Kilka wyselekcjonowanych w tym artykule budowli, kt\u00f3re uleg\u0142y najpowa\u017cniejszym zniszczeniom w ci\u0105gu walk w 1939 i 1944 r., doskonale ilustruje ca\u0142y wachlarz dylemat\u00f3w, przed kt\u00f3rymi stan\u0119li po wojnie architekci, budowniczowie i in\u017cynierowie z Biura Odbudowy Stolicy i Prymasowskiej Rady Odbudowy Ko\u015bcio\u0142\u00f3w Warszawy. Nawi\u0105zuj\u0105c jednocze\u015bnie do nielicznych relikt\u00f3w architektury oraz plastyki \u015bredniowiecza i nowo\u017cytno\u015bci, warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na sposoby ich ekspozycji oraz powi\u0105zanie przestrzenne, wizualne i semantyczne ze wsp\u00f3\u0142czesnymi elementami podzia\u0142\u00f3w i wyposa\u017cenia. W takim kontek\u015bcie spu\u015bcizna obu wymienionych epok na Starym i Nowym Mie\u015bcie w Warszawie zajmuje wyj\u0105tkowe miejsce w badaniach dialogu kulturowo-artystycznego oraz rozwoju\/ewolucji tradycji artystycznej w tym mie\u015bcie i regionie.<\/p>\n\n\n\n
W\u015br\u00f3d ocalonych i gruntownie odbudowanych zabytk\u00f3w staromiejskich na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguje zesp\u00f3\u0142 klasztorny augustian\u00f3w-eremit\u00f3w z ko\u015bcio\u0142em \u015bw. Marcina (pierwotne wezwanie \u015bw. Doroty, pierwsza budowla sp\u0142on\u0119\u0142a w 1478 r.), zlokalizowany mi\u0119dzy zachodni\u0105 pierzej\u0105 ulicy Piwnej i lini\u0105 mur\u00f3w miejskich \u2013 jedyna \u015bwi\u0105tynia klasztorna Starej Warszawy a\u017c do pocz. XVII w. Obok kolegiaty pw. \u015aci\u0119cia \u015bw. Jana Chrzciciela jest to najstarsza murowana budowla Warszawy, a o jej wysokiej randze w hierarchii ko\u015bcielnej Mazowsza \u015bwiadczy fakt fundacji w 1353 lub raczej po 1356 r. przez jednego z najambitniejszych w\u0142adc\u00f3w regionu \u2013 ksi\u0119cia Siemowita III (lata \u017cycia: ok. 1320-1381, rz\u0105dy od 1341 r.) i jego pierwszej \u017cony \u2013 Eufemii opawskiej. Warto te\u017c pami\u0119ta\u0107, i\u017c to u augustian\u00f3w zbiera\u0142y si\u0119 w XVI-XVIII w. sejmiki ziemskie mazowieckie. Kasata zgromadzenia augustia\u0144skiego nast\u0105pi\u0142a w 1864 r., na fali represji carskich po powstaniu styczniowym. Zarz\u0105d nad \u015bwi\u0105tyni\u0105 przej\u0105\u0142 wtedy kler diecezjalny. Od 1956 r. konwentem i ko\u015bcio\u0142em administruje Zgromadzenie Si\u00f3str Franciszkanki S\u0142u\u017cebnice Krzy\u017ca \u015awi\u0119tego, znane z prowadzonego w podwarszawskich Laskach o\u015brodka opieku\u0144czo-edukacyjnego dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy niewidomej.<\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/1-34-732x1024.jpg\")
W odr\u00f3\u017cnieniu od samej \u015bwi\u0105tyni na planie zbli\u017conym do krzy\u017ca greckiego, poddanej p\u00f3\u017aniejszym gruntownym przebudowom w latach 50.-70. XVI w. (bud. Sebastian Kunth), latach 20. XVII w. (bud. Giovanni Spinola) i latach 1717 \u2013 po 1727 r. (przebudowa po\u0142\u0105czona z reorientacj\u0105 prezbiterium na zach\u00f3d, proj. arch. Carlo Antonio Bay), formy architektoniczne bliskie oryginalnym zachowa\u0142 s\u0105siedni klasztor. Pocz\u0105tkowo by\u0142 budowl\u0105 drewnian\u0105, dopiero na prze\u0142omie XV i XVI w. ksi\u0105\u017c\u0119 sfinansowa\u0142 budow\u0119 obecnego pi\u0119trowego gmachu ceglanego, kt\u00f3ry od strony wschodniej \u2013 ulicy Miodowej \u2013 zamkni\u0119to wysok\u0105 wie\u017c\u0105-dzwonnic\u0105, mieszcz\u0105c\u0105 w przyziemiu sklepion\u0105 furt\u0119-sie\u0144. Dwa skrzyd\u0142a mieszkalne claustrum<\/em> \u2013 zachodnie i po\u0142udniowe \u2013 sukcesywnie nadbudowywane w XVII i XVIII-XX w., zachowa\u0142y szereg element\u00f3w p\u00f3\u017anogotyckich: arkady filarowe w wirydarzu, detale \u015bcian i sklepie\u0144. Z drugiej \u0107wierci XVII w. pochodzi kilka piaskowcowych, uszakowatych obramie\u0144 portali oraz du\u017ca, sklepiona sala-kapitularz na parterze skrzyd\u0142a zachodniego. Szczeg\u00f3lnie ciekawe s\u0105 relikty p\u00f3\u017anogotyckie w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci dawnego ko\u015bcio\u0142a (ob. kaplica boczna \u015bw. Franciszka) \u2013 po 1945 r. ods\u0142oni\u0119to tam na \u015bcianie p\u00f3\u0142nocnej fragment muru pierwotnego filara korpusu i spor\u0105 parti\u0119 posadzki ceglanej. Imponuj\u0105ce p\u00f3\u017anobarokowe wyposa\u017cenie o\u0142tarzowe o rzymskich formach si\u0119gaj\u0105cych najlepszych dzie\u0142 ma\u0142ej architektury Gianlorenza Berniniego i Francesca Castellego zw. Il Borromini, tak\u017ce autorstwa utalentowanego Baya, zrealizowali w drewnie najwybitniejsi rze\u017abiarze stolicy epoki saskiej \u2013 Johann Georg Plersch, Franz Anton Vogt i Johann Chrisostomus Redtler. Wszystkie te wspania\u0142e dzie\u0142a zosta\u0142y poch\u0142oni\u0119te we wrze\u015bniu 1944 r. przez ogie\u0144 i gruzy. W zbiorach Muzeum Warszawy znajduje si\u0119 obecne bia\u0142omarmurowe popiersie patrycjusza warszawskiego doby o\u015bwiecenia \u2013 Ambro\u017cego Tomasza Czempi\u0144skiego (1707-1768) \u2013 przypisane d\u0142utu Redtlera, a pomniejsze elementy trafi\u0142y wt\u00f3rnie do innych \u015bwi\u0105ty\u0144 stolicy.<\/p>\n\n\n W ramach odbudowy powojennej w latach 1945-1955, przygotowanej wed\u0142ug plan\u00f3w arch. Jana Grudzi\u0144skiego, skupiono si\u0119 na wiernym odtworzeniu wewn\u0119trznych detali architektonicznych. Powa\u017cne zmiany obj\u0119\u0142y fasad\u0119 Bayowsk\u0105, gdzie w g\u00f3rnej kondygnacji uproszczono uskoki z linii wkl\u0119s\u0142o-wypuk\u0142ej na uskokow\u0105 i zast\u0105piono przycz\u00f3\u0142ek tr\u00f3jk\u0105tny odcinkowym. Zmieni\u0142o to zasadniczo odbi\u00f3r estetyczny elewacji frontowej, obni\u017caj\u0105c efekty \u015bwiat\u0142ocieniowe \u2013 typowe dla p\u00f3\u017anobarokowej, postborrominiowskiej tw\u00f3rczo\u015bci Baya. Wyj\u0105tkowymi walorami estetycznymi odznacza si\u0119 natomiast surowa, minimalistyczna aran\u017cacja wn\u0119trza z lat 1965-1988, projektu siostry Anny (Almy od Ducha \u015awi\u0119tego) Skrzydlewskiej (1930-2017), cz\u0142onkini zgromadzenia, architektki wn\u0119trz i artystki-plastyk. Przejmuj\u0105ce wra\u017cenie sprawia zw\u0142aszcza destrukt spalonego krucyfiksu, uzupe\u0142niony kut\u0105 z \u017celaza ram\u0105 z konturem g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci tu\u0142owia, g\u0142owy i rozkrzy\u017cowanych r\u0105k, a tak\u017ce zrealizowana w technice sgraffito<\/em> Droga Krzy\u017cowa. W kaplicy p\u00f3\u0142nocnej umieszczono ponadto kopie s\u0142yn\u0105cego \u0142askami obrazu Matki Bo\u017cej Bolesnej i figury \u015bwi\u0119tych, pochodz\u0105ce z ufundowanego na pocz\u0105tku XVI w. dawnego poliptyku g\u0142\u00f3wnego tej \u015bwi\u0105tyni.<\/p>\n\n\n\n Z dziejami Nowej Warszawy wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 nierozerwalnie miejscowe klasztory, z kt\u00f3rych w niniejszym artykule kilka wa\u017cnych uwag po\u015bwi\u0119cono dominikanom i franciszkanom konwentualnym. Uczniowie \u015bw. Dominika i \u015bw. Jacka Odrow\u0105\u017ca przybyli do nowej stolicy sejmowej Rzeczypospolitej dopiero w 1603 r., na fali fundacji w tym presti\u017cowym miejscu nowych plac\u00f3wek r\u00f3\u017cnych zakon\u00f3w i zgromadze\u0144. Obecne murowane prezbiterium ko\u015bcio\u0142a dominikan\u00f3w o cechach p\u00f3\u017ano- czy raczej postgotyckich rozpocz\u0119to wznosi\u0107 we wrze\u015bniu 1605 r., a uko\u0144czono ju\u017c po roku prac, prowadzonych pod kierunkiem miejscowego budowniczego Jana W\u0142ocha. Wkr\u00f3tce rozpocz\u0119to monumentalny bazylikowy korpus, z par\u0105 pi\u0119trowych, sklepionych pierwotnie kopu\u0142ami kaplic: p\u00f3\u0142nocn\u0105 Krzy\u017ca \u015awi\u0119tego i po\u0142udniow\u0105 Matki Bo\u017cej \u015anie\u017cnej (jako w\u0142asno\u015b\u0107 bractwa R\u00f3\u017ca\u0144ca \u015awi\u0119tego, z mauzoleum rodowym Radziejowskich h. Junosza), kt\u00f3re by\u0142y gotowe ju\u017c w 1608 r. Uk\u0142adem takim ko\u015bci\u00f3\u0142 warszawski nawi\u0105zywa\u0142 wprost do macierzystej krakowskiej \u015bwi\u0105tyni zakonnej pw. Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej. Ca\u0142\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119 ko\u0144czono od 1613 do 1637 r., natomiast surow\u0105 w formach bezwie\u017cow\u0105 fasad\u0119 oddano do u\u017cytku w 1639 r. Projektant i wykonawcy tej cz\u0119\u015bci obiektu pozostaj\u0105 nieznani, jednakowo\u017c formy dekoracyjnych listew i rozet sklepiennych wyra\u017anie wskazuj\u0105 na zale\u017cno\u015b\u0107 od warszawskich, \u0142owickich i kieleckich realizacji z lat 30.\/40. XVII w. skojarzonych z kr\u0119giem architekta w\u0142osko-szwajcarskiego Tommasa Poncina (ok. 1590-1659). W tym samym roku ruszy\u0142a budowa jednoskrzyd\u0142owego klasztoru, kt\u00f3r\u0105 zako\u0144czono w 1650 r. przy wielkim wsparciu finansowym warszawskiej rodziny patrycjuszowskiej Baryczk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Wobec ogromu zniszcze\u0144 ko\u015bcio\u0142a i klasztoru dominikan\u00f3w w sierpniu i wrze\u015bniu 1944 r. (wtedy zniszczeniu uleg\u0142o tak\u017ce wspania\u0142e snycerskie wyposa\u017cenie z\u0142o\u017cone z 22 o\u0142tarzy, stalli zakonnych, kazalnicy, konfesjona\u0142\u00f3w, \u0142awek i prospektu organowego oraz marmurowe i alabastrowe nagrobki, epitafia i tablice komemoratywne) analizie historyczno-artystycznej mo\u017cna podda\u0107 jedynie relikty. W\u015br\u00f3d najwa\u017cniejszych pozostaj\u0105 wykonane ok. 1639 r. piaskowcowe pos\u0105gi z tympanonu fasady: Assunty (Madonny apokaliptycznej, orygina\u0142 przechowywany po restauracji we wn\u0119ce w p\u00f3\u0142nocnej \u015bcianie kruchty) i \u015bw. Jacka (zachowana in situ<\/em>). S\u0105 one unikatowymi przyk\u0142adami kamieniarki figuralnej w Warszawie sprzed potopu szwedzkiego i wykazuj\u0105 niderlandzk\u0105 genez\u0119 form, typow\u0105 dla \u00f3wczesnych tendencji w \u015brodowiskach poszczeg\u00f3lnych o\u015brodk\u00f3w artystycznych na Ni\u017cu Polskim. Z uwagi na zastosowanie piaskowca szyd\u0142owieckiego i charakterystyczne kanciaste przebiegi fa\u0142d szat i habitu mo\u017cna podejrzewa\u0107, \u017ce powsta\u0142y w tym lokalnym centrum wydobywczo-kamieniarskim.<\/p>\n\n\n\n Drugim oryginalnym elementem ko\u015bcio\u0142a dominika\u0144skiego jest kaplica boczna pw. \u015bw. Dominika, wzniesiona w latach 1688-1690 z fundacji Kotowskich: Adama, koniuszego koronnego, i Ma\u0142gorzaty z Durant\u00f3w, zaufanych dworzan pary kr\u00f3lewskiej Jana III i Marysie\u0144ki Sobieskich. Biogram Kotowskiego mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 z modelem kariery ,,od pucybuta do milionera\u201d w realiach XVII-wiecznej Rzeczypospolitej \u2013 zaczyna\u0142 jako zbieg\u0142y z G\u00f3rnego \u015al\u0105ska ch\u0142op pa\u0144szczy\u017aniany, potem dzia\u0142a\u0142 jako kolejno dworzanin i wsp\u00f3lnik magnackiego rodu Wielopolskich, a uwie\u0144czy\u0142 swoj\u0105 karier\u0119 nobilitacj\u0105 jako bankier i koniuszy kr\u00f3lewski. Mimo po\u017caru ko\u015bcio\u0142a i zrujnowania cz\u0119\u015bci dekoracji stiukatorsko-malarskiej w kopule i portalu wej\u015bciowym nowomiejskie mauzoleum Kotowskich zachowa\u0142o stan bliski pierwotnemu. Pi\u0119trowa kaplica ma zag\u0142\u0119bion\u0105 w ziemi krypt\u0119 publiczn\u0105 z par\u0105 sarkofag\u00f3w fundatorskich oraz poprzedzon\u0105 eleganckimi schodami kondygnacj\u0119 kultow\u0105, z o\u0142tarzem i par\u0105 \u0142awek kolatorskich zwie\u0144czonych epitafiami z efektownymi portretami ma\u0142\u017conk\u00f3w Kotowskich, malowanymi olejno na blasze mosi\u0119\u017cnej. Projektantem budowli by\u0142 autor projektu miejskiego pa\u0142acu Kotowskich przy Rynku Nowego Miasta (obiekt w 1944 r. zosta\u0142 wypalony, po 1950 r. rozebrany), wzorowanego na najlepszych przyk\u0142adach analogicznych budowli z Wenecji \u2013 s\u0142awny Thieleman van Gameren z Utrechtu (1632-1706), Holender w s\u0142u\u017cbie hetma\u0144skiej i kr\u00f3lewskiej. Opiek\u0119 nad budow\u0105 obj\u0105\u0142 jego nie mniej utalentowany konkurent i wsp\u00f3\u0142pracownik \u2013 Valsoldczyk Giuseppe Simone Bellotti (zm. 1708), natomiast gros<\/em> dekoracji architektonicznej oraz sarkofagi i o\u0142tarz z ,,czarnego marmuru\u201d z D\u0119bnika wykonali dwaj konkuruj\u0105cy ze sob\u0105 dzier\u017cawcy tamtejszych kamienio\u0142om\u00f3w \u2013 W\u0119gier Micha\u0142 Poman (zm. 1706) i Jakub Bielawski (zm. 1715). Nieznany pozostaje natomiast autor zachowanej reliktowo dekoracji malarskie w pendentywach kopu\u0142y. O wyj\u0105tkowej warto\u015bci tego zabytku dla dziej\u00f3w artystycznych stolicy \u015bwiadczy kilka fakt\u00f3w: nad wyraz udana pr\u00f3ba tw\u00f3rczego nawi\u0105zania pod koniec XVII w. do zainicjowanego w latach 10. XVI w. w renesansowym Krakowie i Miechowie typu centralnej kaplicy kopu\u0142owej, debiut w Warszawie jasnokremowego ,,marmuru b\u0142. Salomei\u201d z kamienio\u0142omu pod Grodziskiem ko\u0142o Ska\u0142y, jak r\u00f3wnie\u017c nowatorskie zestawienie element\u00f3w marmurowych z figuralnymi i ornamentalnymi kreacjami mistrz\u00f3w z kr\u0119gu wilanowskiej pracowni nadwornej Ambrogia Guttiego i Antonia Pertiego.<\/p>\n\n\n W odniesieniu do ufundowanego dopiero w 1646 r. sto\u0142ecznego konwentu franciszka\u0144skiego wizyta w tutejszym ko\u015bciele zakonnym przynosi szereg niespodzianek. Obecna, murowana \u015bwi\u0105tynia, kt\u00f3r\u0105 zast\u0105pi\u0142a pierwsz\u0105, drewnian\u0105, z 1646 r. (spalona w 1655 r.), i drug\u0105, tak\u017ce drewnian\u0105 z lat 1662-1663, nawi\u0105zuje w planie wprost do ko\u015bcio\u0142a parafialnego misjonarzy pw. Krzy\u017ca \u015awi\u0119tego przy Krakowskim Przedmie\u015bciu, dzie\u0142a Bellottiego sprzed 1679 r. Budow\u0119 murowanej \u015bwi\u0105tyni franciszka\u0144skiej zacz\u0119to w\u0142a\u015bnie w tym roku wed\u0142ug plan\u00f3w krewnego Valsoldczyka \u2013 architekta Giovanniego Battisty Ceroniego (zm. 1708). Do 1700 r. zdo\u0142ano uko\u0144czy\u0107 ze sk\u0142adek wiernych tylko zamkni\u0119te p\u00f3\u0142koli\u015bcie prezbiterium z zakrysti\u0105 i kaplic\u0105 maryjn\u0105 oraz pierwsz\u0105 par\u0119 kaplic, tworz\u0105cych quasi-transept. Dalsza rozbudowa korpusu i fasady mia\u0142a miejsce dopiero w latach 1713-1737, wed\u0142ug zmienionej koncepcji Giuseppe Fontany i m\u0142odego Jakuba Fontany, kt\u00f3rzy wykorzystali wcze\u015bniejsze inwencje Carla Antonia Baya, m.in. ustawione pod k\u0105tem w niszach naro\u017cnych prz\u0119se\u0142 kaplic bocznych kolumny toska\u0144skie. W 1780 r. dwuwie\u017cow\u0105 fasad\u0119 przekszta\u0142ci\u0142 w duchu wczesnego klasycyzmu inny W\u0142och epoki stanis\u0142awowskiej \u2013 Giuseppe Boretti. Kasata nast\u0105pi\u0142a tak\u017ce w 1864 r., a franciszkanie odzyskali ko\u015bci\u00f3\u0142 i klasztor ju\u017c po 1918 r.<\/p>\n\n\n\n Mimo rujnacji w powstaniu warszawskim oraz b\u0142\u0119d\u00f3w i uog\u00f3lnie\u0144 w powojennej odbudowie ko\u015bci\u00f3\u0142 franciszka\u0144ski przechowuje liczne cenne varsaviana. W drugiej kaplicy p\u00f3\u0142nocnej zachowa\u0142 si\u0119 przedpotopowy p\u00f3\u017anomanierystyczny o\u0142tarz snycerski z pierwszej \u015bwi\u0105tyni (konsekrowanej w 1648 r.), bodaj najstarszy obecnie taki obiekt na terenie miasta. W nastawach g\u0142\u00f3wnej i p\u00f3\u0142nocnej transeptowej przetrwa\u0142y wykonane w latach 60. XVII w. dwa obrazy tablicowe Stygmatyzacja \u015bw. Franciszka Serafickiego<\/em> i Wizja \u015bw. Antoniego Padewskiego z Dzieci\u0105tkiem Jezus<\/em>, p\u0119dzla sto\u0142ecznego mistrza Matthiasa Kargena. Ich cech\u0105 szczeg\u00f3ln\u0105 s\u0105 z\u0142ocone p\u0142atkowo, wyt\u0142aczane ornamentalnie w zaprawie gipsowe t\u0142a \u2013 upodabnia je to do malarstwa p\u00f3\u017anogotyckiego oraz dzie\u0142 kreowanych w \u015brodowisku krakowskim ok. 1600 r. Z kolei w polu g\u0142\u00f3wnym naprzeciwleg\u0142ej nastawy Krzy\u017ca \u015awi\u0119tego znajduje si\u0119 znakomity krucyfiks barokowo-klasycyzuj\u0105cy sprzed 1694 r.(?), kt\u00f3rego repliki, przypisywane dot\u0105d Andreasowi Schl\u00fcterowi II z Gda\u0144ska (ok. 1656-1714), zachowa\u0142y si\u0119 u franciszkan\u00f3w reformat\u00f3w w W\u0119growie oraz augustian\u00f3w w Rawie Mazowieckiej. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 element\u00f3w wyposa\u017cenia \u015bwi\u0105tyni pochodzi\u0142a z lat 20. XVIII w., a ich kreatorem \u2013 zapewne wed\u0142ug projekt\u00f3w Baya i obu Fontan\u00f3w \u2013 by\u0142 czo\u0142owy snycerz warszawski Bart\u0142omiej Micha\u0142 Bernatowicz (zm. 1730). Kazalnic\u0119 z lat 1736-1737 wzni\u00f3s\u0142 wsp\u00f3\u0142pracownik Bernatowicza \u2013 Stanis\u0142aw Cie\u015blikiewicz \u2013 znany g\u0142\u00f3wnie z awangardowych prac w Siemiatyczach, Bo\u0107kach i Skrzeszewie na Podlasiu.<\/p>\n\n\n\n Z czas\u00f3w po kasacie lub nawet po 1945 r. pochodzi natomiast o\u0142tarz w ostatniej kaplicy po\u0142udniowej, kt\u00f3ry wykazuje cechy rokokowej architektury o\u0142tarzowej preferowanej w pu\u0142awskim warsztacie dworskim Johanna Ferdinanda K\u00e4rgera z Austrii, czynnego jako snycerz od lat 50. do 70. XVIII w. Z nastawy tej pochodzi te\u017c zapewne niewielki krucyfiks, kt\u00f3ry powieszono wt\u00f3rnie nad wej\u015bciem do zakrystii. Z kolei p\u00f3\u0142nocny o\u0142tarz przy wej\u015bciu do prezbiterium mo\u017cna zidentyfikowa\u0107 jako jedn\u0105 z pomniejszych nastaw bocznych w om\u00f3wionym wcze\u015bniej ko\u015bciele augustia\u0144skim \u015bw. Marcina \u2013 jest to wi\u0119c rzadki przyk\u0142ad translokacji takiej struktury w obr\u0119bie dzielnicy staromiejskiej po 1945 r. Wkr\u00f3tce po 1952 r. przekazano tutaj jeszcze kilka wybitnych obraz\u00f3w barokowych z Dolnego \u015al\u0105ska, m.in. wybitne dzie\u0142o Michaela Leopolda Willmanna ze s\u0142awnego opactwa cysterskiego w Lubi\u0105\u017cu pod Legnic\u0105 \u2013 Modlitw\u0119 Jezusa w Ogr\u00f3jcu<\/em> \u2013 z 1661 r. By\u0142a to niewielka cz\u0119\u015b\u0107 daru w\u0142adz dla archidiecezji warszawskiej, maj\u0105ca by\u0107 rodzajem rekompensaty za zniszczenia wojenne w \u015bwi\u0105tyniach i klasztorach w stolicy i okolicach.<\/p>\n\n\n Dzi\u0119ki badaniom wielu pokole\u0144 historyk\u00f3w i varsavianist\u00f3w jeste\u015bmy w stanie zrekonstruowa\u0107 skomplikowane dzieje i stosunki w\u0142asno\u015bciowe wi\u0119kszo\u015bci najistotniejszych kamienic przy Rynku i najwa\u017cniejszych ulicach. Wyj\u0105tkowy okazuje si\u0119 dom przy ul. Piwnej 31 (nr hip. 103), ufundowany w XVI w. przez Jana Modzelewskiego lub Bart\u0142omieja Jelenia, introligator\u00f3w i ksi\u0119garzy, kt\u00f3ry jaki\u015b czas przed 1704 r. sta\u0142 si\u0119 w\u0142asno\u015bci\u0105 samego Thielemana van Gameren. By\u0107 mo\u017ce to ten w\u0142a\u015bnie architekt nada\u0142 mu eleganckie formy pi\u0119ciokondygnacjowej budowli dwutraktowej, z latarni\u0105 i luksusowymi dekoracjami wn\u0119trz. Wskutek zniszczenia jesieni\u0105 1944 r. i p\u00f3\u017aniejszej rozbi\u00f3rki odbudowano go w latach 1949-1955 wed\u0142ug nowych plan\u00f3w arch. Jerzego Gajewskiego i W\u0142odzimierza Wapi\u0144skiego. Jedynym elementem przypominaj\u0105cym pierwotny wygl\u0105d jest piaskowcowy portal wej\u015bciowy, kt\u00f3ry mo\u017cna stylistycznie powi\u0105za\u0107 z kamieniarstwem szyd\u0142owieckim lub warszawskim 3. \u0107w. XVII w. Niestety, nie zachowa\u0142y si\u0119 \u017cadne \u015blady fazy Thielemanowskiej.<\/p>\n\n\n