{"id":5623,"date":"2021-12-29T16:47:49","date_gmt":"2021-12-29T15:47:49","guid":{"rendered":"https:\/\/varsavianista.pl\/?p=5623"},"modified":"2022-01-25T16:03:49","modified_gmt":"2022-01-25T15:03:49","slug":"warszawa-w-dawnych-listach-zapisana","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/12\/29\/warszawa-w-dawnych-listach-zapisana\/","title":{"rendered":"Warszawa w dawnych listach zapisana"},"content":{"rendered":"\n

Autor: Robert Marcinkowski<\/p>\n\n\n\n

Punktem wyj\u015bcia niniejszego artyku\u0142u sta\u0142 si\u0119 list, w kt\u00f3rym autor, pr\u00f3cz om\u00f3wienia spraw osobistych i przekazania noworocznych \u017cycze\u0144 (fragmenty podane rozja\u015bnion\u0105 czcionk\u0105), poruszy\u0142 kilka interesuj\u0105cych, spo\u0142eczno-obyczajowych kwestii zwi\u0105zanych z Warszaw\u0105 prze\u0142omu wiek\u00f3w. Znacznie lepiej by\u0142oby opublikowa\u0107 ten tekst 20 lat temu, by por\u00f3wna\u0107 nastroje, nadzieje i obawy towarzysz\u0105ce spo\u0142ecze\u0144stwu przy wkraczaniu w XXI stulecie. Tak si\u0119 jednak nie sta\u0142o \u2013 tekst mamy do dyspozycji dzi\u015b i dzi\u015b zapraszamy do jego lektury, po kt\u00f3rej pozwolimy sobie skre\u015bli\u0107 kilka kr\u00f3tkich uwag przybli\u017caj\u0105cych niekt\u00f3re z poruszanych zagadnie\u0144. List prezentujemy w zapisie oryginalnym.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Warszawa 11 Stycznia 1901 r.<\/p>\n\n\n\n

Szanowna Pani !<\/p>\n\n\n\n

Niezmiern\u0105 przykro\u015b\u0107 sprawi\u0142 mi list Pani, w kt\u00f3rym zarzuca nam Pani brak uczucia dla Zygmunta. Zygmunt okaza\u0142 nam tyle dobrego, tyle serca, tyle \u017cyczliwo\u015bci, \u017ce trzeba by by\u0107 cz\u0142owiekiem bez serca, niegodnym imienia cz\u0142owieka, aby mu za to nie odp\u0142aci\u0107 r\u00f3wnem uczuciem. Czy szanowna Pani s\u0105dzi \u017ce nam s\u0105 oboj\u0119tne uczucia przyja\u017ani, wdzi\u0119czno\u015bci, mi\u0142o\u015bci? Niezmiernie nam bolesno, \u017ce wida\u0107 Pani ma taki s\u0105d o nas. My jednak nie przestaniemy dalej kocha\u0107 Zygmunta i czuwa\u0107 dla Pani serdecznej wdzi\u0119czno\u015bci. \u015awi\u0119ta przesz\u0142y nam smutnie, bo i jak\u017ce mia\u0142y przej\u015b\u0107 inaczej. Sp\u0119dzili\u015bmy je w domu przewa\u017cnie na czytaniu ksi\u0105\u017cek. Tyle tylko, \u017ce si\u0119 cz\u0142owiek cho\u0107 na 4 dni oderwa\u0142 od pracy, mia\u0142 czas cho\u0107 troch\u0119 odpocz\u0105\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Za to wiek stary zako\u0144czyli\u015bmy niezwykle uroczy\u015bcie. Warszawa dnia tego w godzinie 12-ej w nocy mia\u0142a szczeg\u00f3lny wygl\u0105d. Gdy innych lat wsz\u0119dzie wida\u0107 by\u0142o o\u015bwietlone okna, i d\u017awi\u0119ki muzyki dochodzi\u0142y z wewn\u0105trz dom\u00f3w, tego, a raczej zesz\u0142ego roku gdzieniegdzie tylko w oknie migota\u0142o s\u0142abe \u015bwiate\u0142ko, cisza uroczysta zalega\u0142a ulice, tylko t\u0142umy niezliczone ludzi d\u0105\u017cy\u0142y do ko\u015bcio\u0142\u00f3w, kt\u00f3re rz\u0119si\u015bcie o\u015bwietlone uroczysty przedstawia\u0142y widok. We wszystkich ko\u015bcio\u0142ach by\u0142y takie t\u0142umy, \u017ce na dwie godziny przed rozpocz\u0119ciem nabo\u017ce\u0144stwa musiano przerwa\u0107 nap\u0142yw publiczno\u015bci. Tak zako\u0144czyli\u015bmy wiek stary, a rozpocz\u0119li nowy: z modlitw\u0105 na ustach, wiar\u0105 i nadziej\u0105 w sercu. Echa jubileuszu Sienkiewicza przebrzmia\u0142y ju\u017c dawno, a jednak zosta\u0142o si\u0119 po nim par\u0119 przykrych wspomnie\u0144. W ko\u015bciele na przyk\u0142ad nikt si\u0119 nie modli\u0142, natomiast na oko\u0142o s\u0142ycha\u0107 by\u0142o g\u0142o\u015bne szepty i \u015bmiechy. No by\u0142a w ko\u015bciele sama inteligencja, kt\u00f3ra po wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci nie umie si\u0119 w ko\u015bciele zachowywa\u0107, a robotnikom i rzemie\u015blnikom, kt\u00f3rzy udawali si\u0119 do komitetu z pro\u015bb\u0105 o bilety odm\u00f3wiono z braku miejsca cho\u0107 w ko\u015bciele mog\u0142oby si\u0119 by\u0142o trzy razy tyle ludzi pomie\u015bci\u0107; a wszak ci pro\u015bci ludzie rzeczywi\u015bcie modlili by si\u0119 szczerze o zdrowie i d\u0142ugie lata dla tego, co \u201ekrzepi\u0142 ich serca\u2026\u201d. W teatrze tak\u017ce byli nie ci, kt\u00f3rzy ze wzgl\u0119du na swe zas\u0142ugi istotnie powinni si\u0119 byli znajdowa\u0107, ale rozpierali si\u0119 w lo\u017cach r\u00f3\u017cni Wawelbergowie, Kronenbergowie, Potoccy i inni ugodowcy, kt\u00f3rzy nie wahali si\u0119 da\u0107 znacznych sum na stypendyum im. Imereti\u0144skiego. Po \u015bmierci bowiem polako\u017cercy Imereti\u0144skiego z inicjatywy \u201eS\u0142owa\u201d zebrano 25000 rs na stypendyum im. Imereti\u0144skiego dla student\u00f3w Politechniki Warszawskiej. Ot\u00f3\u017c studenci postanowili stypendyum tego nie przyj\u0105\u0107 i pos\u0142ali do wszystkich redakcji pism gor\u0105ce protesty przeciw temu stypendyum. Bo jak\u017ce bra\u0107 stypendyum imienia tego cz\u0142owieka, kt\u00f3ry wszelkimi si\u0142ami gn\u0119bi\u0142 m\u0142odzie\u017c polsk\u0105. <\/p>\n\n\n\n

Rozpisuj\u0119 si\u0119 jednak szeroko, i mo\u017ce mi nie starczy\u0107 miejsca na zas\u0142anie z serca p\u0142yn\u0105cych \u017cycze\u0144 przy Nowym Roku i Wieku. Mama moja mia\u0142a przez ca\u0142e \u017cycie jedno \u017cyczenie: wychowa\u0107 nas na chwa\u0142\u0119 kraju i po\u017cytek ludziom. Zdaje mi si\u0119 te\u017c, \u017ce najprzyjemniejszym dla Pani \u017cyczeniem b\u0119dzie je\u017celi pr\u00f3cz zdrowia, b\u0119d\u0119 w imieniu swojem i braci \u017cyczy\u0142 Pani aby B\u00f3g zachowuj\u0105c w zdrowiu Zygmunta, pozwoli\u0142 mu zosta\u0107 wiernym katolikiem dobrym Polakiem, u\u017cytecznym cz\u0142owiekiem spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

Wdzi\u0119czny<\/p>\n\n\n\n

W. Michalec<\/p>\n\n\n\n

Ca\u0142ujemy r\u0105czki szanownej Pani.<\/p>\n\n\n\n

Prosimy o \u0142askawe odpisanie, co s\u0142ycha\u0107 u szanownej Pani<\/p>\n\n\n\n

List napisany by\u0142 przez m\u0119\u017cczyzn\u0119, a pos\u0142any do kobiety. Zar\u00f3wno na ko\u0144cu, jak i na pocz\u0105tku pojawia si\u0119 jedna z kwestii osobistych, z kt\u00f3rych najistotniejsz\u0105 wydaje si\u0119 sprawa tajemniczego Zygmunta. Odnosi si\u0119 wra\u017cenie, \u017ce list jest odpowiedzi\u0105 na nieznany nam zarzut pod adresem pisz\u0105cego, a zwi\u0105zany w\u0142a\u015bnie z Zygmuntem. Pisz\u0105cy ni to si\u0119 t\u0142umaczy, ni to wyja\u015bnia; stara si\u0119 zachowa\u0107 ton \u0142agodny. Wida\u0107 jednak, i\u017c w swej wcze\u015bniejszej listownej wypowiedzi kobieta napisa\u0142a co\u015b, co wyra\u017anie go ubod\u0142o \u201eNiezmiernie nam bolesno, \u017ce wida\u0107 Pani ma taki s\u0105d o nas\u201d. O co tak naprawd\u0119 chodzi\u0142o, zapewne nigdy ju\u017c si\u0119 nie dowiemy. Przejd\u017amy zatem do tre\u015bci zwi\u0105zanych z Warszaw\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Pierwszych kilka zada\u0144 to opis miasta w czasie nocy sylwestrowej. Autor wspomina o braku hucznych zabaw i tradycyjnych iluminacji. By\u0107 mo\u017ce by\u0142o to podyktowane zapobiegliwo\u015bci\u0105 w\u0142adz carskich, kt\u00f3re wola\u0142y unikn\u0105\u0107 prywatnych zgromadze\u0144 mog\u0105cych przekszta\u0142ci\u0107 si\u0119 w wi\u0119ksze wyst\u0105pienia, mo\u017ce nawet o charakterze patriotycznym.<\/p>\n\n\n\n

Warszawa obchodzi\u0142a zatem wej\u015bcie w wiek XX cicho, dostojnie i z powag\u0105. W tym miejscu nasuwa si\u0119 refleksja, co do samej daty ko\u0144ca stulecia. Zapewne wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas pami\u0119ta, jak w 1999 r. podgrzewana (g\u0142\u00f3wnie przez media) atmosfera wok\u00f3\u0142 momentu wkroczenia w nowe tysi\u0105clecie mia\u0142a swe apogeum o wiele za wcze\u015bnie, czyli na prze\u0142omie 1999 i 2000 r. Nieliczni zwracali uwag\u0119 na mylne pojmowanie daty prze\u0142omu, lecz ma\u0142o kto ich s\u0142ucha\u0142. Nowe stulecie, i zarazem tysi\u0105clecie, zaczyna\u0142o si\u0119 bowiem rok p\u00f3\u017aniej, z pocz\u0105tkiem 2001 r. Jak wida\u0107, na prze\u0142omie XIX i XX w. nie by\u0142o takich problem\u00f3w. Nasta\u0142 rok 1900, spokojnie odczekano do 1901 r. i wtedy dopiero og\u0142oszono faktyczn\u0105 zmian\u0119 stulecia.<\/p>\n\n\n\n

Dalej otrzymujemy obraz rozmodlonych t\u0142um\u00f3w spiesz\u0105cych na wieczorne msze, przepe\u0142nionych ko\u015bcio\u0142\u00f3w i uroczystego podnios\u0142ego nastroju, nierozerwalnie zwi\u0105zanego z o wiele wi\u0119ksz\u0105 ni\u017c obecnie religijno\u015bci\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa. Zapewne tak jak i sto lat p\u00f3\u017aniej istnia\u0142y obawy i l\u0119ki, podsycane przez \u201edomoros\u0142ych\u201d wieszczy, a zwiastuj\u0105ce koniec starego porz\u0105dku i ca\u0142ej cywilizacji.<\/p>\n\n\n\n

W kolejnym akapicie pisz\u0105cy przechodzi do uroczysto\u015bci jubileuszu Henryka Sienkiewiczowska, kt\u00f3ry odbywa\u0142 si\u0119 w ci\u0105gu 1900 r. Warto po\u015bwi\u0119ci\u0107 kilka s\u0142\u00f3w tej inicjatywie. Sienkiewicz, b\u0119d\u0105cy w ko\u0144cem XIX w. u szczytu swej formy pisarskiej i popularno\u015bci, doczeka\u0142 si\u0119 jubileuszu 25-lecia swej pracy tw\u00f3rczej. By\u0142 bardzo s\u0142awny. Na odczyty i spotkania organizowane z jego udzia\u0142em przychodzi\u0142y t\u0142umy. Pisa\u0142 du\u017co, krzepi\u0142 serca, rozbudza\u0142 patriotyzm w narodzie. Postanowiono to uczci\u0107. Okazj\u0105 mia\u0142a by\u0107 wspomniana 25. rocznica dzia\u0142alno\u015bci literackiej pisarza. Przypada\u0142a ona na rok 1897, jednak autor \u201eTrylogii\u201d poprosi\u0142 o jej prze\u0142o\u017cenie na czas p\u00f3\u017aniejszy, po zako\u0144czeniu obchod\u00f3w setnych urodzin Adama Mickiewicza, w 1989 r., na kt\u00f3re w\u0142adze carskie wielkodusznie da\u0142y zgod\u0119. Kulminacj\u0105 tych drugich obchod\u00f3w mia\u0142o by\u0107 ods\u0142oni\u0119cie w centrum Warszawy monumentu ku czci wieszcza, dok\u0142adnie w setn\u0105 rocznic\u0119 jego urodzin. Ca\u0142a sprawa zosta\u0142a szcz\u0119\u015bliwie doprowadzona do ko\u0144ca. Najaktywniejszy cz\u0142onek komitetu budowy pomnika, zast\u0119pca przewodnicz\u0105cego Micha\u0142a Radziwil\u0142a, Henryk Sienkiewicz, \u201euwolniony\u201d od trwaj\u0105cych kilka lat obowi\u0105zk\u00f3w, m\u00f3g\u0142 rozpocz\u0105\u0107 przyjmowanie pean\u00f3w teraz pod swoim adresem.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Z okazji os\u0142oni\u0119cia pomnika Adama Mickiewicza wyprodukowano szereg r\u00f3\u017cnych pami\u0105tek, m.in. kilka rodzaj\u00f3w okoliczno\u015bciowych poczt\u00f3wek. Jedna z zaprezentowanych tu kartek pos\u0142ana zosta\u0142a zaledwie dwa dni po uroczysto\u015bciach: 26 grudnia 1898 r. (widok\u00f3wki ze zbior\u00f3w autora).<\/figcaption><\/figure><\/div><\/a><\/div>\n\n\n\n

Aby da\u0107 materialny wymiar uznania Polak\u00f3w dla Sienkiewicza, og\u0142oszono narodow\u0105 zbi\u00f3rk\u0119 na zakup \u201edowodu wdzi\u0119czno\u015bci\u201d. Co by to mia\u0142o by\u0107, zrazu nie widziano. Odzew okaza\u0142 si\u0119 tak du\u017cy, \u017ce po kr\u00f3tkich, acz burzliwych dyskusjach ustalono naby\u0107 posiad\u0142o\u015b\u0107 ziemsk\u0105 w Obl\u0119gorku na Kielecczy\u017anie. Obecnie w przekazanym przez spadkobierc\u00f3w obiekcie mie\u015bci si\u0119 muzeum Sienkiewicza.<\/p>\n\n\n\n

Powr\u00f3\u0107my do naszego listu. Najprawdopodobniej przepe\u0142nione w sylwestrowy wiecz\u00f3r ko\u015bcio\u0142y skojarzy\u0142y si\u0119 autorowi z r\u00f3wnie przepe\u0142nionymi \u015bwi\u0105tyniami w czasie obchod\u00f3w jubileuszu Sienkiewicza, co by\u0142o podstaw\u0105 do udzielenia kilku gorzkich, ale zapewne niebezpodstawnych uwag. Ot, cho\u0107by to, \u017ce honorowe miejsca zajmowali nie zawsze ci, kt\u00f3rzy potrafili to doceni\u0107, zachowa\u0107 si\u0119 i nale\u017cycie uczci\u0107 g\u0142\u00f3wnego bohatera uroczysto\u015bci. Ci, zdaniem pisz\u0105cego, na takie zaszczyty nie zas\u0142ugiwali, tym bardziej \u017ce, jak si\u0119 dowiadujemy, miejsca w ko\u015bcio\u0142ach by\u0142y limitowane. Uwagi pisz\u0105cego list odno\u015bnie zapraszanych oficjeli by\u0142y zapewne s\u0142uszne. C\u00f3\u017c z tego, kiedy ca\u0142a sytuacja, podobnie jak i dzi\u015b, nie mog\u0142a by\u0107 w \u017caden spos\u00f3b skorygowana.<\/p>\n\n\n\n

W kolejnym zdaniu pada kilka nazwisk, takich jak Wawelberg czy Kronenberg, ewidentnie negatywnie postrzeganych przez autora listu, kt\u00f3ry posuwa si\u0119 nawet do nazywania ich ugodowcami, czyli lud\u017ami znakomicie funkcjonuj\u0105cymi z zaborczymi w\u0142adzami. Dla r\u00f3wnowagi mo\u017cna doda\u0107, \u017ce Kronenberg wydawa\u0142 \u201eGazet\u0119 Polsk\u0105\u201d, kt\u00f3ra zaanga\u017cowa\u0142a si\u0119 w zbi\u00f3rk\u0119 funduszy na jubileuszowy prezent dla Sienkiewicza, a Wawelberg zasiada\u0142 w komitecie obchody te organizuj\u0105ce. Zawsze jednak mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce \u00f3wcze\u015bni mo\u017cni wykonywali takie gesty po to, aby ociepli\u0107 sw\u00f3j wizerunek.<\/p>\n\n\n\n

Ocen\u0119 pozostawiamy Czytelnikom, zw\u0142aszcza \u017ce w nast\u0119pnym zdaniu listu pojawia si\u0119 wzmianka o zorganizowanej przez dziennik \u201eS\u0142owo\u201d, z kt\u00f3rym \u015bci\u015ble wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 Sienkiewicz, innej zbi\u00f3rki. Ot\u00f3\u017c ustalono, \u017ce po \u015bmierci Aleksandra Imerety\u0144skiego zostanie ufundowane stypendium imienia tego\u017c dla student\u00f3w dopiero co otwartej Politechniki Warszawskiej.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Widok na wznoszony gmach Politechniki Warszawskiej, z ok. 1900 r. Sam\u0105 poczt\u00f3wk\u0119 pos\u0142ano 22 wrze\u015bnia 1903 r. Uwag\u0119 zwraca ozdobny, drewniany p\u0142ot okalaj\u0105cy plac budowy, brak kandelabr\u00f3w przed wej\u015bciem i grupy rze\u017ab na zwie\u0144czeniu fasady gmachu g\u0142\u00f3wnego oraz deski za\u015blepiaj\u0105ce okna parteru (widok\u00f3wka ze zbior\u00f3w autora).<\/figcaption><\/figure><\/div><\/a><\/div>\n\n\n\n

Imetery\u0144ski by\u0142 gruzi\u0144skim arystokrat\u0105 z kr\u00f3lewskiego rodu Bagration\u00f3w, kt\u00f3rego tu (w li\u015bcie) okre\u015blono mianem polako\u017cercy. By\u0142 bez reszty oddany caratowi. Jako wojskowy pi\u0105\u0142 si\u0119 po szczeblach kariery, przysparzaj\u0105c rado\u015bci carowi, a zgryzoty wszystkim podbitym pa\u0144stwom. Za swe osi\u0105gni\u0119cia, w dow\u00f3d uznania, otrzymywa\u0142 coraz bardziej lukratywne i odpowiedzialne stanowiska, dekorowany by\u0142 wieloma najwy\u017cszej rangi orderami, w tym tak\u017ce najwy\u017cszym i najstarszym (od 1705 r.) polskim odznaczeniem: Orderem Or\u0142a Bia\u0142ego. Przypomnijmy, \u017ce w ostatnich czterech latach \u017cycia Imerety\u0144ski pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 namiestnika Warszawy (1896-1900) i to on pozwoli\u0142 m.in. na wzniesienie wspominanego wy\u017cej pomnika Mickiewicza. Jak si\u0119 jednak potem okaza\u0142o, gest ten wpisywa\u0142 si\u0119 w chytre i podst\u0119pne plany ob\u0142askawiania Polak\u00f3w celem zjednania sobie ich przychylno\u015bci i u\u015bpienia czujno\u015bci zarazem. Dowodem na to by\u0142 tajny raport Imierety\u0144skiego adresowany bezpo\u015brednio do cara, a przechwycony przez PPS. Wydano go drukiem w Londynie, a wst\u0119pem opatrzy\u0142 go J\u00f3zef Pi\u0142sudski, p\u00f3\u017aniejszy naczelnik pa\u0144stwa. Wobec powy\u017cszego nie dziwi, \u017ce studenci ofert\u0119 stypendium odrzucili.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Znacznie lepiej by\u0142oby opublikowa\u0107 ten tekst 20 lat temu, by por\u00f3wna\u0107 nastroje, nadzieje i obawy towarzysz\u0105ce spo\u0142ecze\u0144stwu przy wkraczaniu w XXI stulecie. Tak si\u0119 jednak nie sta\u0142o \u2013 tekst mamy do dyspozycji dzi\u015b i dzi\u015b zapraszamy do jego lektury, po kt\u00f3rej pozwolimy sobie skre\u015bli\u0107 kilka kr\u00f3tkich uwag przybli\u017caj\u0105cych niekt\u00f3re z poruszanych zagadnie\u0144.<\/p>\n","protected":false},"author":33,"featured_media":5620,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[117],"tags":[58],"class_list":["post-5623","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-listy","tag-artykuly-z-roku-2021"],"yoast_head":"\nWarszawa w dawnych listach zapisana – varsavianista.pl<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/12\/29\/warszawa-w-dawnych-listach-zapisana\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Warszawa w dawnych listach zapisana – varsavianista.pl\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Znacznie lepiej by\u0142oby opublikowa\u0107 ten tekst 20 lat temu, by por\u00f3wna\u0107 nastroje, nadzieje i obawy towarzysz\u0105ce spo\u0142ecze\u0144stwu przy wkraczaniu w XXI stulecie. Tak si\u0119 jednak nie sta\u0142o \u2013 tekst mamy do dyspozycji dzi\u015b i dzi\u015b zapraszamy do jego lektury, po kt\u00f3rej pozwolimy sobie skre\u015bli\u0107 kilka kr\u00f3tkich uwag przybli\u017caj\u0105cych niekt\u00f3re z poruszanych zagadnie\u0144.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/12\/29\/warszawa-w-dawnych-listach-zapisana\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"varsavianista.pl\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Varsavianistapl-109778854496274\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2021-12-29T15:47:49+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2022-01-25T15:03:49+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/01_Rob_Mar_dwie-strony-listu-DRUK-2.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"688\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"635\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Robert Marcinkowski\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Robert Marcinkowski\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"10 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/29\\\/warszawa-w-dawnych-listach-zapisana\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/29\\\/warszawa-w-dawnych-listach-zapisana\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Robert Marcinkowski\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/549594d2d469df74b449b383fd2ef06d\"},\"headline\":\"Warszawa w dawnych listach zapisana\",\"datePublished\":\"2021-12-29T15:47:49+00:00\",\"dateModified\":\"2022-01-25T15:03:49+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/29\\\/warszawa-w-dawnych-listach-zapisana\\\/\"},\"wordCount\":1952,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/29\\\/warszawa-w-dawnych-listach-zapisana\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/01_Rob_Mar_dwie-strony-listu-DRUK-2.jpg\",\"keywords\":[\"artyku\u0142y z roku 2021\"],\"articleSection\":[\"listy\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/29\\\/warszawa-w-dawnych-listach-zapisana\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/29\\\/warszawa-w-dawnych-listach-zapisana\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/29\\\/warszawa-w-dawnych-listach-zapisana\\\/\",\"name\":\"Warszawa w dawnych listach zapisana – varsavianista.pl\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/29\\\/warszawa-w-dawnych-listach-zapisana\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/29\\\/warszawa-w-dawnych-listach-zapisana\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/01_Rob_Mar_dwie-strony-listu-DRUK-2.jpg\",\"datePublished\":\"2021-12-29T15:47:49+00:00\",\"dateModified\":\"2022-01-25T15:03:49+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/29\\\/warszawa-w-dawnych-listach-zapisana\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/29\\\/warszawa-w-dawnych-listach-zapisana\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/29\\\/warszawa-w-dawnych-listach-zapisana\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/01_Rob_Mar_dwie-strony-listu-DRUK-2.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/01_Rob_Mar_dwie-strony-listu-DRUK-2.jpg\",\"width\":688,\"height\":635,\"caption\":\"Dwie pierwsze strony prezentowanego w niniejszym artykule listu z pocz\u0105tku XX w.\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2021\\\/12\\\/29\\\/warszawa-w-dawnych-listach-zapisana\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Warszawa w dawnych listach zapisana\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/\",\"name\":\"varsavianista\",\"description\":\"strona varsavianistyczna\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#organization\",\"name\":\"varsavianista\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/03\\\/varsavianista.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/03\\\/varsavianista.png\",\"width\":222,\"height\":222,\"caption\":\"varsavianista\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/Varsavianistapl-109778854496274\\\/\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/549594d2d469df74b449b383fd2ef06d\",\"name\":\"Robert Marcinkowski\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/d5830e5b25bafe0e3571f07101b1b8699935f4d5d690acc4ec72884dd50b5058?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/d5830e5b25bafe0e3571f07101b1b8699935f4d5d690acc4ec72884dd50b5058?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/d5830e5b25bafe0e3571f07101b1b8699935f4d5d690acc4ec72884dd50b5058?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Robert Marcinkowski\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/author\\\/rm\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Warszawa w dawnych listach zapisana – varsavianista.pl","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/12\/29\/warszawa-w-dawnych-listach-zapisana\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Warszawa w dawnych listach zapisana – varsavianista.pl","og_description":"Znacznie lepiej by\u0142oby opublikowa\u0107 ten tekst 20 lat temu, by por\u00f3wna\u0107 nastroje, nadzieje i obawy towarzysz\u0105ce spo\u0142ecze\u0144stwu przy wkraczaniu w XXI stulecie. Tak si\u0119 jednak nie sta\u0142o \u2013 tekst mamy do dyspozycji dzi\u015b i dzi\u015b zapraszamy do jego lektury, po kt\u00f3rej pozwolimy sobie skre\u015bli\u0107 kilka kr\u00f3tkich uwag przybli\u017caj\u0105cych niekt\u00f3re z poruszanych zagadnie\u0144.","og_url":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/12\/29\/warszawa-w-dawnych-listach-zapisana\/","og_site_name":"varsavianista.pl","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Varsavianistapl-109778854496274\/","article_published_time":"2021-12-29T15:47:49+00:00","article_modified_time":"2022-01-25T15:03:49+00:00","og_image":[{"width":688,"height":635,"url":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/01_Rob_Mar_dwie-strony-listu-DRUK-2.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Robert Marcinkowski","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Robert Marcinkowski","Szacowany czas czytania":"10 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/12\/29\/warszawa-w-dawnych-listach-zapisana\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/12\/29\/warszawa-w-dawnych-listach-zapisana\/"},"author":{"name":"Robert Marcinkowski","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/person\/549594d2d469df74b449b383fd2ef06d"},"headline":"Warszawa w dawnych listach zapisana","datePublished":"2021-12-29T15:47:49+00:00","dateModified":"2022-01-25T15:03:49+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/12\/29\/warszawa-w-dawnych-listach-zapisana\/"},"wordCount":1952,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/12\/29\/warszawa-w-dawnych-listach-zapisana\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/01_Rob_Mar_dwie-strony-listu-DRUK-2.jpg","keywords":["artyku\u0142y z roku 2021"],"articleSection":["listy"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/12\/29\/warszawa-w-dawnych-listach-zapisana\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/12\/29\/warszawa-w-dawnych-listach-zapisana\/","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/12\/29\/warszawa-w-dawnych-listach-zapisana\/","name":"Warszawa w dawnych listach zapisana – varsavianista.pl","isPartOf":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/12\/29\/warszawa-w-dawnych-listach-zapisana\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/12\/29\/warszawa-w-dawnych-listach-zapisana\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/01_Rob_Mar_dwie-strony-listu-DRUK-2.jpg","datePublished":"2021-12-29T15:47:49+00:00","dateModified":"2022-01-25T15:03:49+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/12\/29\/warszawa-w-dawnych-listach-zapisana\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/12\/29\/warszawa-w-dawnych-listach-zapisana\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/12\/29\/warszawa-w-dawnych-listach-zapisana\/#primaryimage","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/01_Rob_Mar_dwie-strony-listu-DRUK-2.jpg","contentUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/01_Rob_Mar_dwie-strony-listu-DRUK-2.jpg","width":688,"height":635,"caption":"Dwie pierwsze strony prezentowanego w niniejszym artykule listu z pocz\u0105tku XX w."},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2021\/12\/29\/warszawa-w-dawnych-listach-zapisana\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/varsavianista.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Warszawa w dawnych listach zapisana"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#website","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/","name":"varsavianista","description":"strona varsavianistyczna","publisher":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/varsavianista.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#organization","name":"varsavianista","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/varsavianista.png","contentUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/varsavianista.png","width":222,"height":222,"caption":"varsavianista"},"image":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Varsavianistapl-109778854496274\/"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/person\/549594d2d469df74b449b383fd2ef06d","name":"Robert Marcinkowski","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d5830e5b25bafe0e3571f07101b1b8699935f4d5d690acc4ec72884dd50b5058?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d5830e5b25bafe0e3571f07101b1b8699935f4d5d690acc4ec72884dd50b5058?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d5830e5b25bafe0e3571f07101b1b8699935f4d5d690acc4ec72884dd50b5058?s=96&d=mm&r=g","caption":"Robert Marcinkowski"},"url":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/author\/rm\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5623","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/33"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5623"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5623\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5641,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5623\/revisions\/5641"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5620"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5623"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5623"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5623"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}