![\"\"](\"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/11-16.jpg\")
Jego powstanie rozpocz\u0119\u0142o w Polsce er\u0119 szerokiego wykorzystania telegrafu \u2013 wynalazku, kt\u00f3ry skr\u00f3ci\u0142 czas przekazywania wiadomo\u015bci z kilku dni czy miesi\u0119cy do kilku sekund. Jeden z najwi\u0119kszych budynk\u00f3w u\u017cyteczno\u015bci publicznej stolicy z okresu dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego stanowi\u0142 prawdziwe serce polskiej teletransmisji. To w\u0142a\u015bnie w tej plac\u00f3wce, b\u0119d\u0105cej wizyt\u00f3wk\u0105 Ministerstwa Poczt i Telegraf\u00f3w, swoje miejsce znalaz\u0142a centrala telegraficzna skupiaj\u0105ca dotychczas rozproszone po ca\u0142ej Warszawie urz\u0119dy telefoniczne i telegraficzne. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 urz\u0119du wyposa\u017conego w najnowocze\u015bniejsze urz\u0105dzenia s\u0142u\u017c\u0105ce szybkiej komunikacji sprawi\u0142a, \u017ce \u015bwiat zacz\u0105\u0142 si\u0119 kurczy\u0107 nie tylko dla warszawiak\u00f3w, lecz dla wszystkich Polak\u00f3w.<\/p>\n\n\n
\u0141\u0105czno\u015b\u0107 telegraficzna, umo\u017cliwiaj\u0105ca szybkie przekazanie wiadomo\u015bci na odleg\u0142o\u015b\u0107 za pomoc\u0105 umownych sygna\u0142\u00f3w elektrycznych, rozwija\u0142a si\u0119 przez dekady, jednak pojawiaj\u0105ce si\u0119 kolejno aparaty nie znalaz\u0142y na tyle szerokiego zastosowania praktycznego, by mo\u017cna ich by\u0142o powszechnie i d\u0142ugotrwale u\u017cywa\u0107. Przewr\u00f3t w poszukiwaniu szybkiego systemu \u0142\u0105czno\u015bci nast\u0105pi\u0142 za spraw\u0105 wynalazku Amerykanina Samuela Morse\u2019a, kt\u00f3ry pod koniec pierwszej po\u0142owy XIX w. zbudowa\u0142 przyrz\u0105d nazwany p\u00f3\u017aniej telegrafem elektromagnetycznym. By\u0142 to prze\u0142omowy wynalazek, dzi\u0119ki kt\u00f3remu przy pomocy kr\u00f3tkich i d\u0142ugich impuls\u00f3w pr\u0105du elektrycznego mo\u017cna si\u0119 by\u0142o komunikowa\u0107 w bardzo kr\u00f3tkim czasie. Niezwyk\u0142a prostota budowy tego aparatu wp\u0142yn\u0119\u0142a na upowszechnienie si\u0119 systemu Morse\u2019a na sta\u0142ym l\u0105dzie, jak i stan\u0119\u0142a u podstaw poszukiwania sposobu na komunikacj\u0119 elektryczn\u0105 podwodn\u0105. Pocz\u0105tkowe trudy w tym zakresie zako\u0144czy\u0142y si\u0119 sukcesem i ju\u017c po kilkunastu latach rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 proces \u201eoplatania\u201d liniami telegraficznymi ca\u0142ego \u015bwiata.<\/p>\n\n\n
Dla szybkiej i sprawnej komunikacji przy pomocy tego telegrafu opracowany zosta\u0142 kod, powszechnie znany jako alfabet Morse’a. Ka\u017cdej literze, cyfrze i znakowi specjalnemu przyporz\u0105dkowano sekwencj\u0119 kropek i kresek w odpowiednim uk\u0142adzie.<\/p>\n\n\n
Telegrafy elektromagnetyczne instalowano g\u0142\u00f3wnie wzd\u0142u\u017c linii tor\u00f3w kolejowych, a pierwszymi u\u017cytkownikami by\u0142y kolej i wojsko. Na ziemiach polskich pierwsz\u0105 lini\u0119 telegraficzn\u0105 opart\u0105 na systemie Morse\u2019a zbudowano wzd\u0142u\u017c linii Kolei Warszawsko-Wiede\u0144skiej w 1852 r. mi\u0119dzy Warszaw\u0105 a stacj\u0105 kolejow\u0105 w miejscowo\u015bci Granica ko\u0142o Krakowa. Do po\u0142\u0105czenia telegraf\u00f3w z poczt\u0105, w ramach jednej instytucji, dosz\u0142o w ostatnim \u0107wier\u0107wieczu XIX stulecia.<\/p>\n\n\n
Po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci w 1918 r. rozpocz\u0119to odbudow\u0119 zniszczonych w czasie I wojny \u015bwiatowej urz\u0105dze\u0144 telegraficznych, d\u0105\u017c\u0105c jednocze\u015bnie do utworzenia sp\u00f3jnego systemu \u0142\u0105czno\u015bci obejmuj\u0105cego terytorium ca\u0142ego kraju. Wyposa\u017cenie sieci telekomunikacyjnej przej\u0119tej po zaborcach sytuowa\u0142o j\u0105 w\u015br\u00f3d najs\u0142abiej rozwini\u0119tych w Europie. Taka sytuacja mia\u0142a niew\u0105tpliwy wp\u0142yw na decyzj\u0119 Ministerstwa Poczt i Telegraf\u00f3w o modernizacji sieci telekomunikacyjnej \u2013 sta\u0142o si\u0119 to jednym z najwa\u017cniejszych zada\u0144 w programie tego resortu. G\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119, zar\u00f3wno w sieciach telegraficznych, jak i telefonicznych, odgrywa\u0142a Warszawa. To tu zbiega\u0142y si\u0119 najistotniejsze po\u0142\u0105czenia krajowe i mi\u0119dzynarodowe. W tym celu konieczne by\u0142o budowanie nowych plac\u00f3wek pocztowo-telekomunikacyjnych, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych kr\u00f3lowa\u0107 mia\u0142 warszawski gmach, do dzi\u015b b\u0119d\u0105cy wyrazem post\u0119pu techniki.<\/p>\n\n\n
Konkurs na projekt warszawskiej siedziby G\u0142\u00f3wnego Pa\u0144stwowego Urz\u0119du Telekomunikacyjnego zosta\u0142 og\u0142oszony w 1921 r., jednak decyzja o jego rozstrzygni\u0119ciu nast\u0105pi\u0142a dopiero w 1828 r. Wtedy to Ministerstwo Poczt i Telegraf\u00f3w zleci\u0142o realizacj\u0119 projektu cenionemu architektowi wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cemu z resortem, Julianowi Putermanowi-Sad\u0142owskiemu. Cho\u0107 w pierwotnym za\u0142o\u017ceniu budynek mia\u0142 by\u0107 przeznaczony wy\u0142\u0105cznie do potrzeb telekomunikacyjnych, po zako\u0144czeniu prac budowlanych w 1932 r. zorganizowano w nim \u2013 poza pomieszczeniami urz\u0105dze\u0144 technicznych, salami aparatowymi telegrafu, radiotelegrafu oraz telefon\u00f3w miejskich i pozamiastowych \u2013 trzy sale dla publiczno\u015bci, szko\u0142\u0119 Teletechniczn\u0105 oraz Muzeum Poczty i Telekomunikacji. W urz\u0119dzie uznawanym za najwi\u0119kszy i najnowocze\u015bniejszy gmach \u00f3wczesnej Polski znalaz\u0142y si\u0119 tak\u017ce sale wypoczynkowe, sto\u0142\u00f3wka i szatnia dla personelu, tarasy wypoczynkowe oraz sala gimnastyczna.<\/p>\n\n\n
Budynek usytuowany przy ul. Nowogrodzkiej 45 zosta\u0142 wyposa\u017cony w innowacyjne urz\u0105dzenia techniczne. G\u0142\u00f3wny w\u0119ze\u0142 sieci przewodowej w pa\u0144stwie, a zarazem istotny element w sieci mi\u0119dzynarodowej, stanowi\u0142 centralny telegraf. Za jego spraw\u0105 mo\u017cliwe by\u0142o nadawanie telegram\u00f3w do wszystkich miejscowo\u015bci w kraju oraz za granic\u0119. Us\u0142ugi nadawcze wykonywane by\u0142y niezwykle szybko, ze wzgl\u0119du na obecno\u015b\u0107 pierwszych w Polsce transporter\u00f3w, czyli urz\u0105dze\u0144 ta\u015bmowych nap\u0119dzanych mechanicznie przez silniki elektryczne. Ich wykorzystanie powodowa\u0142o przekazanie nadanej w sali dla publiczno\u015bci depeszy do segregacji, a nast\u0119pnie przes\u0142anie jej do aparatury nadawczej. Telegramy by\u0142y niezw\u0142ocznie wydawane do miejsca przeznaczenia, z unikni\u0119ciem po\u015brednictwa urz\u0119d\u00f3w filialnych, jak to mia\u0142o miejsce w przypadku innych urz\u0119d\u00f3w. Sala nadawcza centralnego telegrafu, wyposa\u017cona w 13 pulpit\u00f3w do pisania oraz stanowiska obs\u0142ugi klient\u00f3w, by\u0142a r\u00f3wnie\u017c miejscem nadawania radiotelegram\u00f3w do najodleglejszych zak\u0105tk\u00f3w \u015bwiata, z kt\u00f3rymi mia\u0142a bezpo\u015brednie po\u0142\u0105czenie. By\u0142y to m.in.: Ameryka P\u00f3\u0142nocna, Japonia i Syria, a tak\u017ce kraje europejskie, w tym Francja, Anglia, Szwajcaria czy Hiszpania. W 1933 r. do dyspozycji centrali pozostawa\u0142o 14 aparat\u00f3w Morse\u2019a, 22 stukawki, 42 aparaty Hughesa, 4 aparaty Baudota dwukrotne i 6 czterokrotnych, 5 aparat\u00f3w Simensa i 8 dalekopis\u00f3w.<\/p>\n\n\n
Urz\u0105d znakomicie pe\u0142ni\u0142 swoj\u0105 rol\u0119 a\u017c do wybuchu II wojny \u015bwiatowej. W\u0142\u0105czony do struktur Deutsche Post Osten, szcz\u0119\u015bliwie przetrwa\u0142 niemieck\u0105 okupacj\u0119. Dozna\u0142 tylko nieznacznych uszkodze\u0144 i ju\u017c w 1945 r. podj\u0119to prace renowacyjne. Powojenne zmiany nie wp\u0142yn\u0119\u0142y jednak pozytywnie na konstrukcj\u0119 budynku, zw\u0142aszcza te wprowadzone w latach 80. XX w. Mimo to, spogl\u0105daj\u0105c na zachowane modernistyczne elementy budynku, mo\u017cna poczu\u0107 niepowtarzaln\u0105 atmosfer\u0119 czas\u00f3w jego \u015bwietno\u015bci i zrozumie\u0107 ogromne znaczenie obiektu w rozwoju polskiej telekomunikacji.<\/p>\n\n\n