![\"\"](\"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/1-12-699x1024.jpg\")
Zanim powsta\u0142o Stowarzyszenie, przy Warszawskim Oddziale Rosyjskiego Towarzystwa Popierania Przemys\u0142u i Handlu funkcjonowa\u0142a Sekcja Techniczna. Kiedy z ko\u0144cem 1898 r. pojawi\u0142y si\u0119 dogodne warunki, w grudniu tego\u017c roku utworzono rzeczone Stowarzyszenie Technik\u00f3w. Zakrojone na wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119 dzia\u0142ania prowadz\u0105ce do powstania jego reprezentacyjnej siedziby rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 dopiero wiosn\u0105 1901 r., kiedy powo\u0142ano dwie komisje: techniczn\u0105 i finansow\u0105. W tej pierwszej znale\u017ali si\u0119 m.in. cz\u0142onkowie Rady Stowarzyszenia, w tym Piotr Drzewiecki oraz dwaj znani architekci: W\u0142adys\u0142aw Marconi i Bronis\u0142aw Brochwicz-Rog\u00f3yski.<\/p>\n\n\n
Jeszcze w czerwcu tego samego roku komisje zaproponowa\u0142y pod wzniesienie siedziby Stowarzyszenia dzia\u0142k\u0119 przy ul. W\u0142odzimierskiej 3\/5. Rok p\u00f3\u017aniej do zaj\u0119cia si\u0119 spraw\u0105 budowy cz\u0142onkowie Stowarzyszenia powo\u0142ali komitet z Piotrem Drzewieckim na czele. Latem 1902 r. w \u201ePrzegl\u0105dzie Technicznym\u201d ukaza\u0142a si\u0119 notatka o konkursie na projekt siedziby Stowarzyszenia Technik\u00f3w. Projekty na budow\u0119 gmachu mogli sk\u0142ada\u0107 wy\u0142\u0105cznie cz\u0142onkowie Stowarzyszenia, nie p\u00f3\u017aniej ni\u017c do 1 listopada 1902 r. Za trzy pierwsze miejsca przewidziano nagrody: 500, 250 i 150 rubli, ale Stowarzyszenie zastrzeg\u0142o sobie te\u017c prawo do nabywania prac nienagrodzonych, po 100 rubli. W warunkach konkursu dok\u0142adnie okre\u015blono rozplanowanie gmachu. Budynek mia\u0142 przede wszystkim s\u0142u\u017cy\u0107 pracy, ale i prowadzeniu \u017cycia towarzyskiego cz\u0142onk\u00f3w Stowarzyszenia. Na parterze postulowano umieszczenie, opr\u00f3cz reprezentacyjnych cz\u0119\u015bci wsp\u00f3lnych, pomieszcze\u0144 biurowych z oddzielnymi wej\u015bciami, na wy\u017cszych kondygnacjach mia\u0142y si\u0119 znale\u017a\u0107 lokale Stowarzyszenia, a w suterenach i mansardach \u2013 pomieszczenia gospodarcze. W koncepcji obiektu nale\u017ca\u0142o przewidzie\u0107 ponadto sal\u0119 Rady Gospodarczej, sal\u0119 sto\u0142ow\u0105, pok\u00f3j kredensowy, sal\u0119 bilardow\u0105, sal\u0119 posiedze\u0144 i bibliotek\u0119. W g\u0142\u0119bi posesji postulowano utworzenie ogrodu. Sam gmach mia\u0142 by\u0107 zaprojektowany w taki spos\u00f3b, aby istnia\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 jego rozbudowy w przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n
Plonem og\u0142oszonego konkursu by\u0142o 13 prac. S\u0105d konkursowy pierwsz\u0105 nagrod\u0119 przyzna\u0142 architektowi Dawidowi Landemu z \u0141odzi, drug\u0105 nagrod\u0119 otrzyma\u0142 ten sam architekt za sw\u00f3j drugi projekt, a trzeci\u0105 przyznano architektowi Janowi Fija\u0142kowskiemu. Niestety, koszt realizacji ka\u017cdego z nagrodzonych projekt\u00f3w okaza\u0142 si\u0119 zbyt du\u017cy, dlatego te\u017c og\u0142oszono konkurs kolejny, tym razem zamkni\u0119ty, zapraszaj\u0105c do wsp\u00f3\u0142pracy Bronis\u0142awa Brochwicz- Rog\u00f3yskiego i Jana Fija\u0142kowskiego. Ostatecznie zdecydowano, \u017ce do realizacji zostanie przekazany projekt Jana Fija\u0142kowskiego i jemu te\u017c powierzono kierowanie pracami budowlanymi.<\/p>\n\n\n
Architekt umiej\u0119tnie wykorzysta\u0142 dzia\u0142k\u0119, na kt\u00f3rej wznoszono obiekt. Od ulicy W\u0142odzimierskiej powsta\u0142 budynek frontowy, a w g\u0142\u0119bi dzia\u0142ki \u2013 tylny. Klatka schodowa z galeriami umo\u017cliwia\u0142a komunikacj\u0119 pomi\u0119dzy dwiema cz\u0119\u015bciami gmachu. Gmach powstawa\u0142 ze sk\u0142adek cz\u0142onk\u00f3w Stowarzyszenia, wiele prac zosta\u0142o ponadto wykonanych nieodp\u0142atnie. Dokumentacja budowlana zosta\u0142a przygotowana przez W\u0142adys\u0142awa Marconiego. Generalnym wykonawc\u0105 budynku by\u0142o Biuro Architektoniczno-Budowlane Rog\u00f3yski, Bracia Horn i Rupiewicz. Projekt urz\u0105dze\u0144 kanalizacyjnych i wodoci\u0105gowych wykona\u0142a firma K. Saski. Projekt wentylacji i centralnego ogrzewania przygotowa\u0142a bezp\u0142atnie firma Piotra Drzewieckiego i Jana Jeziora\u0144skiego. G\u0142\u00f3wne drzwi wej\u015bciowe podarowa\u0142a firma Fryderyka Martensa i Adolfa Daaba, kot\u0142y parowe do ogrzewania bezinteresownie przekaza\u0142y firmy Wilhelma Fitznera i Konrada Gampera z Sosnowca oraz Emila Plagego i Teofila La\u015bkiewicza z Lublina. Konstrukcje \u017celazne wykona\u0142y firmy \u201eRudzki i S-ka\u201d, \u201eEberhardt i Wolski\u201d oraz \u201eSyrena\u201d, za\u015b \u017celazo-betonowe \u201eRudnicki i Orpiszewski\u2019\u2019 z Odessy. Bramy \u017celazne by\u0142y produktem Fabryki Wyrob\u00f3w Metalowych \u201eW.[\u0141adys\u0142aw] Gosty\u0144ski i S-ka\u201d. Za prace kamieniarskie odpowiadali J\u00f3zef Norblin i Stefan Bartma\u0144ski. Posadzki dostarczy\u0142a firma \u201eDziewulski i Lange\u201d z Opoczna, p\u0142ytki fajansowe \u2013 Jakub Teichfeld z Pruszkowa.<\/p>\n\n\n
W 1904 r., czyli ju\u017c podczas budowy, Warszawskie Towarzystwo Artystyczne og\u0142osi\u0142o konkurs, kt\u00f3rego celem by\u0142y projekty rze\u017ab na fasad\u0119 gmachu. Dekoracj\u0119 mia\u0142a stanowi\u0107 alegoryczna grupa rze\u017abiarska umieszczona nad frontonem oraz dwie rze\u017aby s\u0142u\u017c\u0105ce dekoracji ni\u017cszych partii elewacji frontowej. Artystom pozostawiono pole do popisu, nie narzucaj\u0105c tematyki rze\u017ab, zastrze\u017cono tylko, \u017ce maj\u0105 by\u0107 utrzymane w stylu francuskiego renesansu. Oczekiwano dostarczenia modeli w gipsie do 8 kwietnia 1908 r. Model grupy rze\u017abiarskiej mia\u0142 mie\u0107 wymiary 80 cm, a dwie pozosta\u0142e rze\u017aby 60 cm. S\u0105d konkursowy stanowili wybitni arty\u015bci: Pius Welo\u0144ski, Stanis\u0142aw Jagmin, Mi\u0142osz Kotarbi\u0144ski, Bronis\u0142aw Brochwicz-Rog\u00f3yski, Jan Heurich m\u0142. Z nades\u0142anych prac s\u0105d konkursowy przy aprobacie cz\u0142onk\u00f3w zarz\u0105du Stowarzyszenia oraz architekta gmachu wybra\u0142 prac\u0119 Zygmunta Otta i zleci\u0142 j\u0105 do wykonania. Nie uda\u0142o si\u0119 natomiast wy\u0142oni\u0107 zwyci\u0119zcy na dwie pozosta\u0142e rze\u017aby, w zwi\u0105zku z czym upowa\u017cniono Warszawskie Towarzystwo Artystyczne do og\u0142oszenia kolejnego konkursu. Ostatecznie do realizacji przekazano dwie rze\u017aby Zygmunta Otta: Archimedesa<\/em> i Kobiet\u0119 z promieniem radu<\/em>. Prace mia\u0142y zosta\u0107 umieszczone na wysoko\u015bci drugiego pi\u0119tra.<\/p>\n\n\n\n Uroczyste wmurowanie kamienia w\u0119gielnego mia\u0142o miejsce 5 wrze\u015bnia 1903 r. Prace przy budowie siedziby Stowarzyszenia trwa\u0142y do 25 listopada 1905 r., kiedy to oddano gamach do u\u017cytku. W efekcie powsta\u0142 jeden z najbardziej efektownych gmach\u00f3w warszawskiego \u015ar\u00f3dmie\u015bcia. Projekt Jana Fija\u0142kowskiego ewoluowa\u0142 z czasem, ale ukszta\u0142towanie fasady w du\u017cej mierze opiera\u0142o si\u0119 na projekcie stworzonym w 1902 r. Architekt zaprojektowa\u0142 trzykondygnacyjny gmach, o siedmiu osiach fasady, z antresol\u0105 pomi\u0119dzy parterem a pierwszym pi\u0119trem. Wej\u015bcie umieszczono we wg\u0142\u0119bnym portyku, mi\u0119dzy dwiema kolumnami z czarnego granitu. W przeciwie\u0144stwie do pierwszego projektu zryzalitowano tylko cz\u0119\u015b\u0107 coko\u0142ow\u0105 trzech \u015brodkowych osi. Ryzalit ten stanowi\u0142 podstaw\u0119 balkon\u00f3w drugiego pi\u0119tra. Fasada na osi \u015brodkowej zosta\u0142a o\u017cywiona dwukolumnowym portykiem zwie\u0144czonym przerwanym w podstawie frontonem, kt\u00f3ry wype\u0142ni\u0142a dekoracja w postaci kartusza z g\u0142ow\u0105 kobiety, trzymanego przez dwie postaci kobiece. W kartuszu umieszczono napis ARTIBUS TECHNICIS MCMIV <\/em>(SZTUKOM TECHNICZNYM 1904<\/em>).<\/p>\n\n\n Na skrajach wspominanego balkonu umieszczono dwie rze\u017aby b\u0119d\u0105ce pok\u0142osiem konkurs\u00f3w z 1904 r. Bardzo prawdopodobnym jest, \u017ce kobieta trzymaj\u0105ca gram promieniotw\u00f3rczego radu jest alegori\u0105 osi\u0105gni\u0119\u0107 Marii Sk\u0142odowskiej-Curie. Zryzalitowane skrajne osie by\u0142y pierwotnie zwie\u0144czone kopu\u0142ami z latarniami. W osiach tych umieszczono przejazdy bramne o kolebkowych sklepieniach. Na elewacji nad przejazdami znalaz\u0142y si\u0119 kartusze wype\u0142nione dekoracj\u0105 z motywem cyrkli i w\u0119gielnic jako symboli murarzy i technik\u00f3w. Bogata dekoracja rze\u017abiarska gmachu, na kt\u00f3r\u0105 sk\u0142ada\u0142y si\u0119 maski lw\u00f3w, wazy, kartusze, by\u0142a dzie\u0142em pracowni J\u00f3zefa Gardeckiego. Nad ca\u0142o\u015bci\u0105 gmachu \u2013 umieszczona nad frontonem \u2013 g\u00f3rowa\u0142a grupa rze\u017abiarska wykonana z piaskowca przez Zygmunta Otta. Przedstawia\u0142a s\u0119dziwego Dedala i jego syna Ikara. By\u0142a to pewnego rodzaju dominanta \u2013 g\u00f3ruj\u0105ca nad ca\u0142\u0105 ulic\u0105 W\u0142odzimiersk\u0105. Rze\u017aba zosta\u0142a zniszczona podczas wojny i nie odtworzono jej w trakcie powojennej odbudowy. Elewacja od strony ogrodu nie uzyska\u0142a tak reprezentacyjnego charakteru. O\u017cywiono j\u0105 g\u0142\u0119bok\u0105 loggi\u0105 na wysoko\u015bci pierwszego pi\u0119tra, prowadzi\u0142y do niej paradne schody. Zim\u0105 loggia by\u0142a zamieniana na oran\u017ceri\u0119.<\/p>\n\n\n Do gmachu wchodzi\u0142o si\u0119 przez g\u0142\u00f3wne wej\u015bcie od strony ulicy W\u0142odzimierskiej. Z przedsionka mo\u017cna by\u0142o si\u0119 dosta\u0107 do dw\u00f3ch ma\u0142ych poczekalni po\u0142o\u017conych symetrycznie po obu stronach przedsionka. Nast\u0119pnie przechodzi\u0142o si\u0119 do reprezentacyjnego westybulu, wysokiego na przesz\u0142o 21 m, po bokach kt\u00f3rego umieszczono dwa pomieszczenia pe\u0142ni\u0105ce rol\u0119 szatni. Z westybulu przechodzi\u0142o si\u0119 na klatk\u0119 schodow\u0105. Strop klatki ozdobiony by\u0142 plafonem namalowanym przez Stanis\u0142awa Bohusz-Siestrze\u0144cewicza pt. Odrodzenie \u2013 czyli poch\u00f3d ludzko\u015bci przez ogie\u0144 rewolucji ku lepszej przysz\u0142o\u015bci<\/em>. Niestety, plafon znamy dzi\u015b tylko z przedwojennych fotografii, uleg\u0142 on zniszczeniu podczas wojny. Parter i antresol\u0119 wynajmowano, pomieszczenia pierwszego pietra by\u0142y przeznaczone na r\u00f3\u017cne potrzeby Stowarzyszenia \u2013 mie\u015bci\u0142a si\u0119 tu sala Rady, sale komisji i wydzia\u0142\u00f3w, biblioteka oraz czytelnia. W pawilonie tylnym pierwsze pi\u0119tro zajmowa\u0142a ma\u0142a sala jadalna, sala z bilardami oraz sala do gry w karty i gabinet.<\/p>\n\n\n Pierwotnie na parterze klatk\u0119 schodow\u0105 do\u015bwietla\u0142y okna; dzisiaj s\u0105 one zamurowane. Na klatk\u0119 schodow\u0105 mo\u017cna by\u0142o te\u017c wej\u015b\u0107 od podw\u00f3rza. Marmurowe schody uj\u0119to u podstawy kolumnami. Na wy\u017cszych kondygnacjach schody uzyska\u0142y efektown\u0105 kut\u0105 balustrad\u0119, w kt\u00f3r\u0105 wkomponowano symbole technik\u00f3w, czyli cyrkiel i w\u0119gielnic\u0119.<\/p>\n\n\n Najbardziej reprezentacyjny charakter uzyska\u0142a sala odczytowa ulokowana na drugim pi\u0119trze, od strony ulicy W\u0142odzimierskiej. Sala mia\u0142a 9 m wysoko\u015bci i powierzchni\u0119 328 m2<\/sup>. Pomieszczenie zdobi\u0142a bardzo bogata dekoracja sztukatorska. \u015aciany rozcz\u0142onkowano pilastrami, pomi\u0119dzy \u015bcianami a sufitem przeprowadzono szerok\u0105 faset\u0119. W niszy na d\u0142u\u017cszej \u015bcianie umieszczono popiersie Stanis\u0142awa Staszica, d\u0142uta Zygmunta Otta; zosta\u0142o ods\u0142oni\u0119te 19 styczna 1907 r. Sal\u0119 do\u015bwietla\u0142y dwa kryszta\u0142owe \u017cyrandole. Po stronie po\u0142udniowej w arkadzie umieszczono scen\u0119, obok niej ulokowano buduar i garderob\u0119 damsk\u0105, a po drugiej stronie \u2013 garderob\u0119 m\u0119sk\u0105. Tak\u017ce na drugim pi\u0119trze, ale po przeciwleg\u0142ej stronie, urz\u0105dzono du\u017c\u0105 sal\u0119 jadaln\u0105, w kt\u00f3rej organizowano bankiety i uroczyste przyj\u0119cia. Sal\u0119 nakryto kasetonowym stropem, \u015bciany pokryto drewnianymi boazeriami.<\/p>\n\n\n Gmach Stowarzyszenia Technik\u00f3w uleg\u0142 zniszczeniu ju\u017c we wrze\u015bniu 1939 r., kiedy to w wyniku niemieckich nalot\u00f3w zburzone zosta\u0142y najwy\u017csze kondygnacje. Przepad\u0142 w\u00f3wczas plafon na stropie klatki schodowej. Najbardziej niszczycielskie okaza\u0142o si\u0119 jednak podpalenie gmachu po upadku powstania warszawskiego. W wyniku po\u017caru w znacznym stopniu wypalone zosta\u0142y wn\u0119trza, zniszczeniu uleg\u0142y dekoracje sztukatorskie i wyposa\u017cenie budynku.<\/p>\n\n\n\n