M\u0142odzi ludzie zape\u0142niaj\u0105cy dzi\u015b budynki stoj\u0105ce na terenie dawnego za\u0142o\u017cenia kamedulskiego to uczniowie szk\u00f3\u0142 katolickich oraz Uniwersytetu Kardyna\u0142a Stefana Wyszy\u0144skiego (UKSW). Nasz wirtualny spacer przez Las Biela\u0144ski zaczynamy przed fasad\u0105 ko\u015bcio\u0142a Niepokalanego Pocz\u0119cia Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny przy ul. Dewajtis 3.<\/p>\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/1-40.jpg\")
W 1634 r. kr\u00f3l W\u0142adys\u0142aw IV \u015blubowa\u0142 wystawienie tu klasztoru. Po odniesionym zwyci\u0119stwie \u015blubu dotrzyma\u0142, funduj\u0105c w 1639 r. ko\u015bci\u00f3\u0142 i klasztor kamedu\u0142\u00f3w. Zakonnik\u00f3w sprowadzi\u0142 z Bielan pod Krakowem. Obecna \u015bwi\u0105tynia pokamedulska, wznosz\u0105ca si\u0119 w najwy\u017cszym punkcie lasu, na \u201eG\u00f3rze P\u00f3lkowskiej\u201d, niemal przy samym brzegu Wis\u0142y, jest jednak nowsza, stan\u0119\u0142a w latach1669-1710. Fasada jest do\u015b\u0107 \u201esztywna\u201d. Za to zaskakuje wn\u0119trze o eliptycznej nawie i sklepieniach pokrytych dekoracj\u0105 rokokow\u0105, do\u015b\u0107 frywoln\u0105 jak na regu\u0142\u0119 eremickiego zakonu kamedu\u0142\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Ko\u015bci\u00f3\u0142 ma swoje tajemnice. W jego nawie, w skrytce za portretem Micha\u0142a Korybuta Wi\u015bniowieckiego, schowana jest srebrna puszka z sercem tego\u017c kr\u00f3la, zmar\u0142ego w 1673 r., oraz podobne naczynie z sercem Klary Izabeli Eugenii Genowefy de Mailly Lascaris Pac, zapewne kr\u00f3lewskiej faworyty. <\/p>\n\n\n
W\u0142adys\u0142aw IV ufundowa\u0142 drewnian\u0105 kaplic\u0119 i klasztor. Od tamtej pory kolejni monarchowie byli tu sta\u0142ymi go\u015b\u0107mi. Fundatorem obecnego ko\u015bcio\u0142a by\u0142 wprawdzie kr\u00f3l Micha\u0142 Korybut Wi\u015bniowiecki, ale prace uda\u0142o si\u0119 doko\u0144czy\u0107 dopiero dzi\u0119ki wsparciu finansowemu podkomorzego nurskiego Jana Kazimierza Brzezi\u0144skiego.<\/p>\n\n\n\n
Inna tajemnica kryje si\u0119 pod sam\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0105. W mrocznej przestrzeni piwnic pod kolebkowym sklepieniem sacrum<\/em> wsp\u00f3\u0142istnieje z profanum<\/em>. Studenci maj\u0105 tu swoje artystyczne przytulisko, organizuj\u0105 spektakle i koncerty. A tu\u017c obok, w dw\u00f3ch pomieszczeniach oddzielonych drewnianymi drzwiami od g\u0142\u00f3wnej nawy piwnic, spoczywaj\u0105 w katakumbach kameduli. Ich cia\u0142a wsuni\u0119te s\u0105 w wykonane w murze otwory i zas\u0142oni\u0119te tablicami z inskrypcjami.<\/p>\n\n\n R\u00f3wnie interesuj\u0105ce s\u0105 male\u0144kie domki na ty\u0142ach ko\u015bcio\u0142a, ozdobione herbami znakomitych rod\u00f3w. To eremy \u2013 czyli pustelnie, w kt\u00f3rych a\u017c do 1904 r. mieszkali samotnie zakonnicy, przestrzegaj\u0105c nies\u0142ychanie \u015bcis\u0142ej regu\u0142y. W jednym z domk\u00f3w dzi\u015b znajduje si\u0119 mikroskopijne muzeum kamedu\u0142\u00f3w. Sama nazwa Bielany wzi\u0119\u0142a si\u0119 od bia\u0142ych habit\u00f3w zakonnik\u00f3w. To do tego klasztoru Henryk Sienkiewicz zes\u0142a\u0142 po prze\u017cyciach sercowych Micha\u0142a Wo\u0142odyjowskiego. Klasztor by\u0142 pierwotnie otoczony murem.<\/p>\n\n\n\n Na zewn\u0105trz ko\u015bcio\u0142a (na lewo od fasady) od 1826 r. znajduje si\u0119 grobowiec Stanis\u0142awa Staszica. Pochowano go tu zgodnie z jego wol\u0105. Trumn\u0119 z jego cia\u0142em przeniesiono w kondukcie \u017ca\u0142obnym z Pa\u0142acu Staszica przy Krakowskim Przedmie\u015bciu. Mogi\u0142a uczonego i dzia\u0142acza politycznego szybko sta\u0142a si\u0119 celem patriotycznych pielgrzymek, m.in. przysz\u0142ych powsta\u0144c\u00f3w listopadowych.<\/p>\n\n\n\n Zar\u00f3wno klasztor, jak i same Bielany kojarz\u0105 si\u0119 nam z maj\u00f3wkami i wielkimi odpustami w Zielone \u015awi\u0105tki. Wed\u0142ug kronik kamedulskich zwyczaj odpust\u00f3w i \u015bwi\u0119towania w Bielanach datuje si\u0119 od 1673 r. W drugi dzie\u0144 Zielonych \u015awi\u0105tek w uroczystej procesji przeniesiono obraz \u015bw. Bonifacego z kolegiaty \u015bw. Jana w Starej Warszawie do kamedu\u0142\u00f3w na Bielanach.<\/p>\n\n\n\n Jak czytamy w artykule W\u0142adys\u0142awa Lecha Karwackiego, opublikowanego na \u0142amach \u201eKroniki Warszawy\u201d: \u201eW\u015br\u00f3d rzemie\u015blnik\u00f3w Starego Miasta \u017cy\u0142a legenda utrzymuj\u0105ca inn\u0105 wersj\u0119 pocz\u0105tku zabaw ludowych na Bielanach. G\u0142osi\u0142a ona, \u017ce zwyczaj zbiorowej pielgrzymki do pustelni kamedulskiej w Zielone \u015awi\u0105tki wywodzi\u0142 si\u0119 od czas\u00f3w Jana Kazimierza. Podobno istnia\u0142 zwyczaj urz\u0105dzania w tym dniu \u015blubu ubogiej i cnotliwej panny ze Starego Miasta, nad losem kt\u00f3rej i zabezpieczeniem przysz\u0142o\u015bci czuwali rzemie\u015blnicy. Wesele takiej panny odbywa\u0142o si\u0119 zawsze we wsi Gol\u0119dzin\u00f3w na prawym brzegu Wis\u0142y, gdzie przeprawiano si\u0119 przybranymi zieleni\u0105 i kwiatami promami. Go\u015bcie weselni zbierali mi\u0119dzy sob\u0105 pieni\u0105dze na posag dla panny m\u0142odej, odbywa\u0142o si\u0119 huczne weselisko z ta\u0144cami. Kiedy za panowania Jana Kazimierza na Pradze stan\u0119li Szwedzi, coroczn\u0105 uroczysto\u015b\u0107 \u015blubu ubogiej panny trzeba by\u0142o przenie\u015b\u0107 na Bielany. Po odej\u015bciu Szwed\u00f3w nie wr\u00f3cono ju\u017c do Gol\u0119dzinowa, poniewa\u017c nowe miejsce tych dorocznych uroczysto\u015bci bardziej przypad\u0142o do gustu warszawskim rzemie\u015blnikom\u201d.<\/p>\n\n\n Odpust biela\u0144ski szczeg\u00f3lnie uroczy\u015bcie obchodzono w dobie August\u00f3w. Je\u017celi tylko obaj kr\u00f3lowie bawili w Warszawie, w Zielone \u015awi\u0105tki zawsze przybywali wraz z ca\u0142ym dworem na Bielany. Podobnie by\u0142o za kr\u00f3la Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego, kt\u00f3ry nigdy nie opuszcza\u0142 tych uroczysto\u015bci. Ol\u015bniewaj\u0105c\u0105 fet\u0119 Stanis\u0142aw August urz\u0105dzi\u0142 tu w roku 1766. Jak pisa\u0142 Karwacki, realizacj\u0105 projektu zaj\u0105\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas starosta brodnicki Karol Schmidt, a projekt sporz\u0105dzi\u0142 toru\u0144czyk, architekt Efraim Szreger (Ephraim Schr\u00f6ger): \u201eBrzegi Wis\u0142y, place i specjalnie wytyczone aleje w lesie biela\u0144skim przystrojono girlandami z kwiat\u00f3w i szarf, obeliskami, piramidami oraz \u0142awkami, a od strony Wis\u0142y wybudowano schody z pi\u0119knymi bramami. W jednym ko\u0144cu placu wzniesiono rodzaj twierdzy z namiotami na bufety dla sfer wy\u017cszych, a drugi przemieniono na rynek z ratuszem, gdzie mia\u0142o si\u0119 bawi\u0107 posp\u00f3lstwo. Najpierw na \u0142odziach i gondolach przyp\u0142yn\u0119li rajcy miejscy, magnateria oraz Bachus, bachantki i alegoryczne postacie przedstawiaj\u0105ce boginie rzeki, lasu oraz Syreny. Wkr\u00f3tce na statku przyp\u0142yn\u0105\u0142 kr\u00f3l wraz z dworem i \u015bwit\u0105. Niejaka pani Walterowa, przebrana za alegori\u0119 Wis\u0142y, wyg\u0142osi\u0142a panegiryk na cze\u015b\u0107 Stanis\u0142awa Augusta i obdarowa\u0142a go bukietem kwiat\u00f3w polnych; z ustawionych na brzegu i na statkach armat rozleg\u0142 si\u0119 powitalny salut\u201d. W 1781 r. Stanis\u0142awowi Augustowi w pielgrzymce na Bielany towarzyszy\u0142 pruski dyplomata hr. Ernest Ahaswer Henryk Lehndorff: \u201eJedziemy w licznym towarzystwie na Bielany; o p\u00f3\u0142 mili od miasta, dok\u0105d w drugi dzie\u0144 \u015bwi\u0105t pod\u0105\u017ca zawsze ca\u0142a Warszawa. Wielcy panowie przybywaj\u0105 tam zawsze we wspania\u0142ych karetach, a lud w \u015bwi\u0105tecznych strojach. Klasztor kamedu\u0142\u00f3w jest tego dnia raz w roku otwarty dla publiczno\u015bci, tak dalece, \u017ce gdy udaje si\u0119 tam kr\u00f3l, to nawet damy tam wst\u0119puj\u0105. Kr\u00f3l przyby\u0142, lecz nie wysiada. Wskutek czego kobiety nie mog\u0105 wej\u015b\u0107 do klasztoru, z czego wydaj\u0105 si\u0119 niezadowoleni zar\u00f3wno bracia, jako te\u017c ca\u0142y zgromadzony t\u0142um. Co si\u0119 tyczy naszego towarzystwa, to po spacerze i po obejrzeniu zabawnej walki \u017cony z m\u0119\u017cem siadamy do powozu, by uda\u0107 si\u0119 na Pow\u0105zki, gdzie oczekiwa\u0142a nas ksi\u0119\u017cna Adamowa Czartoryska\u201d \u2013 relacjonowa\u0142 Lehndorff. Zielone \u015awi\u0105tki by\u0142y jedynym dniem w ci\u0105gu roku, kiedy do ko\u015bcio\u0142a wpuszczano kobiety i to tylko w towarzystwie kr\u00f3lewskiego dworu. Nazajutrz, po wizytacji pa\u0144, braciszkowie starannie wymywali pod\u0142ogi i \u0142awki w ko\u015bciele.<\/p>\n\n\n\n W 1810 r. na Bielanach bawi\u0142 kr\u00f3l saski i ksi\u0105\u017c\u0119 warszawski Fryderyk August.<\/p>\n\n\n\n W kolejnym stuleciu, w czasach istnienia konstytucyjnego Kr\u00f3lestwa Polskiego (1815-1831), pierwszy dzie\u0144 Zielonych \u015awi\u0105tek rozpoczyna\u0142 sezon wyjazd\u00f3w na Bielany, gdzie od dawien dawna urz\u0105dzano odpust. T\u0142umy by\u0142y ogromne. I tak, 11 czerwca 1821 r., w drodze na Bielany na rogatkach marymonckich naliczono a\u017c 2 tys. pojazd\u00f3w. Nie wszyscy mieli jednak karety i ubo\u017csi na Bielany przychodzili z Warszawy pieszo, inni za\u015b przyp\u0142ywali \u0142odziami i statkami wi\u015blanymi. M\u00f3wiono o konieczno\u015bci zaprowadzenia sta\u0142ej linii omnibusu. Sta\u0142o si\u0119 to ju\u017c w 1822 r. W zabawie nie przeszkadza\u0142a z\u0142a pogoda. W Zielone \u015awi\u0105tki 1821 r. t\u0142umy przyby\u0142y pomimo deszczu, chroni\u0105c si\u0119 pod parasolkami. Osoby ni\u017cszych stan\u00f3w bawi\u0142y ju\u017c od rana. Lepsze towarzystwo pojawia\u0142o si\u0119 jednak dopiero ok. sz\u00f3stej po po\u0142udniu. Po\u015br\u00f3d drzew rozstawiono wiele namiot\u00f3w z bufetami. Gdy tylko zaczyna\u0142o pada\u0107, cisn\u0119li si\u0119 tam ludzie, a ch\u0142odnik\u00f3w i napoj\u00f3w ledwo starcza\u0142o dla wszystkich. W tym\u017ce 1821 r. dziennikarz \u201eKuriera Warszawskiego\u201d zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119, \u017ce przyby\u0142o wi\u0119cej dam ni\u017c zazwyczaj, a damskie kapelusze widziano prawie wy\u0142\u0105cznie w dw\u00f3ch kolorach: bia\u0142ym i r\u00f3\u017cowym. Porz\u0105dku pilnowa\u0142o wojsko i poza kilkoma pijanymi, kt\u00f3rzy stoczyli si\u0119 ze skarpy, oraz drobnymi kradzie\u017cami, nie odnotowano \u017cadnych incydent\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n W 1825 r. ludzi by\u0142o jeszcze wi\u0119cej, a odpust przybra\u0142 szczeg\u00f3lnie uroczysty charakter. Swoj\u0105 obecno\u015bci\u0105 (na kilka miesi\u0119cy przed \u015bmierci\u0105) zaszczyci\u0142 go car i kr\u00f3l Polski Aleksander I.<\/p>\n\n\n\n Sze\u015b\u0107dziesi\u0105t lat p\u00f3\u017aniej w innej Polsce i innej Warszawie w Zielone \u015awi\u0105tki Las Biela\u0144ski nadal przyci\u0105ga\u0142 t\u0142umy. Zachowa\u0142a si\u0119 fotografia Konrada Brandla z 1885 r. ukazuj\u0105ca mieszka\u0144c\u00f3w Warszawy na maj\u00f3wce w Lesie Biela\u0144skim. Musia\u0142a to by\u0107 nie lada wyprawa. Panie zabra\u0142y ze sob\u0105 nie tylko wielkie kosze piknikowe, lecz tak\u017ce solidne samowary.<\/p>\n\n\n\n Na wprost ko\u015bcio\u0142a od strony ulicy Dewajtis wznosi si\u0119 kompleks budynk\u00f3w z lat 80. XX w., zrealizowany dla Wy\u017cszego Metropolitalnego Seminarium Duchownego. Jeszcze w pocz\u0105tku lat 80. XX w. sta\u0142y tu ruiny ogromnego kompleksu sieroci\u0144ca i szko\u0142y ksi\u0119\u017cy marian\u00f3w wzniesionego w latach 20. XX w. Budynek sp\u0142on\u0105\u0142 w 1939 r., a po wojnie komuni\u015bci usun\u0119li marian\u00f3w z Bielan, przekazuj\u0105c zabudowania Akademii Teologii Katolickiej. Dodajmy, \u017ce dzi\u015b nie ma tu seminarium, kt\u00f3re powr\u00f3ci\u0142o na Krakowskie Przedmie\u015bcie. Budynki, zaprojektowane przez Leszka Klajnerta, zajmowane s\u0105 dzi\u015b przez katolickie instytucje o\u015bwiatowe.<\/p>\n\n\n\n Ulica Dewajtis wije si\u0119 dalej od zespo\u0142u pokamedulskiego z Uniwersytetem Kardyna\u0142a Stefana Wyszy\u0144skiego w kierunku ulicy Marymonckiej. To chyba jedyna taka ulica w dzisiejszych granicach Warszawy, wzd\u0142u\u017c niej wci\u0105\u017c rosn\u0105 bowiem majestatyczne d\u0119by, w pe\u0142ni uzasadniaj\u0105c nazw\u0119 ulicy. Niekt\u00f3re z nich maj\u0105 po kilkaset lat, przypominaj\u0105, \u017ce Las Biela\u0144ski jest pozosta\u0142o\u015bci\u0105 dawnej Puszczy Mazowieckiej.<\/p>\n\n\n\n W tym miejscu warto wspomnie\u0107, \u017ce podczas okupacji niemieckiej, od 1939 r. a\u017c do ko\u0144ca 1944 r., w Lesie Biela\u0144skim stacjonowa\u0142o wiele niemieckich jednostek. W zabudowaniach marian\u00f3w mieszka\u0142 Legion Uzbecki. W samym lesie roz\u0142o\u017cy\u0142 si\u0119 wielki ob\u00f3z polowy Luftwaffe. Maskowa\u0142y go z g\u00f3ry nie tylko drzewa, ale i siatki ochronne. Dzia\u0142o si\u0119 tak dlatego, \u017ce w pobli\u017cu, za Marymonck\u0105 na Wrzecionie, znajdowa\u0142o si\u0119 polowe lotnisko biela\u0144skie. W czasie II wojny \u015bwiatowej zosta\u0142o rozbudowane przez Niemc\u00f3w, a od 1941 r. znajdowa\u0142a si\u0119 na nim tymczasowa baza dla formacji lotniczych z frontu wschodniego. Na nim m.in. uzupe\u0142niano ich sprz\u0119t oraz stany osobowe. Stamt\u0105d te\u017c w czasie powstania warszawskiego startowa\u0142y niemieckie samoloty bombarduj\u0105ce Warszaw\u0119.<\/p>\n\n\n\n My jednak, opuszczaj\u0105c teren Uniwersytetu Kardyna\u0142a Stefana Wyszy\u0144skiego, skr\u0119\u0107my nie w kierunku Marymonckiej, lecz na prawo, w stron\u0119 Wis\u0142y. Dochodzimy do tarasu widokowego. Tutaj, po\u015brodku, ro\u015bnie d\u0105b posadzony w 1966 r. dla upami\u0119tnienia 1000-lecia chrztu polski i istnienia pa\u0144stwa polskiego. Mniej wi\u0119cej w tym miejscu, na skarpie, Boles\u0142aw Prus w Lalce<\/em> ulokowa\u0142 scen\u0119 pojedynku Stanis\u0142awa Wokulskiego z baronem Krzeszowieckim. Dodajmy, \u017ce na Bielany Wokulski dotar\u0142 tradycyjn\u0105 drog\u0105, wzd\u0142u\u017c brzegu Wis\u0142y. My w d\u00f3\u0142 schodzimy asfaltow\u0105 szos\u0105 (ulica Pergamin\u00f3w). Ju\u017c na dole z prawej strony pod skarp\u0105 ujrzymy zdr\u00f3j w formie obelisku z waz\u0105 na szczycie i metalow\u0105 p\u0142askorze\u017ab\u0105 ryby wylewaj\u0105cej wod\u0119 z pyska. Zdr\u00f3j wzniesiono zgodnie z projektem Henryka Marconiego w 1835 r. Sta\u0142o si\u0119 to staraniem Instytutu Agronomicznego na Marymoncie, kt\u00f3ry po powstaniu listopadowym i reaktywacji w 1836 r. by\u0142 przez szereg lat jedyn\u0105 wy\u017csz\u0105 uczelni\u0105 w Warszawie. P\u0142askorze\u017aba ryby jest znacznie m\u0142odsza od samego obelisku. Jak dobrze si\u0119 przyjrze\u0107, to na kamiennym zdroju zobaczymy poziom, do jakiego podnios\u0142y si\u0119 wody Wis\u0142y w trakcie powodzi w 1880 oraz 1891 r.<\/p>\n\n\n