Panny telefonistki<\/strong><\/p>\n\n\n\n Kiedy budynek oddawano do u\u017cytku, na dobre rozkr\u0119ci\u0142 si\u0119 ju\u017c proces automatyzacji central telefonicznych. Wcze\u015bniej rozmowy by\u0142y \u0142\u0105czone przez telefonistki. Teraz panie mia\u0142y by\u0107 zast\u0105pione przez automaty. Kornel Makuszy\u0144ski z \u017calem \u017cegna\u0142 telefonistki w felietonie Panny niewidzialne<\/em>.<\/p>\n\n\n Jak wygl\u0105da\u0142a praca telefonistek przed automatyzacj\u0105 central? Ot\u00f3\u017c \u201enieme\u201d telefonistki na stanowisku rozdzielczym \u0142\u0105czy\u0142y abonent\u00f3w z wolnymi telefonistkami \u0142\u0105czeniowymi. Te, rozmawiaj\u0105c z abonentem, przyjmowa\u0142y zam\u00f3wienie, a potem z pomoc\u0105 kabla prze\u0142\u0105czanego w odpowiedni wtyk \u0142\u0105czy\u0142y z podanym numerem. Po drugiej stronie telefony najpierw trzeba by\u0142o nakr\u0119ci\u0107 korbk\u0105. Potem, w nowszych aparatach, wystarczy\u0142o podnie\u015b\u0107 s\u0142uchawk\u0119. Zapala\u0142a si\u0119 w\u00f3wczas odpowiednia lampka sygnalizacyjna i zg\u0142asza\u0142a si\u0119 telefonistka.<\/p>\n\n\n Proces automatyzacji central telefonicznych Polskiej Akcyjnej Sp\u00f3\u0142ki Telefonicznej rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 ju\u017c w 1928 r. Pierwsz\u0105 nowoczesn\u0105 central\u0119 telefoniczn\u0105 Ericssona systemu SALME (OS) o pojemno\u015bci 12 500 numer\u00f3w otwarto w \u0141odzi. \u201ePrze\u0142\u0105czenie abonent\u00f3w do centrali automatycznej wymaga\u0142o nie tylko przygotowa\u0144 technicznych i organizacyjnych, ale i nauczenia u\u017cytkownik\u00f3w sposob\u00f3w korzystania z telefon\u00f3w automatycznych. Jeszcze na kilka miesi\u0119cy przed oddaniem do eksploatacji nowej centrali automatycznej rozes\u0142ano wszystkim abonentom spis telefon\u00f3w z podaniem numer\u00f3w dotychczasowych i nowych oraz odpowiedni\u0105 instrukcj\u0105 pos\u0142ugiwania si\u0119 tarcz\u0105 numerow\u0105. Zamieszczono r\u00f3wnie\u017c w prasie og\u0142oszenia, zwracaj\u0105c si\u0119 do abonent\u00f3w z pro\u015bb\u0105 o ograniczenie rozm\u00f3w telefonicznych w pierwszych dniach pracy nowej centrali. Liczono si\u0119 bowiem z tym, \u017ce ciekawo\u015b\u0107 abonent\u00f3w spowoduje gwa\u0142towny wzrost liczby rozm\u00f3w telefonicznych. Obawy te okaza\u0142y si\u0119 zreszt\u0105 uzasadnione\u201d \u2013 mo\u017cna przeczyta\u0107 w Historii elektryki polskiej<\/em>. Rok p\u00f3\u017aniej \u0142\u00f3dzkie do\u015bwiadczenia zosta\u0142y wykorzystane przy automatyzacji sieci telefon\u00f3w warszawskich.<\/p>\n\n\n Gdy otwierano nowy gmach przy Nowogrodzkiej, telefonistki by\u0142y jednak wci\u0105\u017c potrzebne. Ale by\u0142o ich ju\u017c mniej. Z coraz wi\u0119ksz\u0105 liczb\u0105 central telefonistki mia\u0142y po\u0142\u0105czenia bezpo\u015brednie. Nadal wiele miejscowo\u015bci pozostawa\u0142o bez automatycznych central telefonicznych.<\/p>\n\n\n\n \u201eNowoczesno\u015b\u0107 centrali mi\u0119dzymiastowej polega\u0142a m.in. na zastosowaniu stanowisk bezsznurowych. \u0141\u0105cznice wykonane by\u0142y w postaci p\u0142askich sto\u0142\u00f3w, na kt\u00f3rych telefonistka mia\u0142a do dyspozycji zesp\u00f3\u0142 prze\u0142\u0105cznik\u00f3w i lampek sygnalizuj\u0105cych stan linii\u201d \u2013 pisa\u0142 Ireneusz Zalewski na \u0142amach \u201eStolicy\u201d.<\/p>\n\n\n Gimnastyka na dachu i w suterenie<\/strong><\/p>\n\n\n\n W supernowoczesnym gmachu Urz\u0119du Telekomunikacyjnego przy Nowogrodzkiej istotn\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142o zaplecze socjalne. By\u0142o ono znacznie bardziej rozbudowane od pomieszcze\u0144 socjalnych w budynkach PAST-y. Stanowi\u0142o to rezultat nie tylko dokonuj\u0105cego si\u0119 post\u0119pu, lecz tak\u017ce skali budynku. W gmachu znalaz\u0142y si\u0119 dwie sto\u0142\u00f3wki wraz z zapleczem kuchennym wyposa\u017conym w kot\u0142y i piece gazowe. Warto przypomnie\u0107, \u017ce w tamtych czasach wykorzystywano gaz miejski produkowany z w\u0119gla w gazowniach miejskich na Powi\u015blu i Czystem. Pierwsza ze sto\u0142\u00f3wek mie\u015bci\u0142a si\u0119 na czwartym pi\u0119trze, druga, mniejsza, w suterenie. Z kuchni do sto\u0142\u00f3wki pracowniczej na najwy\u017cszym pi\u0119trze potrawy przekazywano specjaln\u0105 wind\u0105 kuchenn\u0105. Nie zapomniano o pomieszczeniu klubowym dla pracownik\u00f3w (kasynie). Z kolei na p\u0142askim dachu urz\u0105dzony zosta\u0142 obszerny taras wyposa\u017cony w pergole, zapewniaj\u0105cy rozleg\u0142y widok na dachy \u015ar\u00f3dmie\u015bcia. Architekci zak\u0142adali, \u017ce taras nie b\u0119dzie s\u0142u\u017cy\u0142 pracownikom do opalania si\u0119 w wolnych chwilach, lecz b\u0119dzie miejscem \u0107wicze\u0144 gimnastycznych pracownik\u00f3w. Czy istotnie panie pracuj\u0105ce przy biurkach w przerwach gimnastykowa\u0142y si\u0119 na tarasie \u2013 na to nie uda\u0142o mi si\u0119 znale\u017a\u0107 wiarygodnego potwierdzenia. Wiemy natomiast, \u017ce w suterenie budynku zaprojektowana zosta\u0142a sala gimnastyczna. Znalaz\u0142y si\u0119 tam te\u017c szatnie dla pracownik\u00f3w \u2013 wyposa\u017cone w gigantyczn\u0105 liczb\u0119 ponad 1300 szafek i natryski. Po ca\u0142ym gmachu rozsiane by\u0142y toalety.<\/p>\n\n\n Budynek by\u0142 samowystarczalny energetycznie. Cho\u0107 na wszelki wypadek pod\u0142\u0105czono go do elektrycznej sieci miejskiej, obs\u0142ugiwanej przez elektrowni\u0119 na Powi\u015blu, to mia\u0142 on w\u0142asn\u0105 stacj\u0119 elektryczn\u0105. Zasila\u0142y j\u0105 dwa silniki Diesla o mocy 160 kW ka\u017cdy. Jak informowa\u0142a prasa, w razie potrzeby istnia\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 zamontowania jeszcze trzeciego silnika. Dodajmy, \u017ce budynek wyposa\u017cono te\u017c we w\u0142asn\u0105 kot\u0142owni\u0119, zapewniaj\u0105c\u0105 centralne ogrzewanie. W gmachu Urz\u0119du Telekomunikacyjnego zamontowano a\u017c pi\u0119\u0107 elektrycznych wind osobowych oraz dwie towarowo-osobowe. Kolejna winda osobowa znalaz\u0142a si\u0119 w skrzydle mieszkalnym przy ul. \u015bw. Barbary.<\/p>\n\n\n D\u017awi\u0119koszczelne budki<\/strong><\/p>\n\n\n\n Aby usprawni\u0107 nadawanie i odbieranie depesz pomi\u0119dzy salami, w kt\u00f3rych urz\u0119dnicy przyjmowali depesze (ekspedycje depesz, central\u0119 depesz), a salami wype\u0142nionymi urz\u0105dzeniami nadawczymi i odbiorczymi telegrafu, zamontowano transportery ta\u015bmowe. Jak pisa\u0142 znawca tematu Ireneusz Zalewski, wprowadzano urz\u0105dzenia prototypowe, opracowywane w Pa\u0144stwowych Zak\u0142adach Technicznych.<\/p>\n\n\n\n Innym nowoczesnym rozwi\u0105zaniem technicznym by\u0142a poczta pneumatyczna. Zainstalowano j\u0105 w salach aparat\u00f3w telefon\u00f3w podmiejskich oraz mi\u0119dzymiastowych. Poczta pneumatyczna komunikowa\u0142a wszystkie \u0142\u0105cznice z punktami kontroli oraz rachuby i przeznaczona by\u0142a do odsy\u0142ania odpracowanych kartek przez telefonistki.<\/p>\n\n\n Po\u015br\u00f3d innych nowoczesnych rozwi\u0105za\u0144 warto wskaza\u0107 jeszcze automatyczn\u0105 aparatur\u0119 do mierzenia temperatury na odleg\u0142o\u015b\u0107 i zegary elektryczne. Z\u0142o\u017cony system wentylacji mechanicznej, ale te\u017c wodoci\u0105gi, kanalizacj\u0119 oraz urz\u0105dzenia gazowe i wodne zaprojektowa\u0142a i wykona\u0142a firma maj\u0105ca w pobli\u017cu zak\u0142ad produkcyjny i central\u0119, czyli \u201eDrzewiecki i Jeziora\u0144ski\u201d.<\/p>\n\n\n\n W nowym budynku, mieszcz\u0105cym m.in. urz\u0105d pocztowy, oczywi\u015bcie nie mog\u0142o zabrakn\u0105\u0107 budek telefonicznych, czyli \u2013 jak w\u00f3wczas pisano \u2013 publicznych rozm\u00f3wnic telefonicznych. W ka\u017cdej znajdowa\u0142 si\u0119 fotel sk\u00f3rzany i dwa stoliki. Poza nadaniem rozm\u00f3wnicom atrakcyjnego designu uwaga architekt\u00f3w skupi\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na zapewnieniu tym pomieszczeniom maksymalnej d\u017awi\u0119koszczelno\u015bci. Rozmowy mia\u0142y pozosta\u0107 tajemnic\u0105, niczym w konfesjona\u0142ach. Architekci eksperymentowali, wprowadzaj\u0105c pionierskie rozwi\u0105zania. \u201eKabiny zaopatrzone s\u0105 w podw\u00f3jne zamkni\u0119cia. Ich \u015bciany s\u0105 skonstruowane z dw\u00f3ch warstw blachy \u017celaznej, pomi\u0119dzy kt\u00f3rymi znajduje si\u0119 izolacja z drobnego \u017cwirku. Ponadto od wewn\u0105trz \u015bciany kabiny wy\u0142o\u017cone s\u0105 warstw\u0105 korka i szk\u0142a, pod\u0142oga gum\u0105, za\u015b otwory s\u0105 starannie uszczelnione. Z kolei przewody wentylacji zaopatrzone s\u0105 w specjalne t\u0142umiki\u201d \u2013 wylicza\u0142 Julian Puterman-Sad\u0142owski na \u0142amach \u201eArchitektury i Budownictwa\u201d.<\/p>\n\n\n\n Staranny dob\u00f3r pracownik\u00f3w<\/strong><\/p>\n\n\n\n Jak pisa\u0142 w \u201eStolicy” Ireneusz Zalewski, praca w Urz\u0119dzie Telekomunikacyjnym dawa\u0142a wysokie zarobki, lecz jej zdobycie nie by\u0142o proste, poniewa\u017c pracownikom stawiano wysokie wymagania. Wprowadzono m.in. badania psychofizyczne kandydatek na telefonistki. Nawet pracownicy fizyczni musieli mie\u0107 uko\u0144czon\u0105 co najmniej szko\u0142\u0119 powszechn\u0105. Wed\u0142ug Zalewskiego pracownicy umys\u0142owi przechodzili te\u017c okres pr\u00f3bny i w tym czasie otrzymywali status urz\u0119dnika prowizorycznego.<\/p>\n\n\n W starannym doborze pracownik\u00f3w nie by\u0142o nic nadzwyczajnego. Wysokie standardy przyj\u0119te zosta\u0142y znacznie wcze\u015bniej \u2013 w pierwszych latach XX w., wraz z usadowieniem si\u0119 w Warszawie szwedzkiej firmy Cedergren. Sp\u00f3\u0142ka zaszczepi\u0142a w Warszawie nowe metody pracy, etos pracy i post\u0119p cywilizacyjny. W nowych budynkach Cedergrenu przy Zielnej, otwieranych w 1904 oraz 1910 r., telefonistki mia\u0142y zaplecze socjalne, pomieszczenia do wypoczynku, miejsca do jedzenia, a i sam dob\u00f3r pracownik\u00f3w by\u0142 bardzo staranny. Przysz\u0142e telefonistki przechodzi\u0142y rozmowy kwalifikacyjne. Firma szuka\u0142a dziewcz\u0105t \u0142adnych, o mi\u0142ym g\u0142osie, a ponadto m\u00f3wi\u0105cych w jakim\u015b obcym j\u0119zyku. Przed 1915 r. \u2013 bezwzgl\u0119dnie po rosyjsku. Dobrze, gdy m\u00f3wi\u0142y po francusku lub niemiecku. Musia\u0142y by\u0107 niezam\u0119\u017cne i bezdzietne. Selekcja by\u0142a ostra. Na posadach telefonistek pracowa\u0142o du\u017co ziemianek \u2013 wybierano panny z dobrych dom\u00f3w. Do szwedzkiej wie\u017cy na Zieln\u0105 nie trafia\u0142 nikt ,,tak po prostu\u201d. Przysz\u0142e telefonistki musia\u0142y przedstawi\u0107 dokumenty potwierdzaj\u0105ce ich \u201enieposzlakowan\u0105 opini\u0119\u201d, a najlepiej zosta\u0107 polecone lub mie\u0107 kogo\u015b z rodziny, kto w tym miejscu ju\u017c pracowa\u0142 i m\u00f3g\u0142 por\u0119czy\u0107 za now\u0105 pracownic\u0119. Kryteria te \u2013 obowi\u0105zuj\u0105ce przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 \u2013 nie zmieni\u0142y si\u0119 tak\u017ce w latach mi\u0119dzywojennych, kiedy w obyczajowo\u015bci i \u017cyciu spo\u0142ecznym dokonywa\u0142y si\u0119 rewolucyjne zmiany. Dlatego np. podanie niejakiej R\u00f3\u017cy Szp\u0105drowskiej zaczyna\u0142o si\u0119 od s\u0142\u00f3w: \u201eJa, ni\u017cej podpisana, o\u015bmielam si\u0119 prosi\u0107 Ministerstwo Poczt i Telegraf\u00f3w o zaliczenie mnie w poczet swego personelu. Wyznania jestem rzymsko-katolickiego, Polka, panna…\u201d, a ko\u0144czy\u0142o zapewnieniem: \u201eReferencji o mnie mo\u017ce udzieli\u0107 ksi\u0119\u017cna Jadwiga Lubomirska […] oraz prokurator S\u0105du Apelacyjnego\u201d.<\/p>\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/1-38.jpg\")