Podziemne relikty tego bardziej znanego pa\u0142acu Br\u00fchla czekaj\u0105 na odbudow\u0119, wraz z s\u0105siaduj\u0105cym z nim Pa\u0142acem Saskim. Tymczasem pa\u0142acyk na Bielanach, a raczej zesp\u00f3\u0142 pa\u0142acowo-parkowy na M\u0142ocinach, przy ul. Muzealnej 1, stoi w ca\u0142kiem niez\u0142ej formie, w dodatku otoczony pi\u0119knym, 4-hektarowym parkiem.<\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/1-43-1024x768.jpg\")
Oba budynki nale\u017ca\u0142y do tego samego w\u0142a\u015bciciela \u2013 Henryka Br\u00fchla, kt\u00f3ry by\u0142 ministrem kr\u00f3la Augusta III Sasa. Pa\u0142acyk na M\u0142ocinach s\u0142u\u017cy\u0142 ministrowi jako rezydencja letnia, podmiejska \u2013 przypomnie\u0107 bowiem nale\u017cy, \u017ce tereny te do Warszawy przy\u0142\u0105czono dopiero w 1951 r. Na co dzie\u0144 natomiast Br\u00fchl przebywa\u0142 w swojej posiad\u0142o\u015bci w centrum Warszawy, blisko kr\u00f3la i reszty dworu.<\/p>\n\n\n
Br\u00fchl by\u0142 nie tylko pierwszym saskim tajnym ministrem gabinetu kr\u00f3la Augusta, lecz tak\u017ce naczelnym dyrektorem podatkowym, nadinspektorem manufaktur porcelanowych oraz genera\u0142em artylerii koronnej, a prywatnie wolnomularzem i faworytem kr\u00f3la saskiego. Za sw\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 pobiera\u0142 pensj\u0119 90 tys. talar\u00f3w rocznie, kt\u00f3r\u0105 powi\u0119ksza\u0142 licznymi \u0142ap\u00f3wkami i nielegaln\u0105 dzier\u017caw\u0105 d\u00f3br. W 1746 r. zosta\u0142 \u201epremier-ministrem\u201d \u2013 skumulowa\u0142 w swoich r\u0119kach praktycznie wszystkie najwa\u017cniejsze urz\u0119dy saskie. Mia\u0142 tak\u017ce najwi\u0119kszy w Europie zbi\u00f3r zegark\u00f3w i kamizelek, a pono\u0107 i ogromny zbi\u00f3r peruk.<\/p>\n\n\n
Opr\u00f3cz dw\u00f3ch wspomnianych pa\u0142ac\u00f3w posiada\u0142 tak\u017ce pa\u0142ac w Brodach \u2013 gdzie znajdowa\u0142 si\u0119 s\u0142ynny Schwanenservice, najwi\u0119kszy na \u015bwiecie porcelanowy serwis wykonany w Mi\u015bnie\u0144skiej Manufakturze Porcelany na specjalnie zam\u00f3wienie ministra. Inne jego rezydencje zlokalizowane by\u0142y g\u0142\u00f3wnie na terenie obecnych Niemiec. W 1746 r. minister naby\u0142 nawet ca\u0142e miasto Forst na \u0141u\u017cycach, kt\u00f3re rozbudowa\u0142 po jego po\u017carze z 1748 r. W tamtejszym ko\u015bciele zosta\u0142 te\u017c pochowany, trzy tygodnie po \u015bmierci kr\u00f3la Augusta III. Jako ciekawostk\u0119 mo\u017cna wspomnie\u0107, \u017ce pocz\u0105tki dworskiej kariery Br\u00fchla sta\u0142y si\u0119 tre\u015bci\u0105 powie\u015bci J\u00f3zefa Ignacego Kraszewskiego pt. Br\u00fchl<\/em>, za\u015b utw\u00f3r tego samego pisarza pt. Starosta warszawski<\/em> jest po\u015bwi\u0119cony synowi Henryka, Alojzemu.<\/p>\n\n\n\n Budow\u0119 pa\u0142acu na M\u0142ocinach rozpocz\u0119to w 1752 r., a zako\u0144czono sze\u015b\u0107 lat p\u00f3\u017aniej, w 1758 r., wed\u0142ug projektu niemieckiego architekta Johanna Friedricha Kn\u00f6bla, przedstawiciela saskiego rokoka. Kn\u00f6bel sprawowa\u0142 urz\u0105d dyrektora Saskiego Urz\u0119du Budowlanego w Warszawie, a jego g\u0142\u00f3wnym zleceniodawc\u0105 by\u0142 w\u0142a\u015bnie Br\u00fchl.<\/p>\n\n\n Po\u0142o\u017cony na malowniczej nadwi\u015bla\u0144skiej skarpie pa\u0142acyk zyska\u0142 miano \u201eWilanowa p\u00f3\u0142nocy\u201d. Na przylegaj\u0105cych do niego terenach zielonych, w wydzielonym zwierzy\u0144cu, minister trzyma\u0142 rozmaite dzikie zwierz\u0119ta, jak \u017cubry, daniele, sarny czy dziki. Zbudowano tak\u017ce ba\u017cantarni\u0119 oraz teatr le\u015bny i budynek zwany \u015awi\u0105tyni\u0105 Diany. Wszystko to na potrzeby go\u015bci ministra, do kt\u00f3rych nale\u017celi r\u00f3wnie\u017c kr\u00f3l August III Sas oraz Stanis\u0142aw August Poniatowski.<\/p>\n\n\n\n Po \u015bmierci ministra pa\u0142acyk przeszed\u0142 w r\u0119ce jego syna \u2013 wspomnianego wy\u017cej Alojzego Fryderyka J\u00f3zefa von Br\u00fchla, dyplomaty i dramatopisarza, wolnomularza. W przeciwie\u0144stwie do ministra, kt\u00f3ry sw\u00f3j pa\u0142ac na M\u0142ocinach odwiedza\u0142 raczej sporadycznie, czas dziel\u0105c g\u0142\u00f3wnie pomi\u0119dzy rezydencj\u0119 w samym sercu Warszawy a niemieckie posiad\u0142o\u015bci, Alojzy wkr\u00f3tce po \u015blubie w 1760 r. z Mari\u0105 Klementyn\u0105 Potock\u0105, wojewodziank\u0105 kijowsk\u0105, osiad\u0142 na M\u0142ocinach na sta\u0142e. O jego zwi\u0105zkach z tym miejscem \u015bwiadczy dodatkowo fakt ufundowania przeze\u0144 na M\u0142ocinach wytw\u00f3rni prochu i kul armatnich (Prochowni) na potrzeby polskiej armii. By\u0142o to po linii jego zainteresowa\u0144, poniewa\u017c w 1766 r. Alojzy za\u0142o\u017cy\u0142 szko\u0142\u0119 artyleryjsk\u0105, zreformowa\u0142 organizacj\u0119 artylerii oraz \u2013 dzi\u0119ki du\u017cej wiedzy fachowej \u2013 przeprowadzi\u0142 zmiany w systemie szkolenia artylerzyst\u00f3w i oficer\u00f3w broni technicznych.<\/p>\n\n\n\n Odziedziczony po ojcu pa\u0142ac na M\u0142ocinach postanowi\u0142 dopasowa\u0107 do swoich potrzeb i przebudowa\u0107 w 1786 r. wed\u0142ug projektu pochodz\u0105cego z Saksonii uznanego architekta Szymona Bogumi\u0142a Zuga. Ten przedstawiciel klasycyzmu, tak\u017ce wolnomularz, od 1756 r. pracowa\u0142 w Saskim Urz\u0119dzie Budowlanym, a w latach 70. i 80. XVIII w. zaprojektowa\u0142 wiele klasycystycznych budowli w Polsce, g\u0142\u00f3wnie w Warszawie \u2013 m.in. pa\u0142ac Blanka, browar na Solcu, tzw. Elizeum, ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015awi\u0119tej Tr\u00f3jcy czy wodozbi\u00f3r Gruba Ka\u015bka oraz cmentarz ewangelicko-augsburski, gdzie zosta\u0142 pochowany.<\/p>\n\n\n W latach 1772-1784 obok pa\u0142acu wzniesiono oficyny pierwsze (zachowane do dzi\u015b) i drugie oraz budynki u\u017cytkowe (zabudowania gospodarcze). W pobli\u017cu, g\u0142\u00f3wnie na skarpie nad Wis\u0142\u0105, powsta\u0142y r\u00f3\u017cne pawilony parkowe (orientalny, monopter, dwie wiejskie chaty, chata rybacka lub ermita\u017c) o funkcji ozdobnej i rekreacyjnej, przypuszczalnie wzniesione w latach 70. XVIII w. tak\u017ce przez Zuga, kt\u00f3ry w krajobrazowych za\u0142o\u017ceniach ogrodowych reprezentowa\u0142 nurt preromantyczny. Istnia\u0142y one prawdopodobnie do ok. po\u0142owy XIX w. Ozdob\u0119 i charakterystyczny element XVIII-wiecznego dziedzi\u0144ca stanowi\u0142a dekoracyjna pergola. Od strony po\u0142udniowej wjazd na teren posesji zamyka\u0142a brama. Ca\u0142o\u015bci tej obszernej kompozycji ogrodowej dope\u0142nia\u0142y karczma (austeria) przy g\u0142\u00f3wnej drodze do wsi M\u0142ociny oraz wiatrak, najbardziej oddalony od pa\u0142acu, usytuowany na wi\u015blanym brzegu.<\/p>\n\n\n Po 1790 r. posiad\u0142o\u015b\u0107 od Alojzego zakupi\u0142 hrabia Micha\u0142 Hieronim Starze\u0144ski, powstaniec ko\u015bciuszkowski, pose\u0142 na sejm oraz pami\u0119tnikarz, a od 1820 r. nale\u017ca\u0142a ona do rodziny de Poths\u00f3w. W 1876 r., po od\u0142\u0105czeniu od maj\u0105tku M\u0142ociny, sam pa\u0142ac zosta\u0142 sprzedany bankierom Hipolitowi Wawelbergowi i Stanis\u0142awowi Rotwandowi, za\u0142o\u017cycielom Muzeum Przemys\u0142u i Rolnictwa, \u015aredniej Szko\u0142y Mechaniczno-Technicznej ich imienia oraz Fundacji Tanich Mieszka\u0144 dla robotnik\u00f3w z warszawskiej Woli. Rotwand nale\u017ca\u0142 do najwi\u0119kszych kolekcjoner\u00f3w dzie\u0142 sztuki. W jego zbiorach znajdowa\u0142y si\u0119 prace takich polskich artyst\u00f3w, jak Gierymscy, Kossakowie, J\u00f3zef Che\u0142mo\u0144ski czy J\u00f3zef Mehoffer.<\/p>\n\n\n Sam pa\u0142ac zosta\u0142 znacznie przebudowany w 1898 r. \u2013 na letni\u0105 rezydencj\u0119. W latach 1896-1906 nieruchomo\u015b\u0107 trzykrotnie zmienia\u0142a w\u0142a\u015bcicieli. W latach 1906-1939 nale\u017ca\u0142a do rodziny Grodzickich. W 1934 r. budynek zosta\u0142 uszkodzony przez po\u017car. Czas II wojny \u015bwiatowej pa\u0142ac przetrwa\u0142 w niez\u0142ym stanie. Po 1945 r. dobra przej\u0105\u0142 Skarb Pa\u0144stwa, a budynek \u2013 troch\u0119 ju\u017c zaniedbany \u2013 odrestaurowano mi\u0119dzy 1947 a 1949 r. W latach 50. przez kr\u00f3tki czas obiekt zajmowa\u0142y zakonnice ze Zgromadzenia Si\u00f3str Urszulanek. Nast\u0119pnie budynek sta\u0142 si\u0119 siedzib\u0105 Muzeum Kultur Ludowych (p\u00f3\u017aniejsze Muzeum Etnograficzne), a ulica prowadz\u0105ca do pa\u0142acu otrzyma\u0142a nazw\u0119 Muzealnej (pod nazw\u0105 Pa\u0144stwowe Muzeum Etnograficzne plac\u00f3wka zosta\u0142a w 1973 r. przeniesiona na ulic\u0119 Kredytow\u0105). Po 1971 r. obiekt mia\u0142 si\u0119 sta\u0107 Domem Zas\u0142u\u017conego Tw\u00f3rcy Zwi\u0105zku Literat\u00f3w. W latach 80. dawna rezydencja nale\u017ca\u0142a do Instytutu Matematyki Polskiej Akademii Nauk i w jej posiadaniu pozostawa\u0142a do lat 90. XX w. Po transformacji ustrojowej posiad\u0142o\u015b\u0107, po procesie s\u0105dowym, przesz\u0142a w r\u0119ce Barbary R\u00f3\u017cy Horodyskiej, spadkobierczyni i c\u00f3rki Stefana Grodzickiego, kt\u00f3ra postanowi\u0142a sprzeda\u0107 \u00f3w maj\u0105tek.<\/p>\n\n\n Kolejni w\u0142a\u015bciciele mieli du\u017ce plany zwi\u0105zane z przebudow\u0105 obiektu. Najpierw S\u0142awomir Tomaszewski, honorowy prezes austriackiego Forum Polonia, chcia\u0142 w parku pa\u0142acowym wybudowa\u0107 dziewi\u0119\u0107 nowoczesnych apartamentowc\u00f3w, a sam pa\u0142acyk, kt\u00f3ry znajdowa\u0142 si\u0119 ju\u017c w fatalnym stanie technicznym, wyremontowa\u0107. W\u0142a\u015bciciel uzyska\u0142 pozytywn\u0105 opini\u0119 wojew\u00f3dzkiego konserwatora zabytk\u00f3w, ale Biuro Naczelnego Architekta Miasta \u2013 po licznych g\u0142osach oburzenia i protestach \u2013 odm\u00f3wi\u0142o wydania pozwolenia na przebudow\u0119. W 2006 r. pa\u0142ac na M\u0142ocinach znowu trafi\u0142 na sprzeda\u017c. Zosta\u0142 kupiony przez warszawskiego adwokata Sylwestra Gardockiego, kt\u00f3ry postanowi\u0142 wyremontowa\u0107 i podwy\u017cszy\u0107 ca\u0142y budynek. Tym razem interweniowa\u0142o Ministerstwo Kultury. W\u0142a\u015bciciel niebawem zbudowa\u0142 wok\u00f3\u0142 przypa\u0142acowego parku ogrodzenie a\u017c do podn\u00f3\u017ca skarpy wi\u015blanej, w\u0142\u0105czaj\u0105c w to fragment wa\u0142u przeciwpowodziowego, niebieskiego szlaku turystycznego oraz dojazd rowerowy do sezonowego promu w \u0141omiankach. Po kilkunastu latach wystawi\u0142 go na sprzeda\u017c. Jak pisa\u0142 dziennikarz \u201eGazety Wyborczej”, Gardocki zapewnia\u0142, \u017ce obiekt co p\u00f3\u0142 roku przechodzi kontrol\u0119 konserwatora zabytk\u00f3w, jest \u201esuchy i zabezpieczony”.<\/p>\n\n\n\n G\u0142\u00f3wny budynek stanowi rezultat drugiej przebudowy, jaka mia\u0142a miejsce pod koniec XIX w. Wybudowany z ceg\u0142y i otynkowany pa\u0142ac jest obiektem parterowym, podpiwniczonym, z poddaszem, za\u0142o\u017conym na planie prostok\u0105ta, przekrytym dachem czterospadowym. Od frontu na 11-osiowej elewacji znajduje si\u0119 portyk z czterema kolumnami i dwiema po\u0142kolumnami. Kolumny podtrzymuj\u0105 tr\u00f3jk\u0105tny fronton z tympanonem wype\u0142nionym kartuszem, na kt\u00f3rym s\u0105 przedstawione herby szlacheckie Henryka Br\u00fchla i jego \u017cony Marii von Kolowrat-Krakowsky. Po bokach portyku znajduj\u0105 si\u0119 alkierze, czyli zryzalitowane naro\u017cniki na rzucie kwadratu. Oba przekryto wysokimi dachami namiotowymi. Na trzyosiowej elewacji ogrodowej pa\u0142acu r\u00f3wnie\u017c znajduje si\u0119 ryzalit z frontonem i herbami Henryka Br\u00fchla i Marii von Kolowrat-Krakowsky. Ca\u0142o\u015b\u0107 pa\u0142acu obiega fryz koronuj\u0105cy, zdobiony tryglifami, na naro\u017cu ryzalit\u00f3w umieszczono dwie daty: MDCCXLVII (1747, rzekoma data budowy pa\u0142acu) oraz MDCCCXCVIII (1898, data ostatniej przebudowy). Wewn\u0105trz uk\u0142ad pomieszcze\u0144 by\u0142 dwutraktowy, a w partiach skrajnych nawet trzytraktowy. Ca\u0142o\u015b\u0107 skomponowano z przewag\u0105 element\u00f3w klasycystycznych. Cz\u0119\u015b\u0107 frontowa pa\u0142acu jest cz\u0119\u015bciowo odremontowana, natomiast ty\u0142 od strony Wis\u0142y \u2013 ca\u0142kowicie zdewastowany.<\/p>\n\n\n\n Przed pa\u0142acem, prostopadle po jego obu bokach, stoj\u0105 dwie murowane parterowe oficyny, kryte czterospadowymi dachami mansardowymi, urozmaiconymi lukarnami o\u015bwietlaj\u0105cymi wn\u0119trze i u\u017cytkowe poddasze. S\u0105 to jedyne zachowane oficyny, cho\u0107 wiemy, \u017ce by\u0142o ich wi\u0119cej \u2013 przeprowadzone w 2010 r. badania archeologiczne wykaza\u0142y niegdysiejsz\u0105 obecno\u015b\u0107 jeszcze dw\u00f3ch takich budynk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Dzi\u015b pa\u0142ac Br\u00fchla na M\u0142ocinach mo\u017cna ogl\u0105da\u0107 wy\u0142\u0105cznie z daleka, przez grodzenie, a jego przysz\u0142o\u015b\u0107 stoi pod znakiem zapytania. W po\u0142owie 2023 r. obecny w\u0142a\u015bciciel zamie\u015bci\u0142 og\u0142oszenie o sprzeda\u017cy obiektu.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Artyku\u0142 nagrodzony <\/strong><\/strong> Pa\u0142ace Br\u00fchla w Warszawie s\u0105 dwa.<\/p>\n","protected":false},"author":30,"featured_media":9328,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[269,35],"tags":[257],"class_list":["post-9329","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-mlociny","category-palace","tag-artykuly-z-roku-2024"],"yoast_head":"\n
\n\n\n\n<\/a>Bibliografia:<\/h2>\n\n\n\n
\n
w konkursie zorganizowanym w ramach projektu Na szlaku dziedzictwa Bielan<\/em>, <\/strong><\/strong>
kt\u00f3ry jest dofinansowany ze \u015brodk\u00f3w Miasta Sto\u0142ecznego Warszawy Dzielnicy Bielany<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n<\/figure>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"