W tej wydanej w 1643 r. ksi\u0105\u017cce autor po\u015bwi\u0119ci\u0142 Bielanom ca\u0142kiem sporo miejsca, aczkolwiek nie u\u017cywa\u0142 jeszcze nazwy Bielany. Ta \u2013 podobnie jak w analogicznym przypadku w Krakowie \u2013 przyj\u0119\u0142a si\u0119 z czasem od koloru mnisich habit\u00f3w. Nie b\u0119dzie jej tak\u017ce u\u017cywa\u0142 Henryk Sienkiewicz, wysy\u0142aj\u0105c w XVII w. Jana Onufrego Zag\u0142ob\u0119 po bohatera tytu\u0142owego Pana Wo\u0142odyjowskiego<\/em>, ksi\u0105\u017cki wydanej w 1888 r., do tego klasztoru, aby Ma\u0142ego Rycerza stamt\u0105d wydoby\u0107.<\/p>\n\n\n\n Zanim rozpoczn\u0119 om\u00f3wienie wielkiej literackiej kariery Bielan w\u0142a\u015bciwych, wspomn\u0119, \u017ce w administracyjnych granicach dzisiejszej dzielnicy znajduje si\u0119 w jej po\u0142udniowo-zachodnim rogu mniej wi\u0119cej po\u0142owa terenu istniej\u0105cego ledwie przez nieca\u0142e trzy dekady ko\u0144ca XVIII w. ogrodu romantycznego Izabeli Czartoryskiej, kt\u00f3rego wspania\u0142o\u015b\u0107 opiewali wszyscy niemal wybitniejsi tw\u00f3rcy polskiego o\u015bwiecenia: Adam Naruszewicz, Ignacy Krasicki, Stanis\u0142aw Trembecki, Franciszek Karpi\u0144ski, Franciszek Dionizy Knia\u017anin i Julian Ursyn Niemcewicz. Do zniweczenia ogrodu i jego zabudowa\u0144 w 1794 r. b\u0119dzie po ponad p\u00f3\u0142tora wieku nawi\u0105zywa\u0142 w opowiadaniu Bielany<\/em> Miron Bia\u0142oszewski. Niestety, nawet wspania\u0142y szkic o Pow\u0105zkach w ksi\u0105\u017cce Marka Kwiatkowskiego Niechaj twych ulic wiatr mnie owionie…<\/em> z 1973 r. nie daje mo\u017cliwo\u015bci precyzyjnego przypisania utwor\u00f3w poszczeg\u00f3lnych poet\u00f3w do Bielan lub \u017boliborza.<\/p>\n\n\n Je\u015bli chodzi o klasztor na Polkowej G\u00f3rze, od po\u0142owy XVIII w. ros\u0142a jego popularno\u015b\u0107 jako miejsca zielono\u015bwi\u0105tkowych odpust\u00f3w i zwi\u0105zanych z nimi zabaw, w kt\u00f3rych uczestniczy\u0142y wszystkie stany \u2013 tak arystokracja, jak posp\u00f3lstwo, kt\u00f3re z czasem zaw\u0142aszczy to miejsce, zabawiaj\u0105c si\u0119 na rozstawianych tu karuzelach mniej wi\u0119cej do po\u0142owy XX w. Ostatnim a mocnym akcentem w tej tradycji jest chyba piosenka Karuzela <\/em>z filmu Irena do domu<\/em>, \u015bpiewana przez Mari\u0119 Koterbsk\u0105 do s\u0142\u00f3w Ludwika Starskiego.<\/p>\n\n\n\n W 1978 r. ukaza\u0142a si\u0119 ksi\u0105\u017cka W\u0142adys\u0142awa Lecha Karwackiego Zabawy na Bielanach<\/em>, cytuj\u0105cego bardzo wiele utwor\u00f3w literackich, szczeg\u00f3lnie tych mniejszego kalibru, odwo\u0142uj\u0105cych si\u0119 do wspomnianych obyczaj\u00f3w. Bardzo wiele z nich publikowano anonimowo, autorami innych byli tw\u00f3rcy zapomniani, jak Stanis\u0142aw Bratkowski czy Kazimierz Julian Jasi\u0144ski, ale w drugiej po\u0142owie XIX i pierwszej XX w. o Bielanach \u2013 obok takich warszawskich pisarzy, jak Wiktor Gomulicki czy Wac\u0142aw Szymanowski \u2013 pisali ci najwybitniejsi, jak Boles\u0142aw Prus (Z Bielan<\/em>) albo W\u0142adys\u0142aw Stanis\u0142aw Reymont (Komediantka<\/em>). Odnotowa\u0142 te\u017c w swoich m\u0142odzie\u0144czych dziennikach wycieczk\u0119 na Bielany Stefan \u017beromski. Je\u015bli chodzi o Prusa, bardziej ni\u017c jego obrazek obyczajowy zapami\u0119tany b\u0119dzie oczywi\u015bcie pojedynek Wokulskiego z Krzeszowskim z Lalki,<\/em> acz warto doda\u0107, \u017ce scen\u0119 innego pojedynku r\u00f3wnie\u017c na Bielanach umie\u015bci\u0142 ten autor tak\u017ce w Emancypantkach<\/em>, a kilkana\u015bcie lat przed Prusem kaza\u0142 si\u0119 pojedynkowa\u0107 bohaterom swej powie\u015bci Sto diab\u0142\u00f3w<\/em> J\u00f3zef Ignacy Kraszewski. W dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym o Bielanach pisywali m.in. Wiech, Jaros\u0142aw Iwaszkiewicz, \u015awiatope\u0142k Karpi\u0144ski, a przede wszystkim Pola Gojawiczy\u0144ska, kt\u00f3ra uczyni\u0142a wycieczk\u0119 do Lasku jednym z najwyrazistszych moment\u00f3w swych Dziewcz\u0105t z Nowolipek<\/em>.<\/p>\n\n\n Jednak w miar\u0119 post\u0119p\u00f3w urbanizacji Bielany w literaturze objawiaj\u0105 si\u0119 zdecydowanie raczej poprzez swoj\u0105 tkank\u0119 miejsk\u0105, a nie Lasek, kt\u00f3ry od czas\u00f3w PRL jest przede wszystkim miejscem znajdowania kolejnych zw\u0142ok w powie\u015bciach kryminalnych (zebra\u0142oby si\u0119 ich ju\u017c chyba ponad tuzin). Sk\u0105din\u0105d, zwi\u0105zany jest on z jednym z pionierskich dla Warszawy utwor\u00f3w tego gatunku \u2013 powie\u015bci\u0105 Walerego Przyborowskiego W Lasku Biela\u0144skim<\/em>, kt\u00f3r\u0105 drukowa\u0142o w latach 1900-1901 czasopismo \u201eZiarno\u201d (ale dopiero w 2016 r. ukaza\u0142a si\u0119 ona jako zwarta publikacja ksi\u0105\u017ckowa).<\/p>\n\n\n\n Cho\u0107 miejska zabudowa powstawa\u0142a na Bielanach od 1927 r. i wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z ni\u0105 nazwy osiedli Zdobycz Robotnicza i Tani Dom W\u0142asny, to w beletrystyce fabu\u0142y osadzone w tej dzielnicy pojawiaj\u0105 si\u0119 dopiero po II wojnie \u015bwiatowej i odwo\u0142uj\u0105 do jej wydarze\u0144. Pierwsz\u0105 i najs\u0142ynniejsz\u0105 jest opowiadanie Wielki Tydzie\u0144 <\/em>Jerzego Andrzejewskiego, u kt\u00f3rego w domu na skraju miasta znajduje chwilowe schronienie ukrywaj\u0105ca si\u0119 \u017byd\u00f3wka Irena Lilien. Opublikowane zosta\u0142o w zbiorze Noc <\/em>w 1945 r., ale z przekaz\u00f3w pami\u0119tnikarskich wiadomo, \u017ce autor czyta\u0142 je na tajnym spotkaniu zaufanej publiczno\u015bci tu\u017c po jego napisaniu, po powstaniu w getcie \u2013 w czerwcu 1943 r. (zekranizowa\u0142 Wielki Tydzie\u0144 <\/em>Andrzej Wajda w 1995 r.). Tragikomiczny charakter ma za\u015b drugie okupacyjne biela\u0144skie opowiadanie Andrzejewskiego \u2013 <\/em>pt. Kuku\u0142ka<\/em> \u2013 gdzie przy uwolnieniu wi\u0119\u017ania z gestapo ginie nieproporcjonalna liczba bojowc\u00f3w, a on sam dostaje pomieszania zmys\u0142\u00f3w. Sam Andrzejewski przed dwa lata do powstania warszawskiego mieszka\u0142 z \u017con\u0105 i synkiem w domu w\u0142a\u015bnie na \u00f3wczesnym skraju Bielan \u2013 przy ul. Schroegera 87. W tej samej kamienicy mieszka\u0142 tak\u017ce poeta Jerzy Zag\u00f3rski. Kiedy 23 kwietnia 1944 r. urz\u0105dzali w tym\u017ce domu imieniny, pomi\u0119dzy ich mieszkaniami kr\u0105\u017cyli tacy go\u015bcie, jak Czes\u0142aw Mi\u0142osz, Jaros\u0142aw Iwaszkiewicz oraz Tadeusz Gajcy i Krzysztof Kamil Baczy\u0144ski (dwaj ostatni polegli kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej). S\u0105siadem Andrzejewskiego i Zag\u00f3rskiego by\u0142 jeszcze Jan Kott \u2013 przysz\u0142y wybitny literaturoznawca.<\/p>\n\n\n W 1947 r. ukaza\u0142y si\u0119 natomiast pierwsze pe\u0142nowymiarowe powie\u015bci z akcj\u0105 osadzon\u0105 w biela\u0144skich domkach \u2013 Micha\u0142a Rusinka (nie myli\u0107 ze wsp\u00f3\u0142czesnym literaturoznawc\u0105 o tym samym imieniu i nazwisku) pt. Prawo jesieni <\/em>oraz Flory Bie\u0144kowskiej Czy\u015bciec. <\/em>Mieszkaj\u0105cy podczas okupacji przy Kleczewskiej Rusinek nie zdradza\u0142 nazwy \u0142atwo rozpoznawalnej dzielnicy, ale uczyni\u0142 to szybko rok p\u00f3\u017aniej w kontynuacji \u2013 Igraszkach nieba<\/em>. Akcja powie\u015bci Bie\u0144kowskiej po\u015bwi\u0119conej \u015brodowisku lewicuj\u0105cych intelektualist\u00f3w (poniek\u0105d wzorowanych na grupie Przedmie\u015bcie jej dawnej te\u015bciowej Heleny Boguszewskiej z Grochowa) rozgrywa\u0142a si\u0119 jeszcze przed wojn\u0105, a okupacyjn\u0105 kontynuacj\u0105 by\u0142y dwie nast\u0119pne cz\u0119\u015bci \u2013 Pusta kwinta<\/em> i Smuga \u015bwiat\u0142a<\/em>, wydane dopiero w 1961 r. Jedna z jej bohaterek pracowa\u0142a w wypo\u017cyczalni ksi\u0105\u017cek w Naszym Domu przy alei Zjednoczenia \u2013 sieroci\u0144cu zbudowanym pod patronatem marsza\u0142kowej Pi\u0142sudskiej, najwi\u0119kszym po Akademii Wychowania Fizycznego obiekcie przedwojennych Bielan.<\/p>\n\n\n\n Owa Akademia zapisa\u0142a si\u0119 w literaturze w tek\u015bcie powsta\u0142ej ok. 1951 r. piosenki Deszcz<\/em> napisanej do muzyki W\u0142adys\u0142awa Szpilmana przez Konstantego Ildefonsa Ga\u0142czy\u0144skiego jako miejsce pracy (\u201emam posad\u0119 AWF\u201d) snuj\u0105cej sw\u0105 mi\u0142osn\u0105 opowie\u015b\u0107 dziewczyny \u2013 podmiotu lirycznego.<\/p>\n\n\n\n Jednak m\u00f3wi\u0105c o literaturze m\u0142odzie\u017cowej, zdecydowanie mocniej zapami\u0119tany zosta\u0142 Edmund Niziurski, przez par\u0119 lat mieszkaniec domu przy ulicy Swarzewskiej. Jego Niewiarygodne przygody Marka Piegusa<\/em> rozpoczynaj\u0105 si\u0119 spotkaniem tytu\u0142owego bohatera przez narratora pod s\u0142oniem w Lasku Biela\u0144skim. Pami\u0119tny blaszany zwierz sta\u0142 na zlikwidowanym ok. 1980 r. wielkim placu zabaw znajduj\u0105cym si\u0119 w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci Lasku \u2013 z wej\u015bciem od strony Marymontu. Ksi\u0105\u017cka ukaza\u0142a si\u0119 w 1959 r., w kt\u00f3rym Niziurski r\u00f3wnolegle wyda\u0142 \u017cartobliwy, bardzo biela\u0144ski krymina\u0142 adresowany do doros\u0142ych Pi\u0119\u0107 manekin\u00f3w<\/em>. Denat zosta\u0142 w nim znaleziony przed domem przy ul. Zuga 77 (numer zmy\u015blony, nie ma tam tak wysokich), wyst\u0119puj\u0105 warsztat samochodowy przy Lisowskiej, kawiarnia Zorza przy wej\u015bciu do AWF, za\u015b z rusztowania budowy osiedla Bielany II spada i \u0142amie sobie nog\u0119 \u015bledczy.<\/p>\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/3-38.jpg\")