{"id":5529,"date":"2021-12-28T15:56:41","date_gmt":"2021-12-28T14:56:41","guid":{"rendered":"https:\/\/varsavianista.pl\/?p=5529"},"modified":"2021-12-28T16:02:36","modified_gmt":"2021-12-28T15:02:36","slug":"sztuka-w-centrum-city","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/12\/28\/sztuka-w-centrum-city\/","title":{"rendered":"Sztuka w centrum \u201eCity\u201d"},"content":{"rendered":"\n

Autor: Adrian Sobieszcza\u0144ski<\/p>\n\n\n\n

Adres ul. Jasna 3 by\u0142 dobrze znany mi\u0142o\u015bnikom Melpomeny, kabaretu i srebrnego ekranu. W 1913 r. otwarto pod tym adresem Teatr Nowoczesny. Zanim jednak gmach Teatru stan\u0105\u0142 na rogu ulic Nowosiennej i Jasnej, w 1909 r., powsta\u0142 w tym miejscu niezwyk\u0142y, drewniany budynek kinematografu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Teatr Nowoczesny. Widok od strony Jasnej i Nowosiennej.<\/figcaption><\/figure><\/div><\/a><\/div>\n\n\n\n

Ulica Nowosienna stanowi\u0142a przed\u0142u\u017cenie Siennej po wschodniej stronie Marsza\u0142kowskiej. W p\u00f3\u017aniejszym czasie jej patronem zosta\u0142 Henryk Sienkiewicz. Gdyby\u015bmy chcieli nanie\u015b\u0107 pawilon kinematografu na map\u0119 wsp\u00f3\u0142czesnej Warszawy, zaj\u0105\u0142by on miejsce dok\u0142adnie przy skrzy\u017cowaniu obecnych ulic Sienkiewicza i Jasnej. Jak informowa\u0142a prasa, budynek mia\u0142 by\u0107 bardzo komfortowy. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie znany jest tylko z jednej fotografii.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Elewacja frontowa od strony ulicy Jasnej.<\/figcaption><\/figure><\/div><\/a><\/div>\n\n\n\n

Gmach kinematografu The Phenomen przyjecha\u0142 do Warszawy kolej\u0105, \u201ezapakowany\u201d w o\u015bmiu wagonach. W skrzyniach dotar\u0142y do Warszawy prefabrykaty, kt\u00f3re z\u0142o\u017cono na miejscu. Pawilon, jak mo\u017cna by\u0142o przeczyta\u0107 w prasie, by\u0142 zaprojektowany przez \u201eameryka\u0144skich artyst\u00f3w\u201d. Jego fasada stanowi\u0142a istn\u0105 eksplozj\u0119 neobarokowych ornament\u00f3w. Powy\u017cej gzymsu umieszczono malarskie dekoracje uj\u0119te w rocaille\u2019owe obramienia. Wej\u015bcie, poprzedzone schodami, flankowane by\u0142o kolumnami i pe\u0142noplastycznymi rze\u017abami kobiet. Nad nim umieszczono eliptyczn\u0105 nisz\u0119, w kt\u00f3rej umieszczono przedstawienie kobiety w otoczeniu trzech \u0142ab\u0119dzi.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
G\u0142owica kolumny g\u0142\u00f3wnego wej\u015bcia.<\/figcaption><\/figure><\/div><\/a><\/div>\n\n\n\n

Fakt, \u017ce budynek by\u0142 drewniany, budzi\u0142 pewne obawy. Wci\u0105\u017c \u017cywa by\u0142a, nawet w\u015br\u00f3d warszawiak\u00f3w, pami\u0119\u0107 wydarze\u0144, kt\u00f3re rozegra\u0142y si\u0119 na\u00a0Bazar de la Charit\u00e9 w maju 1897 r. Na drewnianym bazarze zaaran\u017cowanym na ulice \u015bredniowiecznego Pary\u017ca, wybuch\u0142 wtedy po\u017car, kt\u00f3rego przyczyn\u0105 by\u0142 w\u0142a\u015bnie aparat kinematografu. Jego pokaz mia\u0142 u\u015bwietni\u0107 dobroczynn\u0105 imprez\u0119. W\u0142a\u015bciciele Phenomenu zapewniali jednak o bezpiecze\u0144stwie nowego warszawskiego przedsi\u0119wzi\u0119cia. Z my\u015bl\u0105 o tym w sali pokazowej znalaz\u0142y si\u0119 wy\u0142\u0105cznie siedzenia umieszczone na jednym poziomie. Nie zamontowano \u2013 b\u0105d\u017a co b\u0105d\u017a praktycznych \u2013 galerii czy kilku poziom\u00f3w miejsc, dzi\u0119ki kt\u00f3rym pokazy mog\u0142oby obejrze\u0107 wi\u0119cej os\u00f3b i co u\u0142atwi\u0142oby ogl\u0105danie obrazu. Krzes\u0142a ustawiono w kilkudziesi\u0119ciu rz\u0119dach po kilkana\u015bcie w jednym rz\u0119dzie. Sala mia\u0142a kilka wyj\u015b\u0107 na ulic\u0119, umo\u017cliwiaj\u0105cych w razie konieczno\u015bci szybk\u0105 i bezpieczn\u0105 ewakuacj\u0119. Co ciekawe, pawilon mia\u0142 w\u0142asn\u0105 stacj\u0119 elektryczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Fragment budynku od strony Nowosiennej.<\/figcaption><\/figure><\/div><\/a><\/div>\n\n\n\n

Czym by\u0142 The Phenomen? Chocia\u017c odbywa\u0142y si\u0119 tam pokazy kinematografu, inwestycj\u0119 nadal zwano teatrem. Prasa nazywa\u0142a odbywaj\u0105ce si\u0119 tu widowiska optyczno-d\u017awi\u0119kowymi pokazami iluzji. Jak wszystkie tego typu przedsi\u0119wzi\u0119cia, Phenomen mia\u0142 bawi\u0107, \u015bmieszy\u0107, wzrusza\u0107, a dodatkowo pokazywa\u0107 rozmaite zjawiska na \u015bwiecie. Phenomen zaprasza\u0142 na przedstawienia kilka razy w ci\u0105gu dnia. W soboty przedstawienia odbywa\u0142y si\u0119 o godz. 16 i 20. W niedziel\u0119 oraz \u015bwi\u0119ta mia\u0142y miejsce a\u017c trzy przedstawienia. Dzieci towarzysz\u0105ce doros\u0142ym wchodzi\u0142y za darmo, za\u015b dla m\u0142odzie\u017cy przewidziano zni\u017cki.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Plan Teatru Nowoczesnego.<\/figcaption><\/figure><\/div><\/a><\/div>\n\n\n\n

The Phenomen nie przetrwa\u0142 d\u0142ugo. Zreszt\u0105 nie gwarantowa\u0142o tego po\u0142o\u017cenie na terenie warszawskiego \u201eCity\u201d, obszaru podlegaj\u0105cego intensywnej zabudowie na rozparcelowanych terenach dawnego Szpitala Dzieciatka Jezus. Ju\u017c w 1911 r. rozpocz\u0119to tu budow\u0119 nowego gmachu teatralnego, kt\u00f3ry oddano do u\u017cytku z ko\u0144cem 1913 r. Zaprojektowanie niewielkiego, pi\u0119trowego budynku, zlokalizowanego w s\u0105siedztwie dw\u00f3ch gigantycznych i pe\u0142nych przepychu budowli, jakimi by\u0142 gmach Filharmonii i kamienica Gebethnera i Wolffa, by\u0142o bardzo trudne. Architekt Czes\u0142aw Przybylski zaproponowa\u0142 budynek odwo\u0142uj\u0105cy si\u0119 do form narodowych, z elementami popularnego w\u00f3wczas w Warszawie empire\u2019u. G\u0142\u00f3wne wej\u015bcie zosta\u0142o umieszczone we wg\u0142\u0119bnym portyku wspartym na dw\u00f3ch kolumnach, o g\u0142owicach w formie wdzi\u0119cz\u0105cych si\u0119 do siebie \u015blimak\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n