{"id":6278,"date":"2022-04-22T15:01:52","date_gmt":"2022-04-22T13:01:52","guid":{"rendered":"https:\/\/varsavianista.pl\/?p=6278"},"modified":"2022-12-19T16:48:28","modified_gmt":"2022-12-19T15:48:28","slug":"o-czym-mowia-warszawskie-posadzki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2022\/04\/22\/o-czym-mowia-warszawskie-posadzki\/","title":{"rendered":"O czym m\u00f3wi\u0105 warszawskie posadzki"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>
\n

Artyku\u0142 pochodzi z numeru 3-4 2022 czasopisma „Spotkania z Zabytkami”<\/a><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Autor: Katarzyna Komar-Michalczyk<\/p>\n\n\n\n

Historia oraz wzornictwo posadzkowych p\u0142ytek ceramicznych i cementowych stanowi\u0105 od dawna przedmiot zainteresowa\u0144 badaczy m.in. z Wielkiej Brytanii, Niemiec czy Belgii, a od kilku lat tak\u017ce w Polsce ten element architektonicznego wystroju przyci\u0105ga coraz wi\u0119ksz\u0105 uwag\u0119 historyk\u00f3w sztuki, architekt\u00f3w, konserwator\u00f3w oraz niema\u0142ego grona hobbyst\u00f3w.<\/strong> <\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"
Rewersy fragment\u00f3w p\u0142ytek z nazw\u0105 firmy Bednarowski & Lubryczy\u0144ski z oficyny kamienicy przy ul. Widok 11, fot. Katarzyna Komar-Michalczyk<\/em><\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"
Reklama Towarzystwa Udzia\u0142owego Radomskiej Fabryki Wyrob\u00f3w Ceramicznych i Cementowych \u201eMarywil\u201d, z adnotacj\u0105 \u201edawniej Bednarowski & Lubryczy\u0144ski\u201d, wg \u201eS\u0142owo\u201d, nr 95 z 12 (24) kwietnia 1896, s. 4<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Za spraw\u0105 upowszechnianych na nowo tradycyjnych technologii p\u0142ytki takie s\u0105 ju\u017c dost\u0119pne na rynku, cho\u0107 jeszcze niecz\u0119sto, i niekt\u00f3rzy w\u0142a\u015bciciele czy inwestorzy decyduj\u0105 si\u0119 na ich wprowadzenie do remontowanych obiekt\u00f3w. Historyczne posadzki, coraz cz\u0119\u015bciej traktowane jako detal r\u00f3wnoprawny innym elementom zabytkowej architektury, poddawane s\u0105 dzi\u015b szczeg\u00f3\u0142owym inwentaryzacjom, a pozyskane dzi\u0119ki badaniom informacje odsy\u0142aj\u0105 nas do historii techniki, wielkiego przemys\u0142u i przemian gospodarczych, do \u015bwiata dawnej sztuki i zmieniaj\u0105cych si\u0119 upodoba\u0144 estetycznych. <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
P\u0142ytka sygnaturowa firmy M. Blusztein i Syn w oficynie przy ul. G\u00f3rskiego 3, fot. Katarzyna\nKomar-Michalczyk<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

Zlokalizowana w samym centrum stolicy kamienica przy ul. Widok 11 od wielu lat jest wysiedlona i zabezpieczona przed dost\u0119pem os\u00f3b niepo\u017c\u0105danych. Wyobra\u017ani\u0119 wielbicieli artefakt\u00f3w dawnej Warszawy rozpala przede wszystkim malowid\u0142o na stropie ostatniej kondygnacji g\u0142\u00f3wnej klatki schodowej \u2013 z puttami i instrumentami muzycznymi \u2013 kt\u00f3rego zdj\u0119cia mo\u017cna ogl\u0105da\u0107 na niekt\u00f3rych internetowych forach. Na tej samej klatce schodowej zachowane s\u0105 posadzki z oktagonalnych p\u0142ytek wyprodukowanych przez firm\u0119 Villeroy & Boch (poluzowane p\u0142ytki pozwalaj\u0105 na odczytanie sygnatur na rewersach), do kt\u00f3rych przylegaj\u0105 atrakcyjne kwadratowe tzw. wstawki z motywem kwiatk\u00f3w o bia\u0142o-\u017c\u00f3\u0142tych p\u0142atkach i czerwonych \u015brodkach, na niebieskim tle. To jednak nie detal g\u0142\u00f3wnej klatki schodowej jest w tym przypadku dostarczycielem cennych informacji do bada\u0144 nad histori\u0105 posadzek. Trzeba zajrze\u0107 dalej, w g\u0142\u0105b posesji. W oficynie tylnej podesty pi\u0119ter i p\u00f3\u0142pi\u0119ter klatki schodowej wy\u0142o\u017cono na poz\u00f3r ma\u0142o atrakcyjnymi oktagonalnymi p\u0142ytkami w kolorze ciemno\u017c\u00f3\u0142tym, z przylegaj\u0105cymi do nich kwadratowymi wstawkami w kolorze czarnym. Po odwr\u00f3ceniu rewersem do g\u00f3ry poluzowanych i uszkodzonych p\u0142ytek mo\u017cna pozyska\u0107 informacje stanowi\u0105ce wst\u0119p do interesuj\u0105cych odkry\u0107. Zestawienie kilku potrzaskanych fragment\u00f3w pozwala na odczytanie wyt\u0142oczonych na rewersach fragment\u00f3w nazwy producenta: \u201eBEDNAROWSKI \/ [LUB]RYCZ[Y\u0143SKI] \/ [V]ARSOVIE\u201d. <\/p>\n\n\n\n

Pe\u0142na nazwa tej stosunkowo ma\u0142o znanej w Warszawie firmy brzmia\u0142a: Mechaniczna Fabryka Posadzek Cementowych Prasowanych \u201ePortland Comprime\u201d Bednarowski & Lubryczy\u0144ski (p\u00f3\u017an. \u201ePortland Comprime et Carrelage C\u00e9ramique\u201d Fabryka Posadzek Cementowych i Terracotowych Bednarowski & Lubryczy\u0144ski). Producent wytwarza\u0142 najpierw p\u0142ytki cementowe (np. reklama prasowa \u201eRola\u201d, 1893, nr 44), a p\u00f3\u017aniej tak\u017ce ceramiczne (informacje w reklamach prasowych z 1894 r. o rozpocz\u0119ciu produkcji p\u0142ytek terakotowych, np. \u201eKurier Warszawski\u201d, 1894, nr 77). Firma, og\u0142aszaj\u0105ca si\u0119 w latach 1893-1895 w Warszawie pod adresem ul. Nowo-Wielka (dzi\u015b Pozna\u0144ska) nr 18, mia\u0142a w sprzeda\u017cy tak\u017ce p\u0142ytki posadzkowe innych producent\u00f3w. Na niedostatek zam\u00f3wie\u0144 chyba nie narzekano, skoro w reklamie z 1894 r. mo\u017cna by\u0142o przeczyta\u0107: \u201eWobec wielkiego ruchu budowlanego prosimy o wczesne zlecenia\u201d. <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Reklama firmy M. Blusztein i Syn., wg \u201eIzraelita\u201d, nr 1 z 6 stycznia 1899 (25 grudnia 1898), s. 12<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

Trop zaczynaj\u0105cy si\u0119 od u\u0142omk\u00f3w p\u0142ytek w oficynie wysiedlonego domu prowadzi jednak jeszcze dalej i pozwala na poszerzenie ustale\u0144 dotycz\u0105cych pocz\u0105tk\u00f3w firmy Marywil \u2013 jednego z najwi\u0119kszych na terenie zaboru rosyjskiego producent\u00f3w p\u0142ytek posadzkowych. W kr\u00f3tkiej notatce w \u201eGazecie Radomskiej\u201d z 3 (15) kwietnia 1896 r. podano informacj\u0119 o spisaniu aktu \u2013 30 marca (11 kwietnia) \u2013 na mocy kt\u00f3rego zawi\u0105zano sp\u00f3\u0142k\u0119 udzia\u0142ow\u0105 radomskiej fabryki wyrob\u00f3w ceramicznych i cementowych pod firm\u0105 Marywil, z kapita\u0142em 145 tys. rubli. \u201eW fabryce tej, jaka niezad\u0142ugo b\u0119dzie czynn\u0105 w mie\u015bcie naszem \u2013 pisa\u0142 autor notatki \u2013 wyrabia\u0107 si\u0119 b\u0119d\u0105 wszelkiego rodzaju wyroby ceramiczne, jak dach\u00f3wki, posadzki terakotowe, gzemsy, rury itd.\u201d. Jak mo\u017cna dalej przeczyta\u0107, sp\u00f3\u0142ka Marywil powsta\u0142a z po\u0142\u0105czenia firmy Bednarowski i Lubryczy\u0144ski w Warszawie oraz fabryki ceg\u0142y ze szlaki w Wierzbniku. W Warszawie prowadzony mia\u0142 by\u0107 oddzia\u0142 wyrob\u00f3w cementowych, tak\u017ce pod firm\u0105 Marywil. Do pierwszego zarz\u0105du sp\u00f3\u0142ki Marywil weszli: in\u017c. Adam Krypski, Micha\u0142 Stromajer (Sztromajer), Walerian Sosnowski (w\u0142a\u015bciciel ww. fabryki ceg\u0142y ze szlaki w Wierzbniku, kt\u00f3ra mia\u0142a by\u0107 przeniesiona do Radomia) oraz Boles\u0142aw Lubryczy\u0144ski (w kolejnym numerze \u201eGazety Radomskiej\u201d sk\u0142ad zarz\u0105du okre\u015blono nieco inaczej: Jakub Gay, Adam Krypski, Micha\u0142 Sztromajer; Boles\u0142aw Lubryczy\u0144ski by\u0142 kandydatem na cz\u0142onka zarz\u0105du). Dyrektorem przedsi\u0119biorstwa zosta\u0142 technolog Aleksander Bednarowski. Wczesnym latem 1896 r. nowo rozpocz\u0119ta budowa by\u0142a ju\u017c po\u015bwi\u0119cona. Jedn\u0105 z pierwszych cegie\u0142 po\u0142o\u017cy\u0142 Aleksander Bednarowski. W listopadzie tego samego roku na \u0142amach \u201eGazety Radomskiej\u201d informowano, \u017ce fabryka jest gotowa oraz \u017ce \u201eb\u0119dzie puszczona w ruch lada dzie\u0144\u201d, a zarz\u0105d ma ju\u017c zam\u00f3wienia na posadzki do ko\u015bcio\u0142\u00f3w, dworc\u00f3w kolejowych w Cesarstwie i dom\u00f3w. Roboty przy wznoszeniu fabryki prowadzi\u0142 budowniczy Rudolf Meyer, pod kierunkiem dyrektora in\u017c. Aleksandra Bednarowskiego. <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Posadzka z motywem li\u015bci klonu, wyprodukowana przez firm\u0119 Dziewulski i Lange, w holu d. Domu Bankowego Wilhelma Landaua, fot. Katarzyna Komar-Michalczyk<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

Kolejne etapy historii Marywilu s\u0105 ju\u017c szeroko udokumentowane w literaturze przedmiotu. Jak pisa\u0142 Tomasz Staniszewski, 22 pa\u017adziernika 1896 r., przy zaanga\u017cowaniu kapita\u0142u belgijskiego, luksemburskiego i niemieckiego bran\u017cy ceramicznej, powsta\u0142a firma pod nazw\u0105 Towarzystwo Akcyjne P\u0142ytek Ceramicznych w Warszawie (Soci\u00e9t\u00e9 Anonyme des Carreaux C\u00e9ramiques \u00e0 Varsovie) z siedzib\u0105 w Li\u00e8ge w Belgii i przedstawicielstwem w Warszawie. Na podstawie aktu notarialnego z 5 (17) stycznia 1897 r. akcjonariusze tej sp\u00f3\u0142ki, Constant Lamarche i Charles Lejeune, dokonali zakupu fabryki ceramicznej Marywil za 135 tys. rubli, by na mocy umowy z tego samego dnia oraz aktu notarialnego z 15 (27) kwietnia 1899 r. dokona\u0107 przeniesienia w\u0142asno\u015bci zak\u0142adu na Towarzystwo Akcyjne P\u0142ytek Ceramicznych w Warszawie. <\/p>\n\n\n\n

Klamr\u0105 zamykaj\u0105c\u0105 w\u0105tek wsp\u00f3lnej historii firm Bednarowski i Lubryczy\u0144ski oraz Marywil mo\u017ce by\u0107 wspomniany na pocz\u0105tku adres \u2013 jak mo\u017cna przeczyta\u0107 np. w Przewodniku ilustrowanym po Warszawie, \u0141odzi i terenach fabrycznych<\/em> z 1897 r., pierwszy warszawski sk\u0142ad z wyrobami Marywilu funkcjonowa\u0142 przy ul. Nowo-Wielkiej 18, czyli pod adresem, pod kt\u00f3rym wcze\u015bniej anonsowa\u0142a si\u0119 firma Bednarowski & Lubryczy\u0144ski. Dodajmy te\u017c, \u017ce wzory posadzek prezentowanych w reklamach sp\u00f3\u0142ki Bednarowski & Lubryczy\u0144ski z lat 1893-1895 mo\u017cna odnale\u017a\u0107 w p\u00f3\u017aniejszych katalogach i realizacjach firmy Marywil. <\/p>\n\n\n\n

Wyt\u0142aczanie nazwy i\/lub znaku na rewersie, jak w przypadku firmy Bednarowski & Lubryczy\u0144ski, by\u0142o najcz\u0119stszym sposobem oznaczania p\u0142ytek przez wytw\u00f3rc\u00f3w. Znacznie rzadsze by\u0142y sygnatury na awersach\/ licach p\u0142ytek. Jak zauwa\u017ca Jadwiga Roguska, detal architektoniczny by\u0142 przewa\u017cnie anonimowy, wyroby sygnowano rzadko, a spo\u015br\u00f3d wytw\u00f3rc\u00f3w element\u00f3w wystroju g\u0142\u00f3wnie producenci drewnianych bram oraz krat i bram \u017celaznych, a tak\u017ce wytw\u00f3rcy p\u0142ytek posadzkowych i \u015bciennych zwykli byli firmowa\u0107 swoje obiekty. Wielbicielom dawnych posadzek doskonale znane s\u0105 warszawskie realizacje z wmontowanymi p\u0142ytkami z nazw\u0105 firmy Dziewulski i Lange na awersie \u2013 np. w budynku dawnej Hipoteki, hali targowej Koszyki, gmachu Wydzia\u0142u Mechaniki Politechniki Warszawskiej, budynku Towarzystwa Przytu\u0142ku \u015bw. Franciszka Salezego czy w kamienicy przy ul. Ok\u00f3lnik 11. P\u0142ytka reklamowa z napisem \u201eAkcyjne Towarzystwo Dziewulski i Lange Opoczno\u201d<\/em> znajdowa\u0142a si\u0119 tak\u017ce m.in. w posadzce salonu fryzjerskiego dzia\u0142aj\u0105cego w parterze hotelu Bristol, od strony Krakowskiego Przedmie\u015bcia (informacja za: E. Krakowska-Pilch, Hotel \u201eBristol\u201d znany i nieznany<\/em>, Warszawa 1990). Na tematycznych forach cz\u0119sto goszcz\u0105 warszawskie sygnaturowe p\u0142ytki Marywilu \u2013 zachowane w parterach dw\u00f3ch klatek schodowych bocznych oficyn kamienicy przy ul. Wile\u0144skiej 13 czy w kamienicy przy ul. Ho\u017cej 57 \u2013 a tak\u017ce p\u0142ytka znanej wytw\u00f3rni Kazimierza Granzowa z Kaw\u0119czyna na klatce schodowej domu przy ul. Grochowskiej 353. <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
P\u0142ytka sygnaturowa firmy Karol F. Fi\u0161er Warszawa w oficynie przy ul. Chmielnej 10A, fot. Katarzyna\nKomar-Michalczyk<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

W przetrzebionej wojn\u0105 i powojennymi wyburzeniami Warszawie zachowa\u0142y si\u0119 te\u017c przyk\u0142ady sygnaturowych p\u0142ytek mniej dzi\u015b znanych firm. Niejednokrotnie dostarczaj\u0105 one informacji nie tylko o producentach, lecz tak\u017ce o po\u015brednikach handlu p\u0142ytkami i sprzedawcach innych materia\u0142\u00f3w budowlanych, jak te\u017c o wykonawcach prac. Elewacja frontowa kamienicy przy ul. G\u00f3rskiego 3 w pierwszej chwili nie zdradza, \u017ce obiekt ma historyczne korzenie. W 1944 r. dosz\u0142o do zburzenia przedniego traktu domu (w\u00f3wczas pod adresem ul. Hortensji 3), a po wojnie odbudowano go bez odtworzenia form pierwotnych. Tropem wskazuj\u0105cym na dawniejsz\u0105 metryk\u0119 budynku jest m.in. kszta\u0142t otworu bramnego. Po wej\u015bciu w g\u0142\u0105b posesji okazuje si\u0119, \u017ce kamienica, wzniesiona w latach 1909-1912 wed\u0142ug projektu J\u00f3zefa Napoleona Czerwi\u0144skiego i Wac\u0142awa Heppena, zachowa\u0142a tylny trakt domu frontowego, przetrwa\u0142 tak\u017ce ca\u0142y zesp\u00f3\u0142 oficyn usytuowanych wok\u00f3\u0142 dw\u00f3ch podw\u00f3rzy. Spoczniki pi\u0119ter i stopnie schod\u00f3w na g\u0142\u00f3wnej klatce schodowej wy\u0142o\u017cone s\u0105 do\u015b\u0107 rzadko spotykanymi w kamienicach warszawskich br\u0105zowymi wapieniami Bolechowice i Zygmunt\u00f3wka, zachowane s\u0105 tu tak\u017ce kuta balustrada schod\u00f3w i du\u017ca drewniana \u0142awka na spoczniku parteru. Artefaktami, kt\u00f3re interesuj\u0105 nas najbardziej, s\u0105 jednak wmontowane w posadzki klatki schodowej oficyny poprzecznej a\u017c dwie oktagonalne p\u0142ytki sygnaturowe z napisem na licach: \u201eM. BLUSZTEIN I SYN\u201d. Sygnatur\u0119 \u201eM. BLUSZTEIN I [SYN?] \/ 1910\u201d w kamienicy przy ul. G\u00f3rskiego 3 mo\u017cna zobaczy\u0107 tak\u017ce na chodniczku\/bankiecie po prawej stronie drugiego przejazdu bramnego. <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Reklama firmy Karol F. Fi\u0161er, opublikowana na \u0142amach programu spektaklu Kresowy Rycerz-Weso\u0142ek, Teatr Polski, 1913 r. wg programu spektaklu \u201eKresowy Rycerz-Weso\u0142ek\u201d, Teatr Polski, 1913<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

Nie spos\u00f3b jednoznacznie orzec, czy firma M. Blusztein i Syn by\u0142a wytw\u00f3rc\u0105, czy tylko dystrybutorem lub wykonawc\u0105 u\u0142o\u017cenia p\u0142ytek posadzkowych w tej kamienicy. W rozbudowanej tekstowo i ilustracyjnie reklamie na \u0142amach \u201eIzraelity\u201d z 6 stycznia 1899 r. firma promowa\u0142a si\u0119 jako \u201eM. Blusztein i Syn Przedsi\u0119biorstwo Rob\u00f3t Asfaltowych, Fabryka Posadzek \u00bbLastrico i Terazzo\u00ab, posadzek cementowych, r\u00f3\u017cnokolorowych, ze sztucznego kamienia oraz trep\u00f3w mozaikowych i p\u0142yt chodnikowych karbowanych w\u0142asnej fabrykacji\u201d. W tej samej reklamie chwali\u0142a si\u0119 wylewaniem asfaltu najlepszej jako\u015bci czy wykonywaniem \u201erob\u00f3t mozaikowych w ko\u015bcio\u0142ach, sklepach, kuchniach, k\u0105pielach itp. przez majstr\u00f3w specjalist\u00f3w\u201d, a tak\u017ce sprzeda\u017c\u0105 \u201eposadzki zagranicznej \u00bbRANSBACH\u00ab [Ransbacher Mosaik- und Plattenfabrik z Ransbach w Niemczech \u2013 przyp. KKM] i wielu innych firm\u201d. Mog\u0142a by\u0107 zatem tylko po\u015brednikiem w sprzeda\u017cy p\u0142ytek innej firmy i wy\u0142o\u017cy\u0142a nimi posadzki w domu przy ul. G\u00f3rskiego 3, wmontowuj\u0105c p\u0142ytk\u0119 z nazw\u0105 swojej firmy jako wykonawcy realizacji. Oktagonalna p\u0142ytka z napisem \u201eM. BLUSZTEIN I SYN\u201d na awersie zachowa\u0142a si\u0119 w Warszawie tak\u017ce m.in. w kamienicy przy ul. Koszykowej 20; taka\u017c p\u0142ytka znajdowa\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w obr\u0119bie posadzki przedsionka kamienicy przy ul. Pr\u00f3\u017cnej 14 (za t\u0119 informacj\u0119 i udost\u0119pnienie zdj\u0119\u0107 dzi\u0119kuj\u0119 Januszowi Sujeckiemu). Ta ostatnia p\u0142ytka nie przetrwa\u0142a \u2013 wed\u0142ug informacji J. Sujeckiego zosta\u0142a usuni\u0119ta lub wykradziona w 1989 r. Ciekawostk\u0105 jest \u201ereklamowy\u201d napis firmowy na wylanym lastrikiem stopniu schod\u00f3w klatki w kamienicy przy ul. Stalowej 36: \u201eFabryka Asfaltu \/ M. Blusztein i Syn\u201d. <\/p>\n\n\n\n

Prawdopodobnie tak\u017ce tylko dostarczycielem lub wykonawc\u0105 u\u0142o\u017cenia p\u0142ytek w gmachu Domu Bankowego Wilhelma Landaua przy ul. Senatorskiej 38 by\u0142a warszawska firma J\u00f3zefa Szpaka. W obecnej toalecie damskiej (pierwotnie pomieszczenie szatni) znajduje si\u0119 p\u0142ytka w kolorze z\u0142amanej bieli z napisem w kolorze niebieskim \u201eJoseph Szpak \/ VARSOVIE.\u201d. Firma J. Szpaka jest wymieniona na \u0142amach \u201ePrzegl\u0105du Technicznego\u201d z 1907 r. jako odpowiedzialna za \u201eposadzki terrakotowe\u201d w tym presti\u017cowym obiekcie bankowym obok firmy Dziewulski i Lange, kt\u00f3ra dostarczy\u0142a p\u0142ytki z motywem li\u015bci klonu do holu kasowego. Wz\u00f3r z li\u015b\u0107mi klonu zosta\u0142 wy\u0142oniony w konkursie og\u0142oszonym przez firm\u0119 Dziewulski i Lange w 1905 r. na \u0142amach czasopism \u201ePrzegl\u0105d Techniczny\u201d i \u201eArchitekt\u201d, a zaprojektowa\u0142 go Jan Heurich m\u0142. Firma J\u00f3zefa Szpaka reklamowa\u0142a si\u0119 w dziale posadzek w Ksi\u0119dze adresowej Kr\u00f3lestwa Polskiego na rok 1907<\/em> z adresem przy ul. Orlej 4, a dziesi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej na \u0142amach \u201eWiadomo\u015bci Budowlanych i Miejskich\u201d z 1914 r. \u2013 pod adresem ul. Chmielna 8 z ofert\u0105 strop\u00f3w, \u015bcian, elewacji, dach\u00f3w i posadzek (\u201eromanowskich\u201d). W Warszawie p\u0142ytka posadzkowa z napisem \u201eJoseph Szpak \/ VARSOVIE.\u201d na awersie zachowa\u0142a si\u0119 tak\u017ce w kamienicy przy ul. G\u00f3rno\u015bl\u0105skiej 22. <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Wzory nr 217 (bordiura) i 119 (\u015brodek) z Katalogu wzor\u00f3w p\u0142ytek posadzkowych Towarzystwa Akcyjnego Warszawskiej Posadzki Terrakotowej \u201eMarywil\u201d Radom, oko\u0142o 1910 r., wg\n\u201eKatalogu wzor\u00f3w p\u0142ytek posadzkowych Towarzystwa Akcyjnego Warszawskiej Posadzki Terrakotowej \u00bbMarywil\u00ab Radom\u201d<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

Do najbardziej chyba intryguj\u0105cej firmy prowadzi nas p\u0142ytka sygnaturowa w posadzce oficyny przy ul. Chmielnej 10A. Budynek powsta\u0142 jako druga oficyna poprzeczna kamienicy z frontem od ul. Chmielnej. W czasie ostatniej wojny dosz\u0142o do zburzenia zar\u00f3wno domu frontowego, jak oficyn wok\u00f3\u0142 pierwszego podw\u00f3rza, przetrwa\u0142y tylko \u2013 szcz\u0105tkowo \u2013 oficyny boczne i poprzeczna w drugim podw\u00f3rzu posesji. W obr\u0119bie podestu przed biegiem wyr\u00f3wnawczym schod\u00f3w wmontowana jest kwadratowa p\u0142ytka sygnaturowa z napisem: \u201eKarol \/ F. Fi\u0161er \/ Warszawa\u201d. Firma Karola F. Fi\u0161era r\u00f3wnie\u017c najprawdopodobniej nie by\u0142a wytw\u00f3rc\u0105, lecz dystrybutorem p\u0142ytek tu zamontowanych albo tylko u\u0142o\u017cy\u0142a p\u0142ytki. Co interesuj\u0105ce, w latach oko\u0142o 1910- 1914 Karol F. Fi\u0161er, dzia\u0142aj\u0105cy pod adresem ul. Mazowiecka 10, reklamowa\u0142 si\u0119 w prasie g\u0142\u00f3wnie z ofert\u0105 mebli biurowych i wyposa\u017cenia biur, np. na \u0142amach tygodnika \u201e\u015awiat\u201d z 1910 r. proponowa\u0142 \u201eKompletne urz\u0105dzenia biurowe \/ Ameryka\u0144ski system\u201d, a w \u201ePrzegl\u0105dzie Technicznym\u201d z 1912 r. poleca\u0142 m.in. maszyny do pisania. W prasowej reklamie z 1911 r. zachwala\u0142 jednak jednocze\u015bnie oferowane przez siebie \u201eZamiast tynku p\u0142ytki terakotowe z fazami lub bez, cegie\u0142ki oblicowe zwyk\u0142e i glazurowane\u201d, a w 1914 r. na \u0142amach \u201eWiadomo\u015bci Budowlanych i Miejskich\u201d proponowa\u0142 \u201epiece majolikowe, piece i kuchnie bia\u0142e, oblic\u00f3wki fasadowe glazurowane i nieglazurowane, \u00bbBryzolit\u00ab sztuczny tynk i kamie\u0144 \u2013 wraz z robot\u0105 i bez\u201d. Pod innym warszawskim adresem, w kamienicy przy ul. Pi\u0119knej 47, mo\u017cna zobaczy\u0107 sygnaturow\u0105 p\u0142ytk\u0119 \u015bcienn\u0105 Karola F. Fi\u0161era. <\/p>\n\n\n\n

Wspomnijmy jeszcze zachowane w Warszawie szeroko znane sygnaturowe p\u0142ytki \u015bcienne, m.in. firmy Jankiela Moszka Belkesa (dzia\u0142aj\u0105cego przy ul. Elektoralnej 5\/7) w przejazdach bramnych kamienic przy ul. Siennej 45, Pozna\u0144skiej 38 czy Noakowskiego 12; Gerszona Mickuna (w 1909 r. prowadzi\u0142 sklep przy ul. Chmielnej 43), kt\u00f3ry w przeje\u017adzie bramnym przy ul. Noakowskiego 4 u\u0142o\u017cy\u0142 p\u0142ytki wyprodukowane przez mi\u015bnie\u0144sk\u0105 firm\u0119 Ernsta Teicherta, czy firmy Allina i Laurysiewicz, wykonawc\u00f3w spektakularnej realizacji w \u0142a\u017ani zwanej Pod Messalk\u0105. Niecz\u0119ste montowanie p\u0142ytek firmowych z pewno\u015bci\u0105 nie wynika\u0142o z fa\u0142szywej skromno\u015bci i braku potrzeby reklamowania si\u0119 wytw\u00f3rc\u00f3w. Przeczy temu \u2013 jak si\u0119 wydaje \u2013 zast\u0119pcza metoda znakowania realizacji: w niema\u0142ej liczbie obiekt\u00f3w natkn\u0105\u0107 si\u0119 mo\u017cna na pojedyncze p\u0142ytki posadzkowe wmontowane rewersem do g\u00f3ry, z uwidocznionym znakiem firmowym wyt\u0142oczonym na rewersie. Jako miejsca monta\u017cu tak ustawionej p\u0142ytki cz\u0119sto wybierano oficyny i wy\u017csze pi\u0119tra, czyli nie najbardziej reprezentacyjne lokalizacje. By\u0107 mo\u017ce wykonanie p\u0142ytek z napisami wi\u0105za\u0142o si\u0119 z trudno\u015bciami formalnymi lub technicznymi, z jakich dzi\u015b nie zdajemy sobie sprawy. <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Posadzka przedsionka lokalu us\u0142ugowego w kamienicy przy ul. Brackiej 18, fot. Katarzyna Komar-Michalczyk<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

P\u0142ytki z sygnaturami na licach zachowane w kamienicach i budynkach u\u017cyteczno\u015bci w Warszawie nale\u017c\u0105 do rzadko\u015bci i z tego powodu zas\u0142uguj\u0105 na szczeg\u00f3ln\u0105 ochron\u0119. O utracie takiej p\u0142ytki z lokalizacji przy ul. Pr\u00f3\u017cnej 14 ju\u017c wspomnieli\u015bmy, inn\u0105 strat\u0105 jest zas\u0142oni\u0119cie (usuni\u0119cie?) w ostatnich latach p\u0142ytki sygnaturowej firmy Marywil, kt\u00f3r\u0105 jeszcze w 2016 r. mo\u017cna by\u0142o ogl\u0105da\u0107 w przedsionku lokalu us\u0142ugowego w parterze kamienicy przy ul. Brackiej 18 (za informacj\u0119 o tej p\u0142ytce i udost\u0119pnienie archiwalnych zdj\u0119\u0107 dzi\u0119kuj\u0119 Adrianowi Sobieszcza\u0144skiemu). Przy tej ostatniej lokalizacji warto zatrzyma\u0107 si\u0119 d\u0142u\u017cej. Jest to jak dotychczas jedyny znany mi warszawski adres, pod kt\u00f3rym producenta p\u0142ytek, w tym przypadku firm\u0119 Marywil, potwierdzi\u0107 mo\u017cemy a\u017c na trzy r\u00f3\u017cne sposoby, tj. poprzez pierwotnie zamontowan\u0105 tu p\u0142ytk\u0119 z sygnatur\u0105 na awersie, naturaln\u0105 odkrywk\u0119 w postaci ubytku p\u0142ytki, po kt\u00f3rej pozosta\u0142 odci\u015bni\u0119ty w zaprawie znak firmy Marywil (na klatce schodowej z wej\u015bciem od frontu kamienicy), a dodatkowo na podstawie rozpoznanego wzoru katalogowego dla zastosowanej kompozycji z posadzkowych p\u0142ytek \u2013 w przedsionku tego samego lokalu us\u0142ugowego, gdzie pierwotnie zamontowana by\u0142a p\u0142ytka sygnaturowa, zachowana jest realizacja, kt\u00f3rej cz\u0119\u015b\u0107 zasadnicz\u0105 stanowi\u0105 p\u0142ytki u\u0142o\u017cone wed\u0142ug wzoru nr 119, a bordiur\u0119 \u2013 p\u0142ytki wed\u0142ug wzoru nr 217 z Katalogu wzor\u00f3w p\u0142ytek posadzkowych Towarzystwa Akcyjnego Warszawskiej Posadzki Terrakotowej \u201eMarywil\u201d Radom<\/em> z oko\u0142o 1910 r. Jest to jednocze\u015bnie rzadki zachowany przyk\u0142ad zrealizowania pe\u0142nej propozycji katalogowej w obr\u0119bie jednej posadzki, tj. wzoru zasadniczego i bordiury. Warto w tym miejscu podkre\u015bli\u0107, \u017ce rozpoznanie wy\u0142\u0105cznie wzoru katalogowego dla jakiejkolwiek zachowanej realizacji nie stanowi podstawy do uznania posadzki za dzie\u0142o danego producenta. W dobie nieustabilizowanego prawa autorskiego, a co za tym idzie przenikania si\u0119 motyw\u00f3w pomi\u0119dzy producentami i krajami, ostateczn\u0105 pewno\u015b\u0107 co do atrybucji mo\u017ce da\u0107 jedynie stwierdzenie znaku firmowego\/ nazwy firmy na licu b\u0105d\u017a rewersie p\u0142ytek lub \u017ar\u00f3d\u0142owo potwierdzone zastosowanie pod konkretnym adresem p\u0142ytek wyprodukowanych przez dan\u0105 firm\u0119. O tym, jak wa\u017cne jest zachowanie w takich przypadkach ostro\u017cno\u015bci atrybucyjnej, mo\u017ce \u015bwiadczy\u0107 przyk\u0142ad z kamienicy przy ul. Elektoralnej 11, gdzie w drugim przeje\u017adzie bramnym zachowane s\u0105 p\u0142ytki z motywem czarno-\u017c\u00f3\u0142tych romb\u00f3w, podkre\u015blonych dodatkowo reliefem imituj\u0105cym mozaik\u0119. Wz\u00f3r dla nich znale\u017a\u0107 mo\u017cna na kartach katalogu zar\u00f3wno firmy Marywil (wy\u017cej cytowany katalog z 1910 r., gdzie wz\u00f3r \u00f3w oznaczono numerem 210), jak i firmy Dziewulski i Lange (katalog z ok. 1907-1908 r., tu wz\u00f3r nr 239), a motyw ten mo\u017cna zidentyfikowa\u0107 ju\u017c na p\u0142ytkach z oko\u0142o 1875-1878 wyprodukowanych przez firm\u0119 Villeroy & Boch, kt\u00f3ra z kolei wzorowa\u0142a si\u0119 na rzymskich posadzkach mozaikowych odkrytych podczas wykopalisk w Nennig na po\u0142udnie od Trewiru. <\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Za konsultacj\u0119 w zakresie ok\u0142adzin stopni i spocznik\u00f3w schod\u00f3w w kamienicy przy ul. G\u00f3rskiego 3 dzi\u0119kuj\u0119 dr. hab. Micha\u0142owi Wardzy\u0144skiemu. Artyku\u0142 powsta\u0142 w rezultacie projektu Dziedzictwo niedostrzegane \u2013 historyczne posadzki Warszawy (1850-1939)<\/em>, realizowanego przez autork\u0119 w 2021 r. w ramach stypendium artystycznego m.st. Warszawy.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Historia oraz wzornictwo posadzkowych p\u0142ytek ceramicznych i cementowych stanowi\u0105 od dawna przedmiot zainteresowa\u0144 badaczy.<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":6281,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7,54],"tags":[118],"class_list":["post-6278","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-detal-architektoniczny","category-spotkania-z-zabytkami","tag-artykuly-z-roku-2022"],"yoast_head":"\nO czym m\u00f3wi\u0105 warszawskie posadzki – varsavianista.pl<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2022\/04\/22\/o-czym-mowia-warszawskie-posadzki\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"O czym m\u00f3wi\u0105 warszawskie posadzki – varsavianista.pl\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Historia oraz wzornictwo posadzkowych p\u0142ytek ceramicznych i cementowych stanowi\u0105 od dawna przedmiot zainteresowa\u0144 badaczy.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2022\/04\/22\/o-czym-mowia-warszawskie-posadzki\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"varsavianista.pl\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Varsavianistapl-109778854496274\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2022-04-22T13:01:52+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2022-12-19T15:48:28+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/ocmwp_10.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"923\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"702\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Katarzyna Komar-Michalczyk\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Katarzyna Komar-Michalczyk\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"6 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/04\\\/22\\\/o-czym-mowia-warszawskie-posadzki\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/04\\\/22\\\/o-czym-mowia-warszawskie-posadzki\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Katarzyna Komar-Michalczyk\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/11bf0f1e3e39693bd186113d655bf7cf\"},\"headline\":\"O czym m\u00f3wi\u0105 warszawskie posadzki\",\"datePublished\":\"2022-04-22T13:01:52+00:00\",\"dateModified\":\"2022-12-19T15:48:28+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/04\\\/22\\\/o-czym-mowia-warszawskie-posadzki\\\/\"},\"wordCount\":3156,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/04\\\/22\\\/o-czym-mowia-warszawskie-posadzki\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/ocmwp_10.jpg\",\"keywords\":[\"artyku\u0142y z roku 2022\"],\"articleSection\":[\"detal architektoniczny\",\"Spotkania z Zabytkami\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/04\\\/22\\\/o-czym-mowia-warszawskie-posadzki\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/04\\\/22\\\/o-czym-mowia-warszawskie-posadzki\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/04\\\/22\\\/o-czym-mowia-warszawskie-posadzki\\\/\",\"name\":\"O czym m\u00f3wi\u0105 warszawskie posadzki – varsavianista.pl\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/04\\\/22\\\/o-czym-mowia-warszawskie-posadzki\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/04\\\/22\\\/o-czym-mowia-warszawskie-posadzki\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/ocmwp_10.jpg\",\"datePublished\":\"2022-04-22T13:01:52+00:00\",\"dateModified\":\"2022-12-19T15:48:28+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/04\\\/22\\\/o-czym-mowia-warszawskie-posadzki\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/04\\\/22\\\/o-czym-mowia-warszawskie-posadzki\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/04\\\/22\\\/o-czym-mowia-warszawskie-posadzki\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/ocmwp_10.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/ocmwp_10.jpg\",\"width\":923,\"height\":702},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2022\\\/04\\\/22\\\/o-czym-mowia-warszawskie-posadzki\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"O czym m\u00f3wi\u0105 warszawskie posadzki\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/\",\"name\":\"varsavianista\",\"description\":\"strona varsavianistyczna\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#organization\",\"name\":\"varsavianista\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/03\\\/varsavianista.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/03\\\/varsavianista.png\",\"width\":222,\"height\":222,\"caption\":\"varsavianista\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/Varsavianistapl-109778854496274\\\/\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/11bf0f1e3e39693bd186113d655bf7cf\",\"name\":\"Katarzyna Komar-Michalczyk\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/2e012ccd64d10e8bb83e925371055cbaf75528ed834d1cf43570abc503fb3d98?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/2e012ccd64d10e8bb83e925371055cbaf75528ed834d1cf43570abc503fb3d98?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/2e012ccd64d10e8bb83e925371055cbaf75528ed834d1cf43570abc503fb3d98?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Katarzyna Komar-Michalczyk\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/author\\\/kkm\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"O czym m\u00f3wi\u0105 warszawskie posadzki – varsavianista.pl","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2022\/04\/22\/o-czym-mowia-warszawskie-posadzki\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"O czym m\u00f3wi\u0105 warszawskie posadzki – varsavianista.pl","og_description":"Historia oraz wzornictwo posadzkowych p\u0142ytek ceramicznych i cementowych stanowi\u0105 od dawna przedmiot zainteresowa\u0144 badaczy.","og_url":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2022\/04\/22\/o-czym-mowia-warszawskie-posadzki\/","og_site_name":"varsavianista.pl","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Varsavianistapl-109778854496274\/","article_published_time":"2022-04-22T13:01:52+00:00","article_modified_time":"2022-12-19T15:48:28+00:00","og_image":[{"width":923,"height":702,"url":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/ocmwp_10.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Katarzyna Komar-Michalczyk","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Katarzyna Komar-Michalczyk","Szacowany czas czytania":"6 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2022\/04\/22\/o-czym-mowia-warszawskie-posadzki\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2022\/04\/22\/o-czym-mowia-warszawskie-posadzki\/"},"author":{"name":"Katarzyna Komar-Michalczyk","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/person\/11bf0f1e3e39693bd186113d655bf7cf"},"headline":"O czym m\u00f3wi\u0105 warszawskie posadzki","datePublished":"2022-04-22T13:01:52+00:00","dateModified":"2022-12-19T15:48:28+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2022\/04\/22\/o-czym-mowia-warszawskie-posadzki\/"},"wordCount":3156,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2022\/04\/22\/o-czym-mowia-warszawskie-posadzki\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/ocmwp_10.jpg","keywords":["artyku\u0142y z roku 2022"],"articleSection":["detal architektoniczny","Spotkania z Zabytkami"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2022\/04\/22\/o-czym-mowia-warszawskie-posadzki\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2022\/04\/22\/o-czym-mowia-warszawskie-posadzki\/","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2022\/04\/22\/o-czym-mowia-warszawskie-posadzki\/","name":"O czym m\u00f3wi\u0105 warszawskie posadzki – varsavianista.pl","isPartOf":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2022\/04\/22\/o-czym-mowia-warszawskie-posadzki\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2022\/04\/22\/o-czym-mowia-warszawskie-posadzki\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/ocmwp_10.jpg","datePublished":"2022-04-22T13:01:52+00:00","dateModified":"2022-12-19T15:48:28+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2022\/04\/22\/o-czym-mowia-warszawskie-posadzki\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2022\/04\/22\/o-czym-mowia-warszawskie-posadzki\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2022\/04\/22\/o-czym-mowia-warszawskie-posadzki\/#primaryimage","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/ocmwp_10.jpg","contentUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/ocmwp_10.jpg","width":923,"height":702},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2022\/04\/22\/o-czym-mowia-warszawskie-posadzki\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/varsavianista.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"O czym m\u00f3wi\u0105 warszawskie posadzki"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#website","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/","name":"varsavianista","description":"strona varsavianistyczna","publisher":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/varsavianista.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#organization","name":"varsavianista","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/varsavianista.png","contentUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/varsavianista.png","width":222,"height":222,"caption":"varsavianista"},"image":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Varsavianistapl-109778854496274\/"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/person\/11bf0f1e3e39693bd186113d655bf7cf","name":"Katarzyna Komar-Michalczyk","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/2e012ccd64d10e8bb83e925371055cbaf75528ed834d1cf43570abc503fb3d98?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/2e012ccd64d10e8bb83e925371055cbaf75528ed834d1cf43570abc503fb3d98?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/2e012ccd64d10e8bb83e925371055cbaf75528ed834d1cf43570abc503fb3d98?s=96&d=mm&r=g","caption":"Katarzyna Komar-Michalczyk"},"url":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/author\/kkm\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6278","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6278"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6278\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7499,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6278\/revisions\/7499"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6281"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6278"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6278"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6278"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}