Obiekt by\u0142 zarazem jednym z najwi\u0119kszych osi\u0105gni\u0119\u0107 polskiej architektury okresu mi\u0119dzywojennego. Nowoczesny, konstruktywistyczny budynek, kt\u00f3rego fasad\u0119 o\u017cywiono niepowtarzaln\u0105 dekoracj\u0105 w postaci god\u0142a pa\u0144stwowego oraz napisem TELEFON MI\u0118DZYMIASTOWY, TELEGRAF, RADJOTELEGRAF<\/em>, stanowi\u0142 architektoniczne odzwierciedlenie wagi, jak\u0105 w okresie II Rzeczypospolitej przyk\u0142adano do telekomunikacji. Podobnie jak kolej, telekomunikacja mia\u0142a przyczynia\u0107 si\u0119 do scalenia ziem do niedawna rozdartych przez zaborc\u00f3w. Komunikowanie si\u0119, wysy\u0142anie i odbieranie informacji nale\u017ca\u0142y do podstaw sprawnego dzia\u0142ania m\u0142odego pa\u0144stwa. Widocznym znakiem tych d\u0105\u017ce\u0144 sta\u0142 si\u0119 gmach, kt\u00f3ry za spraw\u0105 swojej formy, ale te\u017c niepowtarzalnej dekoracji i u\u017cytych do jego realizacji materia\u0142\u00f3w wyra\u017ca\u0142 ambicje i aspiracje m\u0142odego, nowoczesnego pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n Zaprojektowany w Wydziale Budowlanym Ministerstwa Poczt i Telegraf\u00f3w i zrealizowany w latach 1928-1933 budynek Urz\u0119du Telekomunikacyjnego w chwili wzniesienia nie tylko nale\u017ca\u0142 do najwi\u0119kszych obiekt\u00f3w u\u017cyteczno\u015bci publicznej w Warszawie, lecz tak\u017ce by\u0142 jednym z najbardziej skomplikowanych strukturalnie gmach\u00f3w \u00f3wczesnej stolicy. U podstaw tak rozplanowanej budowli le\u017ca\u0142o jej przeznaczenie, bowiem opr\u00f3cz telefon\u00f3w mi\u0119dzymiastowych, telegrafu czy urz\u0119du pocztowego mia\u0142a ona pomie\u015bci\u0107 szko\u0142\u0119 teletechniczn\u0105, muzeum poczty i telekomunikacji, zaplecze socjalne dla 1300 pracownik\u00f3w oraz Departament Techniczny Ministerstwa Poczty i Telegraf\u00f3w. Dzi\u0119ki zastosowaniu zr\u00f3\u017cnicowanych gabarytowo bry\u0142, przy jednoczesnym zatarciu ich granic oraz skontrastowaniu pion\u00f3w i poziom\u00f3w nadaj\u0105cych obiektowi form\u0119 zgeometryzowanej rze\u017aby, budynek uzyska\u0142 niezwykle du\u017c\u0105 si\u0142\u0119 wyrazu.<\/p>\n\n\n W okresie mi\u0119dzywojennym modernistyczne gmachy by\u0142y odzwierciedleniem poszukiwania nowych \u015brodk\u00f3w wyrazu rozwi\u0105za\u0144 estetycznych. Modernizm, u kt\u00f3rego \u017ar\u00f3de\u0142 le\u017ca\u0142y pogl\u0105dy Adolfa Loosa, uznaj\u0105cego ornament za zbrodni\u0119, czy Ludwiga Miesa van der Rohe, wyra\u017cane w s\u0142owach \u201emniej znaczy wi\u0119cej\u201d, by\u0142 reakcj\u0105 na XIX-wieczn\u0105 architektur\u0119 prze\u0142adowan\u0105 detalem. Architektura modernistyczna mia\u0142a by\u0107 \u201eoczyszczona\u201d z detalu w jego wcze\u015bniejszym rozumieniu przy jednoczesnym docenieniu czysto\u015bci bry\u0142y. Detal, nierozerwalnie zwi\u0105zany z historycznymi stylami, wraz z upowszechnieniem si\u0119 modernizmu nie znikn\u0105\u0142 jednak zupe\u0142nie, lecz zmieni\u0142 sw\u00f3j charakter. Funkcj\u0119 dekoracyjnego wystroju przej\u0119\u0142y m.in. elementy konstrukcyjne czy u\u017cyte materia\u0142y.<\/p>\n\n\n Najbardziej reprezentacyjny charakter uzyska\u0142a nieco wysuni\u0119ta przed lico budynku od strony Nowogrodzkiej strefa wej\u015bcia omawianego gmachu. Ca\u0142o\u015bci wystroju dope\u0142nia\u0142y dekoracyjny napis w dw\u00f3ch wierszach wykonany w metalu TELEFON MI\u0118DZYMIASTOWY \u2013 TELEGRAF RADIOTELEGRAF<\/em> oraz prostok\u0105tna p\u0142ycina ze stylizowanym or\u0142em w duchu art d\u00e9co<\/em>. <\/em>Zar\u00f3wno or\u0142a, jak i napis wydzielono gzymsami. Szar\u0105 sylwetk\u0119 or\u0142a, odcinaj\u0105c\u0105 si\u0119 na tle czerwonego piaskowca, tworz\u0105 linie pionowe i poziome, p\u00f3\u0142kola oraz tr\u00f3jk\u0105ty. Przetworzony zgodnie z duchem epoki orze\u0142 w rewelacyjny spos\u00f3b wpisa\u0142 si\u0119 w architektur\u0119 nowoczesnego budynku. W przedwojennej Polsce umieszczanie na fasadach gmach\u00f3w pa\u0144stwowych wyobra\u017ce\u0144 or\u0142a by\u0142o przejawem entuzjazmu p\u0142yn\u0105cego z odzyskanej niepodleg\u0142o\u015bci. God\u0142o z elewacji Urz\u0119du Telekomunikacyjnego zosta\u0142o wykreowane przez Jana Goli\u0144skiego. Orze\u0142 przywodzi na my\u015bl wyobra\u017cenie god\u0142a pa\u0144stwowego stworzonego w 1925 r. przez Stanis\u0142awa Szukalskiego i umieszczonego na awersie zaprojektowanej w tym samym roku z\u0142otej monety o nominale 100 z\u0142. Numizmat projektu Szukalskiego w rozpisanym na pocz\u0105tku 1925 r. konkursie zaj\u0105\u0142 trzecie miejsce i, niestety, nigdy nie wszed\u0142 do obiegu. Stylizowany orze\u0142 na awersie nale\u017ca\u0142 do najbardziej oryginalnych wyobra\u017ce\u0144 polskiego god\u0142a stworzonych w okresie mi\u0119dzywojennym.<\/p>\n\n\n Architekt i rze\u017abiarz Jan Goli\u0144ski by\u0142 jednym z inicjator\u00f3w powstania SARP. Artysta bra\u0142 udzia\u0142 w licznych konkursach, m.in. na pomnik Juliusza S\u0142owackiego we Lwowie. W 1928 r. zaprojektowa\u0142 pawilon Zwi\u0105zku Hut Szklanych na Powszechn\u0105 Wystawi\u0119 Krajow\u0105 w Poznaniu w 1929 r. Na t\u0119 sam\u0105 wystaw\u0119 zaprojektowa\u0142 te\u017c jelenia \u015bw. Huberta, wie\u0144cz\u0105cego pawilon \u0142owiectwa. W 1931 r. wykreowa\u0142 projekt nigdy niezrealizowanego pomnika Zjednoczenia Ziem Polskich w Gdyni. Jedn\u0105 z zachowanych do dzisiaj prac artysty jest figura Matki Boskiej z Dzieci\u0105tkiem na Boernerowie. Co ciekawe, zosta\u0142a ona ufundowana przez Ministerstwo Poczt i Telegraf\u00f3w. Do najbardziej znanych prac tw\u00f3rcy zalicza si\u0119 te\u017c nagrobek rodziny Rettinger\u00f3w na Starych Pow\u0105zkach, jak i p\u0142askorze\u017aby Czysto\u015b\u0107 i Pragnienie na elewacji frontowej Zak\u0142adu Filtr\u00f3w Pospiesznych warszawskiej Stacji Filtr\u00f3w projektu Antoniego Jawornickiego.<\/p>\n\n\n Niesamowite efekty przynios\u0142o pokrycie elewacji Urz\u0119du Telekomunikacyjnego czerwonym piaskowcem i jasnym szlachetnym tynkiem terazzytowym. Ok\u0142adziny kamienne u\u017cywane do pokrywania elewacji budynk\u00f3w publicznych jako materia\u0142 o naturalnej fakturze i strukturze dodawa\u0142y plastyczno\u015bci nawet prostym i p\u0142askim powietrzniom. Stosowanie naturalnego materia\u0142u pomaga\u0142o nada\u0107 pozornie zgeometryzowanym i pozbawionym dekoracji budynkom indywidualnego efektu dekoracyjnego. Naturalny kamie\u0144 pozwala\u0142 nie tylko na tworzenie odpowiednich faktur, lecz tak\u017ce podkre\u015bla\u0142 charakter obiektu. W wysuni\u0119tym nieznacznie przed lico wy\u017cszych \u015bcian dwukondygnacyjnym cokole kryj\u0105cym parter i antresol\u0119 dzi\u0119ki zastosowaniu gzyms\u00f3w oraz okien o r\u00f3\u017cnym wykroju uda\u0142o si\u0119 tw\u00f3rcom uzyska\u0107 efekt rozrze\u017abienia. Unikni\u0119to tym samym wra\u017cenia ci\u0119\u017cko\u015bci. Tylko za pomoc\u0105 przeprucia elewacji oknami przyziemie skrzyd\u0142a od ulicy Pozna\u0144skiej uda\u0142o si\u0119 wizualnie podzieli\u0107 na dwa segmenty.<\/p>\n\n\n W segmencie po\u0142udniowym w w\u0105ski pas elewacji powy\u017cej trotuaru wprowadzono poziome okna suteren o takiej samej szeroko\u015bci co okna parteru i antresoli. Segment bli\u017cej naro\u017cnika z Nowogrodzk\u0105 skomponowano w odmienny spos\u00f3b, u\u017cywaj\u0105c ciasno zestawionych okien wprowadzonych pomi\u0119dzy gzymsy z piaskowcowych listew. Gzymsy te, przechodz\u0105c przez ca\u0142y kamienny cok\u00f3\u0142 skrzyd\u0142a wschodniego, przecinaj\u0105 elewacje w poziomie. Dla por\u00f3wnania, pozbawiony poziomych podzia\u0142\u00f3w cok\u00f3\u0142 elewacji skrzyd\u0142a od Nowogrodzkiej wydaje si\u0119 bardziej monotonny. Dzi\u0119ki pozornie prostym \u015brodkom wyrazu uda\u0142o si\u0119 zatem tw\u00f3rcom uzyska\u0107 bardzo plastyczn\u0105 kompozycj\u0119.<\/p>\n\n\n W\u0105skie listwy kamiennych gzyms\u00f3w przeprowadzono te\u017c w linii parapet\u00f3w drugiego i trzeciego pi\u0119tra. Cz\u0119\u015b\u0107 wie\u017cow\u0105 od strony ulicy Pozna\u0144skiej dodatkowo pokryto pionowymi listwami, tworz\u0105c kwatery wype\u0142nione oknami. W ten spos\u00f3b z zastosowaniem powtarzalnych element\u00f3w unikni\u0119to wra\u017cenia monotonii mierz\u0105cej ponad 42 m wysoko\u015bci wie\u017cy zamykaj\u0105cej perspektyw\u0119 ulicy \u017burawiej.<\/p>\n\n\n Najciekawsz\u0105, po dekoracji z or\u0142em i napisem, kompozycj\u0105 wykonan\u0105 przy u\u017cyciu piaskowca sta\u0142 si\u0119 pion klatki schodowej od strony ulicy Nowogrodzkiej. Pokryta w ca\u0142o\u015bci czerwonym piaskowcem wie\u017ca klatki schodowej, kt\u00f3rej elewacje p\u00f3\u0142nocn\u0105 i wschodni\u0105 o\u017cywiono kratownic\u0105 okienek, stanowi nie tylko najmocniejszy pionowy element skrzyd\u0142a, lecz tak\u017ce jest najbardziej dynamicznie ukszta\u0142towanym elementem ca\u0142ego zespo\u0142u. Ok\u0142adziny kamienne zosta\u0142y przygotowane przez specjalizuj\u0105ce si\u0119 w robotach konstrukcyjnych i kamieniarskich przedsi\u0119biorstwo rob\u00f3t in\u017cynieryjno-budowlanych Henryk Sosonko i W\u0142odzimierz Wojciechowski z Warszawy.<\/p>\n\n\n Z czerwonym piaskowcem skontrastowano szlachetne tynki. W okresie mi\u0119dzywojennym do wyko\u0144czenia elewacji stosowano gotowe mieszanki tynkarskie oferowane przez krajowych i zagranicznych producent\u00f3w. W\u015br\u00f3d u\u017cywanych wtedy tynk\u00f3w wyr\u00f3\u017cnia\u0142y si\u0119 szlachetne zaprawy, terrazyt. Wyprawy r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105 sk\u0142adem i sposobem obr\u00f3bki, a co za tym idzie ostatecznie uzyskiwanym efektem. Oryginalnego wygl\u0105du nadawa\u0142a tynkom domieszka pigment\u00f3w. Kamienna zaprawa do tynkowania fasad powstawa\u0142a w wielu kolorach i pozwala\u0142a na uzyskanie efektownej barwy o krystalicznej strukturze. Firma Terrazyt oferowa\u0142a blisko 500 odmian tynk\u00f3w w licznych kolorach: piaskowca, wapienia muszlowego, bazaltu czy granitu. Terrazyt by\u0142 te\u017c stosowany do obr\u00f3bek kamieniarskich w postaci gotowych p\u0142yt ok\u0142adzinowych.<\/p>\n\n\n Efekty ko\u0144cowy w przypadku omawianego gmachu uzyskano nie tylko dzi\u0119ki strukturze materia\u0142u, lecz tak\u017ce poprzez spos\u00f3b obr\u00f3bki tynku, kt\u00f3ry nak\u0142adano ju\u017c po osadzeniu okien czy drzwi i wykonaniu rob\u00f3t blacharskich. U\u017cycie tynku szlachetnego zapewnia\u0142o jednolit\u0105 elewacj\u0119. Stosowanie tego materia\u0142u wyko\u0144czeniowego, dodatkowo w zestawieniu z innymi szlachetnymi materia\u0142ami, pozwala\u0142o na uzyskanie wyj\u0105tkowych efekt\u00f3w plastycznych.<\/p>\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/1.jpeg\")