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/00-1.jpg","contentUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/00-1.jpg","width":2484,"height":1686},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/12\/01\/wnetrza-lokali-uzytkowych-w-warszawie\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/varsavianista.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Wn\u0119trza lokali u\u017cytkowych w Warszawie"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#website","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/","name":"varsavianista","description":"strona varsavianistyczna","publisher":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/varsavianista.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#organization","name":"varsavianista","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/varsavianista.png","contentUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/varsavianista.png","width":222,"height":222,"caption":"varsavianista"},"image":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Varsavianistapl-109778854496274\/"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/person\/1c83e8a06c76718b9988bab177aa5750","name":"Urszula Zieli\u0144ska-Meissner","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/db772174f90d507aa1128e4b7e18219df30949ac89767f9c376a49942bc67860?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/db772174f90d507aa1128e4b7e18219df30949ac89767f9c376a49942bc67860?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/db772174f90d507aa1128e4b7e18219df30949ac89767f9c376a49942bc67860?s=96&d=mm&r=g","caption":"Urszula Zieli\u0144ska-Meissner"},"url":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/author\/uzm\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5137","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5137"}],"version-history":[{"count":16,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5137\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5163,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5137\/revisions\/5163"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5143"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5137"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5137"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5137"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}