{"id":9401,"date":"2024-12-27T21:57:00","date_gmt":"2024-12-27T20:57:00","guid":{"rendered":"https:\/\/varsavianista.pl\/?p=9401"},"modified":"2025-09-01T17:16:15","modified_gmt":"2025-09-01T15:16:15","slug":"budynki-z-dwudziestolecia-miedzywojennego-w-obiektywie-powstanczych-fotografow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2024\/12\/27\/budynki-z-dwudziestolecia-miedzywojennego-w-obiektywie-powstanczych-fotografow\/","title":{"rendered":"Budynki z dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego w obiektywie powsta\u0144czych fotograf\u00f3w"},"content":{"rendered":"\n

Autor : Ryszard M\u0105czewski<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u0119ki pracy fotograf\u00f3w i operator\u00f3w filmowych dzia\u0142aj\u0105cych na zlecenie Biura Informacji Propagandy Komendy G\u0142\u00f3wnej Armii Krajowej, a tak\u017ce licznych fotograf\u00f3w amator\u00f3w mo\u017cemy dzisiaj ogl\u0105da\u0107 tysi\u0105ce fotografii wykonanych w czasie powstania warszawskiego.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Na fotografiach uwiecznieni zostali powsta\u0144cy, ludno\u015b\u0107 cywilna, a tak\u017ce miasto, kt\u00f3re przewa\u017cnie jest \u2013 tylko i a\u017c \u2013 t\u0142em zdarze\u0144. W\u015br\u00f3d fotografowanych przez powsta\u0144c\u00f3w obiekt\u00f3w znalaz\u0142y si\u0119 m.in. wznoszone w \u015ar\u00f3dmie\u015bciu w latach 30. XX w. nowoczesne budynki mieszkaniowe oraz gmachy u\u017cyteczno\u015bci publicznej. Sp\u00f3jrzmy na niekt\u00f3re obiekty i zdj\u0119cia, na kt\u00f3rych zosta\u0142y utrwalone.<\/p>\n\n\n\n

Prawdopodobnie najbardziej ikonicznym przedwojennym warszawskim budynkiem jest wie\u017cowiec Prudentialu stoj\u0105cy przy placu Powsta\u0144c\u00f3w Warszawy, przed wojn\u0105 nosz\u0105cym nazw\u0119 placu Napoleona. Ten \u00f3wcze\u015bnie najwy\u017cszy gmach Warszawy \u2013 a tak\u017ce II Rzeczypospolitej \u2013 powsta\u0142 w 1934 r. wed\u0142ug projektu Marcina Weinfelda. Konstrukcj\u0119 sk\u0142adaj\u0105c\u0105 si\u0119 ze spawanych element\u00f3w \u0142\u0105czonych na nity zaprojektowa\u0142 wybitny in\u017cynier Stefan Bry\u0142a. Dolne pi\u0119tra zajmowa\u0142y biura Towarzystwa Ubezpiecze\u0144 Prundential, za\u015b w cz\u0119\u015bci wie\u017cowej znajdowa\u0142y si\u0119 luksusowe mieszkania \u2013 po jednym na pi\u0119trze. Budynek zosta\u0142 zdobyty przez powsta\u0144c\u00f3w w pierwszych dniach zrywu. Na maszcie do\u015bwiadczalnej telewizyjnej stacji nadawczej zawis\u0142a bia\u0142o-czerwona flaga i taki obraz mo\u017cna zobaczy\u0107 na zdj\u0119ciu wykonanym przez Eugeniusza Lokajskiego ps. \u201eBrok\u201d \u2013 to cz\u0119\u015bciowo ju\u017c uszkodzony budynek z powiewaj\u0105c\u0105 na szczycie flag\u0105.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Fotografia z czasu powstania warszawskiego, 1 dekada sierpnia 1944 r., \u015ar\u00f3dmie\u015bcie P\u00f3\u0142nocne. Gmach Towarzystwa Ubezpiecze\u0144 Prudential przy pl. Napoleona 9 g\u00f3ruj\u0105cy nad zabudow\u0105 ulicy \u015awi\u0119tokrzyskiej. Uj\u0119cie od strony skrzy\u017cowania \u015awi\u0119tokrzyskiej i Jasnej w kierunku wschodnim. Od prawej: fragment domu przy ul. \u015awi\u0119tokrzyskiej 27, kamienica nr 25 i boczne skrzyd\u0142o budynku Towarzystwa Ubezpiecze\u0144 Prudential (nr 23\/23a) z wyrw\u0105 w elewacji. Na dachu Prudentialu nadawczy maszt telewizyjny z zatkni\u0119t\u0105 bia\u0142o-czerwon\u0105 flag\u0105. Fot. Eugeniusz Lokajski \u201eBrok\u201d \/ Zbiory Muzeum Powstania Warszawskiego, sygn. MPW-IN\/120<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

Na powsta\u0144czych zdj\u0119ciach mo\u017cemy te\u017c prze\u015bledzi\u0107 kolejne etapy niszczenia Prudentialu. Gmach skupia\u0142 na sobie niemiecki ostrza\u0142 artyleryjski, prowadzony m.in. przy pomocy samobie\u017cnego mo\u017adzierza Karl Ger\u00e4t nosz\u0105cego imi\u0119 nordyckiego boga Ziu (inne imi\u0119 boga Tyra). Wystrzeliwane przez mo\u017adzierz stoj\u0105cy w parku Sowi\u0144skiego na Woli pociski o \u015brednicy 60 cm i wadze ok. 2 ton po pokonaniu w powietrzu ponad 5 km niszczy\u0142y zabudow\u0119 w okolicach placu Napoleona. Wybuch jednego z nich na szczycie budynku uwieczni\u0142 Sylwester Braun ps. \u201eKris\u201d. Jaki\u015b czas p\u00f3\u017aniej Braun wykona\u0142 te\u017c zdj\u0119cie pot\u0119\u017cnie ju\u017c zrujnowanego Prudentialu, kt\u00f3ry straci\u0142 znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u015bcian oraz cz\u0119\u015b\u0107 strop\u00f3w, a pozornie nietkni\u0119ta pozosta\u0142a jedynie kratownicowa konstrukcja, przez kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna spojrze\u0107 na wylot przez gmach.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Fotografia z czasu powstania warszawskiego, 1944 r., \u015ar\u00f3dmie\u015bcie P\u00f3\u0142nocne. Ruiny zabudowy przy placu Napoleona (ob. Powsta\u0144c\u00f3w Warszawy) i \u015awi\u0119tokrzyskiej widziane z ruin Poczty G\u0142\u00f3wnej (z wej\u015bcia g\u0142\u00f3wnego). Od lewej: Bank Komunalny Polski na rogu Moniuszki i pl. Napoleona 7, Prudential, ul. \u015awi\u0119tokrzyska 28. Fot. Sylwester Braun \u201eKris\u201d \/ Zbiory Muzeum Powstania Warszawskiego, sygn. MPW-IS\/2557<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

R\u00f3wnie\u017c na terenie \u015ar\u00f3dmie\u015bcia P\u00f3\u0142nocnego stoj\u0105 dwa niepozorne budynki na ty\u0142ach obecnego Muzeum Etnograficznego przy ulicy Kredytowej. Obiekt b\u0119d\u0105cy obecnie siedzib\u0105 Muzeum wzniesiono w latach 50. XIX w. dla Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego. W drugiej po\u0142owie lat 30. XX w. na jego ty\u0142ach powsta\u0142y dwa budynki \u2013 jeden pe\u0142ni dzi\u015b funkcj\u0119 mieszkaln\u0105, drugi jest siedzib\u0105 Warszawskiego Okr\u0119gu Zwi\u0105zku Polskich Artyst\u00f3w Plastyk\u00f3w z wej\u015bciem od strony ulicy Mazowieckiej. O przedwojennym rodowodzie tych dom\u00f3w ma\u0142o kto wie, natomiast ciekawostk\u0105 jest fakt, \u017ce przejazd bramny, wsparty na w\u0105skich kolumnach, wygl\u0105da obecnie identycznie jak na wykonanej 80 lat temu przez Eugeniusza Lokajskiego \u201eBroka\u201d fotografii. Autorowi nie chodzi\u0142o oczywi\u015bcie o uwiecznienie kolumienek wspieraj\u0105cych naro\u017cnik obiektu \u2013 tematem fotografii jest totalnie zburzone w wyniku niemieckich bombardowa\u0144 i ostrza\u0142u artyleryjskiego skrzyd\u0142o gmachu mieszcz\u0105ce dawn\u0105 sal\u0119 posiedze\u0144 Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Fotografia z czasu powstania warszawskiego, druga dekada sierpnia 1944 r., \u015ar\u00f3dmie\u015bcie P\u00f3\u0142nocne. Zbombardowany gmach dawnego Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego przy ul. Kredytowej 1 r\u00f3g Mazowieckiej, w kt\u00f3rym podczas okupacji umieszczono Arbeitsamt (Niemiecki Urz\u0105d Pracy). Uj\u0119cie z podcienia po\u0142udniowo-zachodniego pawilonu. Fot. Eugeniusz Lokajski \u201eBrok\u201d \/ Zbiory Muzeum Powstania Warszawskiego, sygn. MPW-IN\/239<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

Nieopodal Muzeum Etnograficznego znajduje si\u0119 jeden z lepiej ukrytych luksusowych budynk\u00f3w mieszkalnych wzniesionych w drugiej po\u0142owie lat 30. XX w. To kamienica nosz\u0105ca obecnie adres ul. Kredytowa 3a, a pierwotnie ul. Mazowiecka 11 (czyli adres taki jak kamienica w pierzei ulicy Mazowieckiej). Budynek powsta\u0142 z inicjatywy Kaliskiej Manufaktury Pluszu i Aksamitu Edmunda Goedego, a zaprojektowa\u0142 go ceniony kaliski architekt Albert Nestrypke. Budynek \u0142\u0105czy w sobie charakterystyczne elementy architektoniczne obiekt\u00f3w powstaj\u0105cych w tym okresie \u2013 wykuszowe okna, pionowe okna klatek schodowych nazywane potocznie \u201etermometrami\u201d, zaokr\u0105glone balkony typowe dla tzw. stylu okr\u0119towego czy ob\u0142o\u017cenie cz\u0119\u015bci elewacji klinkierow\u0105 br\u0105zow\u0105 ceg\u0142\u0105. Ze wzgl\u0119du na to, \u017ce najwygodniejszy dojazd do budynku by\u0142 od strony placu D\u0105browskiego, w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci kamienicy powsta\u0142 przestronny przejazd bramny prowadz\u0105cy w stron\u0119 placu. Na powsta\u0144czych fotografiach budynek ten wida\u0107 w tle zbi\u00f3rki jednego z powsta\u0144czych oddzia\u0142\u00f3w, przy usuwaniu przez niemieckich je\u0144c\u00f3w gruz\u00f3w ze zniszczonego przejazdu bramnego. W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w kamienica jest jednak t\u0142em w zdj\u0119ciach przedstawiaj\u0105cych rozleg\u0142y cmentarz polowy znajduj\u0105cy si\u0119 w miejscu, gdzie obecnie stoj\u0105 zabudowania szko\u0142y. To w\u0142a\u015bnie na tym cmentarzu Sylwester Braun \u201eKris\u201d wykona\u0142 inne ikoniczne zdj\u0119cie \u2013 kilkuletniej dziewczynki modl\u0105cej si\u0119 przy grobie poleg\u0142ego m\u0119\u017cczyzny. Cmentarz fotografowali te\u017c inni powsta\u0144czy fotografowie, m.in. Tadeusz Bukowski czy Eugeniusz Lokajski, na kt\u00f3rego zdj\u0119ciu wyra\u017anie widoczny jest na drugim planie istniej\u0105cy po dzi\u015b dzie\u0144 budynek mieszkalny.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Fotografia z czasu powstania warszawskiego, trzecia dekada sierpnia 1944 r., \u015ar\u00f3dmie\u015bcie P\u00f3\u0142nocne. Powsta\u0144czy cmentarz na ty\u0142ach posesji przy ul. Mazowieckiej 9. W\u015br\u00f3d mogi\u0142 widoczny (w prawym g\u00f3rnym rogu, z grubym krzy\u017cem) gr\u00f3b por. Kazimierza Pogorzelskiego \u201eRygla”, dow\u00f3dcy plutonu 1147. W tle kamienica na ty\u0142ach posesji przy ul. Mazowieckiej 11 (ob. Kredytowa 3a). Fot. Eugeniusz Lokajski \u201eBrok\u201d \/ Zbiory Muzeum Powstania Warszawskiego, sygn. MPW-IN\/790<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

Na wielu powsta\u0144czych zdj\u0119ciach znalaz\u0142y si\u0119 te\u017c stoj\u0105ce nieopodal wy\u017cej wspomnianych obiekt\u00f3w budynki Pocztowej Kasy Oszcz\u0119dno\u015bci przy ulicy \u015awi\u0119tokrzyskiej. Najstarszy z nich powsta\u0142 na rogu Jasnej i \u015awi\u0119tokrzyskiej w latach 1922-1923. Charakterystyczny gmach z zaokr\u0105glonym naro\u017cnikiem zwie\u0144czonym kopu\u0142\u0105 w ci\u0105gu kilku lat sta\u0142 si\u0119 niewystarczaj\u0105cy dla pr\u0119\u017cnie rozwijaj\u0105cego si\u0119 banku. W latach 1930-1932 zosta\u0142 rozbudowany o nowe skrzyd\u0142o przy ulicy \u015awi\u0119tokrzyskiej i podwy\u017cszony. Kolejnym etapem rozbudowy siedziby PKO by\u0142a budowa w latach 1938-1939 Centrali banku na rogu Marsza\u0142kowskiej i \u015awi\u0119tokrzyskiej. Podobnie jak to by\u0142o w przypadku wcze\u015bniej wymienionych obiekt\u00f3w PKO stan\u0119\u0142a ona na miejscu wyburzonego XIX-wiecznego budynku. Kolejnym etapem rozbudowy siedziby PKO mia\u0142 by\u0107 \u0142\u0105cznik wzniesiony na miejscu zburzonej kamienicy Ebina stoj\u0105cej pomi\u0119dzy istniej\u0105cymi ju\u017c obiektami. Dzi\u0119ki zachowanym powsta\u0144czym fotografiom mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce do wybuchu II wojny \u015bwiatowej uda\u0142o si\u0119 zrealizowa\u0107 piwnice tego segmentu. Ze wzgl\u0119du na solidn\u0105 konstrukcj\u0119 budynki PKO pe\u0142ni\u0142y wa\u017cn\u0105 rol\u0119 zar\u00f3wno we wrze\u015bniu 1939 r., kiedy w piwnicach centrali umieszczono Dow\u00f3dztwo Obrony Warszawy (przeniesione ze zniszczonej siedziby na Nowym \u015awiecie), jak i w czasie powstania warszawskiego, kiedy budynki PKO mie\u015bci\u0142y siedzib\u0119 dow\u00f3dcy powstania Antoniego Chru\u015bciela \u201eMontera\u201d, szpital powsta\u0144czy, rozg\u0142o\u015bni\u0119 \u201eB\u0142yskawica\u201d, jak te\u017c stanowi\u0142y miejsce przetrzymywania je\u0144c\u00f3w niemieckich. Budynki mocno ucierpia\u0142y w czasie trwania zrywu 1944 r., po wojnie gmach na rogu Jasnej odbudowano z przeznaczeniem na Poczt\u0119 G\u0142\u00f3wn\u0105, za\u015b ruiny centrali sta\u0142y a\u017c do lat 60., kiedy to zosta\u0142y rozebrane. Piwnice s\u0142u\u017cy\u0142y warszawiakom jeszcze przez wiele lat, adaptowane na szalet miejski, a p\u00f3\u017aniej na klub muzyczny.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Fotografia z czasu powstania warszawskiego, sierpie\u0144-wrzesie\u0144 1944 r., \u015ar\u00f3dmie\u015bcie P\u00f3\u0142nocne. Widok ulicy \u015awi\u0119tokrzyskiej od strony skrzy\u017cowania z Jasn\u0105 w kierunku Marsza\u0142kowskiej. Po lewej naro\u017cna kamienica ul. \u015awi\u0119tokrzyska 27 (jasny budynek) i bry\u0142a gmachu PKO ul. \u015awi\u0119tokrzyska 31\/33 (z kopu\u0142\u0105), dalej bry\u0142a gmachu PKO na rogu \u015awi\u0119tokrzyskiej i Marsza\u0142kowskiej. Fot. Marian Grabski \u201eWyrwa\u201d \/ Zbiory Muzeum Powstania Warszawskiego, sygn. MPW-IP\/148<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

MPW-IS\/178:<\/strong><\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Fotografia z czasu powstania warszawskiego, 1944 r., \u015ar\u00f3dmie\u015bcie P\u00f3\u0142nocne. Zniszczona zabudowa przy \u015awi\u0119tokrzyskiej \u2013 centrala PKO na rogu ul. Marsza\u0142kowskiej 134 i \u015awi\u0119tokrzyskiej, gmach PKO na rogu \u015awi\u0119tokrzyskiej i Jasnej, Prudential przy placu Napoleona (ob. pl. Powsta\u0144c\u00f3w Warszawy). Ulica zasypana gruzem, w\u015br\u00f3d gruz\u00f3w widoczna zniszczona ci\u0119\u017car\u00f3wka. Fot. Sylwester Braun \u201eKris” \/ Zbiory Muzeum Powstania Warszawskiego, sygn. MPW-IS\/3178<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"
Elewacja gmachu centrali PKO od strony ulicy \u015awi\u0119tokrzyskiej \/ za: \u201eArchitektura i Budownictwo\u201d<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"
Fotografia z czasu powstania warszawskiego, pierwsza dekada sierpnia 1944 r., \u015ar\u00f3dmie\u015bcie P\u00f3\u0142nocne. Prowadzenie je\u0144c\u00f3w niemieckich do bramy wjazdowej na dziedziniec budynku przy ul. \u015awi\u0119tokrzyskiej 31\/33. Fot. Eugeniusz Lokajski \u201eBrok\u201d \/ Zbiory Muzeum Powstania Warszawskiego, sygn. MPW-IN\/140<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"
Fotografia z czasu powstania warszawskiego, 16 sierpnia 1944 r., \u015ar\u00f3dmie\u015bcie P\u00f3\u0142nocne. Powstaniec karmi\u0105cy krow\u0119 na posesji przy ul. \u015awi\u0119tokrzyskiej 35, na drugim planie bunkier umocniony workami z piaskiem. Teren budowy \u0142\u0105cznika pomi\u0119dzy budynkami PKO, widoczne druty zbrojeniowe wystaj\u0105ce ze zbudowanych ju\u017c podziemnych kondygnacji. Fot. Joachim Joachimczyk \u201eJoachim” \/ Zbiory Muzeum Powstania Warszawskiego, sygn. MPW-IN\/9699<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

W latach 1928-1930 wzniesiony zosta\u0142 gmach W\u0142oskiego Towarzystwa Ubezpiecze\u0144 Riunione Adriatica di Sicurta przy ulicy Moniuszki. W 1931 r. w budynku otwarto luksusow\u0105 dwupoziomow\u0105 restauracj\u0119 \u201eAdria\u201d. Wyposa\u017cona m.in. w obrotowy parkiet, wiod\u0142a prym w\u015br\u00f3d warszawskich lokali rozrywkowych. W czasie powstania warszawskiego sta\u0142a si\u0119 \u201es\u0142awna\u201d z uwagi na wystrzelony przez wspomniany wcze\u015bniej mo\u017adzierz Ziu pocisk. Ze wzgl\u0119du na wad\u0119 zapalnika pocisk nie wybuch\u0142 i po przebiciu si\u0119 przez kolejne stropy budynku wyl\u0105dowa\u0142 na parkiecie restauracyjnego dancingu. Rozbrojony przez powsta\u0144c\u00f3w, sta\u0142 si\u0119 cennym \u017ar\u00f3d\u0142em materia\u0142\u00f3w wybuchowych do produkcji granat\u00f3w.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Fotografia z czasu powstania warszawskiego, 18 sierpnia 1944 r., \u015ar\u00f3dmie\u015bcie P\u00f3\u0142nocne. Saperzy rozbrajaj\u0105cy niewybuch pocisku mo\u017adzierzowego kaliber 600 mm w restauracji Adria przy ul. Moniuszki 10. Sier\u017c. pchor. Tadeusz Fabianowicz \u201eFabian” podczas pracy. Fot. Eugeniusz Lokajski \u201eBrok\u201d \/ Zbiory Muzeum Powstania Warszawskiego, sygn. MPW-IN\/388<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"
Fotografia z czasu powstania warszawskiego, 18 sierpnia 1944 r., \u015ar\u00f3dmie\u015bcie P\u00f3\u0142nocne. Saperzy rozbrajaj\u0105cy niewybuch pocisku mo\u017adzierzowego kaliber 600 mm w restauracji Adria przy ul. Moniuszki 10. Fot. Eugeniusz Lokajski \u201eBrok\u201d \/ Zbiory Muzeum Powstania Warszawskiego, sygn. MPW-IN\/395<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Artyku\u0142 powsta\u0142 w ramach projektu<\/strong>
STUDEO ET CONSERVO 2024 (XIX edycja),<\/strong>
dofinansowanego ze \u015brodk\u00f3w Miasta Sto\u0142ecznego Warszawy.<\/strong><\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dzi\u0119ki pracy fotograf\u00f3w i operator\u00f3w filmowych mo\u017cemy dzisiaj ogl\u0105da\u0107 tysi\u0105ce fotografii wykonanych w czasie powstania warszawskiego.<\/p>\n","protected":false},"author":42,"featured_media":9403,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[271,270],"tags":[257],"class_list":["post-9401","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-iiwojnaswiatowa","category-powstaniewarszawskie","tag-artykuly-z-roku-2024"],"yoast_head":"\nBudynki z dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego w obiektywie powsta\u0144czych fotograf\u00f3w – varsavianista.pl<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2024\/12\/27\/budynki-z-dwudziestolecia-miedzywojennego-w-obiektywie-powstanczych-fotografow\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Budynki z dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego w obiektywie powsta\u0144czych fotograf\u00f3w – varsavianista.pl\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Dzi\u0119ki pracy fotograf\u00f3w i operator\u00f3w filmowych mo\u017cemy dzisiaj ogl\u0105da\u0107 tysi\u0105ce fotografii wykonanych w czasie powstania warszawskiego.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2024\/12\/27\/budynki-z-dwudziestolecia-miedzywojennego-w-obiektywie-powstanczych-fotografow\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"varsavianista.pl\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Varsavianistapl-109778854496274\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2024-12-27T20:57:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-09-01T15:16:15+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/MPW_IS-2557-scaled.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1692\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Ryszard M\u0105czewski\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Ryszard M\u0105czewski\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"12 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2024\\\/12\\\/27\\\/budynki-z-dwudziestolecia-miedzywojennego-w-obiektywie-powstanczych-fotografow\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2024\\\/12\\\/27\\\/budynki-z-dwudziestolecia-miedzywojennego-w-obiektywie-powstanczych-fotografow\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Ryszard M\u0105czewski\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/331fbce6b48d96987debb7236a7d3648\"},\"headline\":\"Budynki z dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego w obiektywie powsta\u0144czych fotograf\u00f3w\",\"datePublished\":\"2024-12-27T20:57:00+00:00\",\"dateModified\":\"2025-09-01T15:16:15+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2024\\\/12\\\/27\\\/budynki-z-dwudziestolecia-miedzywojennego-w-obiektywie-powstanczych-fotografow\\\/\"},\"wordCount\":1825,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2024\\\/12\\\/27\\\/budynki-z-dwudziestolecia-miedzywojennego-w-obiektywie-powstanczych-fotografow\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/MPW_IS-2557-scaled.jpg\",\"keywords\":[\"artyku\u0142y z roku 2024\"],\"articleSection\":[\"II Wojna \u015awiatowa\",\"Powstanie Warszawskie\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2024\\\/12\\\/27\\\/budynki-z-dwudziestolecia-miedzywojennego-w-obiektywie-powstanczych-fotografow\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2024\\\/12\\\/27\\\/budynki-z-dwudziestolecia-miedzywojennego-w-obiektywie-powstanczych-fotografow\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2024\\\/12\\\/27\\\/budynki-z-dwudziestolecia-miedzywojennego-w-obiektywie-powstanczych-fotografow\\\/\",\"name\":\"Budynki z dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego w obiektywie powsta\u0144czych fotograf\u00f3w – varsavianista.pl\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2024\\\/12\\\/27\\\/budynki-z-dwudziestolecia-miedzywojennego-w-obiektywie-powstanczych-fotografow\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2024\\\/12\\\/27\\\/budynki-z-dwudziestolecia-miedzywojennego-w-obiektywie-powstanczych-fotografow\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/MPW_IS-2557-scaled.jpg\",\"datePublished\":\"2024-12-27T20:57:00+00:00\",\"dateModified\":\"2025-09-01T15:16:15+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2024\\\/12\\\/27\\\/budynki-z-dwudziestolecia-miedzywojennego-w-obiektywie-powstanczych-fotografow\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2024\\\/12\\\/27\\\/budynki-z-dwudziestolecia-miedzywojennego-w-obiektywie-powstanczych-fotografow\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2024\\\/12\\\/27\\\/budynki-z-dwudziestolecia-miedzywojennego-w-obiektywie-powstanczych-fotografow\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/MPW_IS-2557-scaled.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/MPW_IS-2557-scaled.jpg\",\"width\":1692,\"height\":2560,\"caption\":\"Fotografia z czasu powstania warszawskiego, 1944 r., \u015ar\u00f3dmie\u015bcie P\u00f3\u0142nocne. Ruiny zabudowy przy placu Napoleona (ob. Powsta\u0144c\u00f3w Warszawy) i \u015awi\u0119tokrzyskiej widziane z ruin Poczty G\u0142\u00f3wnej (z wej\u015bcia g\u0142\u00f3wnego). Od lewej: Bank Komunalny Polski na rogu Moniuszki i pl. Napoleona 7, Prudential, ul. \u015awi\u0119tokrzyska 28. Fot. Sylwester Braun \u201eKris\u201d \\\/ Zbiory Muzeum Powstania Warszawskiego, sygn. MPW-IS\\\/2557\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2024\\\/12\\\/27\\\/budynki-z-dwudziestolecia-miedzywojennego-w-obiektywie-powstanczych-fotografow\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Budynki z dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego w obiektywie powsta\u0144czych fotograf\u00f3w\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/\",\"name\":\"varsavianista\",\"description\":\"strona varsavianistyczna\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#organization\",\"name\":\"varsavianista\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/03\\\/varsavianista.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/03\\\/varsavianista.png\",\"width\":222,\"height\":222,\"caption\":\"varsavianista\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/Varsavianistapl-109778854496274\\\/\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/331fbce6b48d96987debb7236a7d3648\",\"name\":\"Ryszard M\u0105czewski\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/d9dd12dac58ee0dc16bfd38646975f52ad08720ad3eebfb94d936fd06bd8b6b9?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/d9dd12dac58ee0dc16bfd38646975f52ad08720ad3eebfb94d936fd06bd8b6b9?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/d9dd12dac58ee0dc16bfd38646975f52ad08720ad3eebfb94d936fd06bd8b6b9?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Ryszard M\u0105czewski\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/author\\\/rma\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Budynki z dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego w obiektywie powsta\u0144czych fotograf\u00f3w – varsavianista.pl","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2024\/12\/27\/budynki-z-dwudziestolecia-miedzywojennego-w-obiektywie-powstanczych-fotografow\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Budynki z dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego w obiektywie powsta\u0144czych fotograf\u00f3w – varsavianista.pl","og_description":"Dzi\u0119ki pracy fotograf\u00f3w i operator\u00f3w filmowych mo\u017cemy dzisiaj ogl\u0105da\u0107 tysi\u0105ce fotografii wykonanych w czasie powstania warszawskiego.","og_url":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2024\/12\/27\/budynki-z-dwudziestolecia-miedzywojennego-w-obiektywie-powstanczych-fotografow\/","og_site_name":"varsavianista.pl","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Varsavianistapl-109778854496274\/","article_published_time":"2024-12-27T20:57:00+00:00","article_modified_time":"2025-09-01T15:16:15+00:00","og_image":[{"width":1692,"height":2560,"url":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/MPW_IS-2557-scaled.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Ryszard M\u0105czewski","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Ryszard M\u0105czewski","Szacowany czas czytania":"12 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2024\/12\/27\/budynki-z-dwudziestolecia-miedzywojennego-w-obiektywie-powstanczych-fotografow\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2024\/12\/27\/budynki-z-dwudziestolecia-miedzywojennego-w-obiektywie-powstanczych-fotografow\/"},"author":{"name":"Ryszard M\u0105czewski","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/person\/331fbce6b48d96987debb7236a7d3648"},"headline":"Budynki z dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego w obiektywie powsta\u0144czych fotograf\u00f3w","datePublished":"2024-12-27T20:57:00+00:00","dateModified":"2025-09-01T15:16:15+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2024\/12\/27\/budynki-z-dwudziestolecia-miedzywojennego-w-obiektywie-powstanczych-fotografow\/"},"wordCount":1825,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2024\/12\/27\/budynki-z-dwudziestolecia-miedzywojennego-w-obiektywie-powstanczych-fotografow\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/MPW_IS-2557-scaled.jpg","keywords":["artyku\u0142y z roku 2024"],"articleSection":["II Wojna \u015awiatowa","Powstanie Warszawskie"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2024\/12\/27\/budynki-z-dwudziestolecia-miedzywojennego-w-obiektywie-powstanczych-fotografow\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2024\/12\/27\/budynki-z-dwudziestolecia-miedzywojennego-w-obiektywie-powstanczych-fotografow\/","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2024\/12\/27\/budynki-z-dwudziestolecia-miedzywojennego-w-obiektywie-powstanczych-fotografow\/","name":"Budynki z dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego w obiektywie powsta\u0144czych fotograf\u00f3w – varsavianista.pl","isPartOf":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2024\/12\/27\/budynki-z-dwudziestolecia-miedzywojennego-w-obiektywie-powstanczych-fotografow\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2024\/12\/27\/budynki-z-dwudziestolecia-miedzywojennego-w-obiektywie-powstanczych-fotografow\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/MPW_IS-2557-scaled.jpg","datePublished":"2024-12-27T20:57:00+00:00","dateModified":"2025-09-01T15:16:15+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2024\/12\/27\/budynki-z-dwudziestolecia-miedzywojennego-w-obiektywie-powstanczych-fotografow\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2024\/12\/27\/budynki-z-dwudziestolecia-miedzywojennego-w-obiektywie-powstanczych-fotografow\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2024\/12\/27\/budynki-z-dwudziestolecia-miedzywojennego-w-obiektywie-powstanczych-fotografow\/#primaryimage","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/MPW_IS-2557-scaled.jpg","contentUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/MPW_IS-2557-scaled.jpg","width":1692,"height":2560,"caption":"Fotografia z czasu powstania warszawskiego, 1944 r., \u015ar\u00f3dmie\u015bcie P\u00f3\u0142nocne. Ruiny zabudowy przy placu Napoleona (ob. Powsta\u0144c\u00f3w Warszawy) i \u015awi\u0119tokrzyskiej widziane z ruin Poczty G\u0142\u00f3wnej (z wej\u015bcia g\u0142\u00f3wnego). Od lewej: Bank Komunalny Polski na rogu Moniuszki i pl. Napoleona 7, Prudential, ul. \u015awi\u0119tokrzyska 28. Fot. Sylwester Braun \u201eKris\u201d \/ Zbiory Muzeum Powstania Warszawskiego, sygn. MPW-IS\/2557"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2024\/12\/27\/budynki-z-dwudziestolecia-miedzywojennego-w-obiektywie-powstanczych-fotografow\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/varsavianista.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Budynki z dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego w obiektywie powsta\u0144czych fotograf\u00f3w"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#website","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/","name":"varsavianista","description":"strona varsavianistyczna","publisher":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/varsavianista.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#organization","name":"varsavianista","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/varsavianista.png","contentUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/varsavianista.png","width":222,"height":222,"caption":"varsavianista"},"image":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Varsavianistapl-109778854496274\/"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/person\/331fbce6b48d96987debb7236a7d3648","name":"Ryszard M\u0105czewski","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9dd12dac58ee0dc16bfd38646975f52ad08720ad3eebfb94d936fd06bd8b6b9?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9dd12dac58ee0dc16bfd38646975f52ad08720ad3eebfb94d936fd06bd8b6b9?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9dd12dac58ee0dc16bfd38646975f52ad08720ad3eebfb94d936fd06bd8b6b9?s=96&d=mm&r=g","caption":"Ryszard M\u0105czewski"},"url":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/author\/rma\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9401","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/42"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9401"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9401\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9417,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9401\/revisions\/9417"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9403"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9401"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9401"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9401"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}