{"id":9816,"date":"2025-12-25T14:33:54","date_gmt":"2025-12-25T13:33:54","guid":{"rendered":"https:\/\/varsavianista.pl\/?p=9816"},"modified":"2025-12-25T14:33:54","modified_gmt":"2025-12-25T13:33:54","slug":"zanim-polska-odzyskala-niepodleglosc","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2025\/12\/25\/zanim-polska-odzyskala-niepodleglosc\/","title":{"rendered":"Zanim Polska odzyska\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107"},"content":{"rendered":"\n

Autor : Ryszard M\u0105czewski<\/p>\n\n\n\n

Zmiany gospodarcze w drugiej po\u0142owie XIX w. oraz m.in. po\u0142\u0105czenie Warszawy liniami kolejowymi z ch\u0142onnym rynkiem rosyjskim doprowadzi\u0142y do wzrostu zamo\u017cno\u015bci cz\u0119\u015bci warszawiak\u00f3w. Miasto zacz\u0119\u0142o si\u0119 rozrasta\u0107, a dzi\u0119ki nowym technologiom i stylom w budownictwie powstawa\u0142y obiekty, kt\u00f3re zachwyca\u0142y mieszka\u0144c\u00f3w miasta oraz przyjezdnych. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich przetrwa\u0142a do naszych czas\u00f3w w prawie niezmienionej formie, inne zosta\u0142y lekko lub znacznie przebudowane. Zapraszamy na spacer po \u015ar\u00f3dmie\u015bciu szlakiem budynk\u00f3w powsta\u0142ych w okresie pomi\u0119dzy ko\u0144cem XIX w. a okresem I wojny \u015bwiatowej.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zaczynamy od Domu Towarowego Bracia Jab\u0142kowscy, wzniesionego w latach 1913-1914 wed\u0142ug projektu Franciszka Lilpopa i Karola Jankowskiego dla pr\u0119\u017cnie rozwijaj\u0105cej si\u0119 firmy handlowej, kt\u00f3rej korzenie si\u0119gaj\u0105 1884 r., kiedy to Aniela Jab\u0142kowska rozpocz\u0119\u0142a rodzinn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 handlow\u0105, zak\u0142adaj\u0105c niedu\u017cy sklep z artyku\u0142ami pi\u015bmienniczymi. Przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 on w ci\u0105gu 30 lat w pr\u0119\u017cnie dzia\u0142aj\u0105cy dom towarowy, handluj\u0105cy szerokim asortymentem towar\u00f3w. Budynek przy ul. Brackiej zaprojektowany zosta\u0142 z du\u017cym rozmachem, z obszernym kilkupi\u0119trowym hallem, kt\u00f3ry ozdobiono witra\u017cem zaprojektowanym przez Edmunda Bart\u0142omiejczyka. Odrestaurowany kilka lat temu, zachwyca urod\u0105, a tak\u017ce zadziwia faktem przetrwania czasu II wojny \u015bwiatowej, w czasie kt\u00f3rej zniszczeniu uleg\u0142a znaczna cz\u0119\u015b\u0107 zabudowy s\u0105siaduj\u0105cej z Domem Towarowym, a sam budynek i witra\u017c przetrwa\u0142y bez wi\u0119kszych uszkodze\u0144.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Dom Towarowy Braci Jab\u0142kowskich
\u201eWarszawskim modernizm 1905-1939\u201d<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"
autor Ryszard M\u0105czewski <\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

Id\u0105c przed\u0142u\u017ceniem ul. Brackiej, czyli ul. Zgoda, dochodzimy do kolejnego budynku u\u017cyteczno\u015bci publiczne powsta\u0142ego na prze\u0142omie XIX i XX w.  To siedziba Kasy Po\u017cyczkowej Przemys\u0142owc\u00f3w Warszawskich wzniesiona wed\u0142ug projektu Stefana Szyllera w latach 1899-1900 na rogu ul. Zgoda i Z\u0142otej. Instytucja w 1920 r. zosta\u0142a przekszta\u0142cona w Bank Przemys\u0142owc\u00f3w Polskich SA, a pocz\u0105wszy do 1933 r., budynek by\u0142 siedzib\u0105 Komunalnej Kasy Oszcz\u0119dno\u015bci powiatu Warszawskiego. Obiekt nieznacznie ucierpia\u0142 w czasie II wojny \u015bwiatowej. Oko\u0142o 2010 r. rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 trwaj\u0105ca ju\u017c 15 lat jego renowacja, po\u0142\u0105czona z budow\u0105 nowych przestrzeni biurowych na podw\u00f3rzu. Niestety nowe skrzyd\u0142o wzniesione na ty\u0142ach gmachu Kasy zdominowa\u0142o i przyt\u0142oczy\u0142o do\u015b\u0107 dobrze zachowan\u0105 historyczn\u0105 bry\u0142\u0119, kt\u00f3r\u0105 wie\u0144czy rze\u017aba autorstwa Zygmunta Otta.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
autor Ryszard M\u0105czewski <\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

Vis-\u00e0-vis Kasy Po\u017cyczkowej w latach 1912-1917 wzniesiono gmach Banku Towarzystw Sp\u00f3\u0142dzielczych, kt\u00f3ry tak\u017ce ozdobi\u0142 swoimi rze\u017abami Zygmunt Otto \u2013 pot\u0119\u017cne rze\u017aby or\u0142\u00f3w sta\u0142y si\u0119 elementem, kt\u00f3remu budynek zawdzi\u0119cza swoj\u0105 potoczn\u0105 nazw\u0119: dom (lub bank) Pod Or\u0142ami. Obiekt zrealizowano na jednej z dzia\u0142ek wytyczonych na terenie wcze\u015bniej zajmowanym przez Szpital Dzieci\u0105tka Jezus, kt\u00f3ry na prze\u0142omie XIX i XX w. zosta\u0142 przeniesiony do nowej siedziby przy ul. Nowogrodzkiej (patrz artyku\u0142: https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2023\/12\/11\/rozwoj-warszawy-w-drugiej-polowie-xix-w\/<\/a>) . Pomi\u0119dzy wytyczonymi w\u00f3wczas nowymi ulicami (Jasn\u0105, Boduena, Sienkiewicza, Moniuszki) powsta\u0142o kilkana\u015bcie dzia\u0142ek, na kt\u00f3rych wzniesiono szereg interesuj\u0105cych obiekt\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie kamienic, ale tak\u017ce obiekt\u00f3w u\u017cyteczno\u015bci publicznej.
Dom pod Or\u0142ami przetrwa\u0142 wojn\u0119 w do\u015b\u0107 dobrym stanie, po 1945 r. zosta\u0142 znacznie rozbudowany w kierunku ul. Sienkiewicza. Zmieniono w\u00f3wczas nieco jego elewacj\u0119\u2013 zlikwidowano g\u0142\u00f3wne wej\u015bcie w naro\u017cniku (jego \u015blad wci\u0105\u017c jest widoczny pod naro\u017cnym zegarem), a nowe wej\u015bcie zbudowano od strony ul. Z\u0142otej.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Dom pod Or\u0142ami, poczt\u00f3wka mi\u0119dzywojenna<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

Stoj\u0105ca po drugiej stronie ul. Jasnej kamienica Seydenbeuthl\u00f3w zosta\u0142a zrealizowana w latach 1910-11 wed\u0142ug projektu Edwarda Ebera na jednej z dzia\u0142ek powsta\u0142ych na dawnym terenie Szpitala Dzieci\u0105tka Jezus. W czasie II wojny \u015bw. straci\u0142a najwy\u017csz\u0105 kondygnacj\u0119 zwie\u0144czon\u0105 naro\u017cn\u0105 wie\u017c\u0105. Niestety w czasie remontu przeprowadzonego w latach 2011-2012 inwestor (Najwy\u017cszy S\u0105d Administracyjny) nie uzyska\u0142 zgody \u00f3wczesnych w\u0142adz konserwatorskich na odtworzenie historycznej formy budynku. W efekcie najwy\u017csza kondygnacja zosta\u0142a wykonana wed\u0142ug wsp\u00f3\u0142czesnego projektu, jedynie lu\u017ano nawi\u0105zuj\u0105cego do pierwotnego wygl\u0105du kamienicy.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Polona<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"
Fotopolska https:\/\/fotopolska.eu\/1781957,warszawa-ul-jasna-naczelny-sad-administracyjny-izba-finansowa,zdjecie.html?o=b120803<\/strong><\/a><\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

Bardzo ciekawym zespo\u0142em kamienic, r\u00f3wnie\u017c powsta\u0142ych na terenie dawnego Szpitala Dzieci\u0105tka Jezus, by\u0142y dwie kamienice wzniesione przez Maksymiliana Harczyka \u2013 dwa zbli\u017cone architektonicznie domy stoj\u0105ce na dw\u00f3ch rogach skrzy\u017cowania ul. Jasnej z ul. Sienkiewicza. Ich losy potoczy\u0142y si\u0119 odmiennie \u2013 kamienica przy Jasnej 8 zosta\u0142a cz\u0119\u015bciowo zbombardowana we wrze\u015bniu 1939 r. Po 1945 r. zosta\u0142a odbudowana w znacznie zmienionej formie. Budynek przy Jasnej 10 przetrwa\u0142 wojn\u0119 w do\u015b\u0107 dobrym stanie, a po przeprowadzonym kilka lat temu remoncie odzyska\u0142 sw\u00f3j pierwotny blask. Niestety potrzeba obecnie sporo wyobra\u017ani, aby \u201ezobaczy\u0107\u201d, jak imponuj\u0105co zdobi\u0142y skrzy\u017cowanie obie te kamienice, w czasach kiedy by\u0142y obiektami zbudowanymi wed\u0142ug tego samego projektu stworzonego przez Dawida Landego.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Kamienica przy Jasnej 8, autor: Stanis\u0142aw Baranowski \u2013 okres wojny<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

Na trzecim rogu wspomnianego skrzy\u017cowania znajduje si\u0119 jeden z najbardziej imponuj\u0105cych warszawskich obiekt\u00f3w wybudowanych na pocz\u0105tku XX w. \u2013 Filharmonia Warszawska. Jego pierwotny wygl\u0105d mo\u017cemy niestety zobaczy\u0107 ju\u017c tylko na zdj\u0119ciach.  G\u0142\u00f3wna elewacja ulokowana by\u0142a od strony ul. Jasnej i nawi\u0105zywa\u0142a architektur\u0105 do fasady Opery Paryskiej (Opera Garnier). Imponuj\u0105cy budynek warszawskiej \u015bwi\u0105tyni muzyki zaprojektowa\u0142 Karol Koz\u0142owski. Przy wyko\u0144czeniu gmachu udzia\u0142 brali wybitni rze\u017abiarze i malarze \u2013 w\u015br\u00f3d nich Henryk Siemiradzki, kt\u00f3ry by\u0142 autorem malowide\u0142 w przy\u0142uczach nad scen\u0105. Imponuj\u0105cy gmach nie mia\u0142 szcz\u0119\u015bcia w czasie II wojny \u015bwiatowej. Spalony we wrze\u015bniu 1939 r., ponownie ucierpia\u0142 w czasie bombardowa\u0144 w 1944 r. Po wojnie zdecydowano o jego odbudowie w ca\u0142kowicie zmienionej formie, zgodnej z doktryn\u0105 realizmu socjalistycznego (socrealizmu). Jedyn\u0105 pozosta\u0142o\u015bci\u0105 pierwotnego gmachu s\u0105 kszta\u0142t i wymiary sali koncertowej. Pozosta\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 gmachu uleg\u0142a ca\u0142kowitemu przekszta\u0142ceniu, a g\u0142\u00f3wne wej\u015bcie zosta\u0142o przeniesione na elewacj\u0119 od strony ul. Sienkiewicza.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Pary\u017c<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"
Filharmonia Warszawska, Fotopolska<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"
google<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

Kolejnym znacz\u0105co przebudowanym po wojnie budynkiem na trasie naszego spaceru jest kamienica Goldstanda przy pl. D\u0105browskiego. Jej budowa rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 tu\u017c przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 \u2013 obiekt wzniesiono w latach 1912-16 na rogu \u00f3wczesnego pl. Zielonego i \u00f3wczesnej ul. Erywa\u0144skiej. Monumentalny gmach zosta\u0142 zaprojektowany przez ceniony duet architekt\u00f3w: J\u00f3zefa Napoleona Czerwi\u0144skiego i Wac\u0142awa Heppena. W przyziemiu znalaz\u0142o si\u0119 miejsce dla du\u017cego lokalu \u2013 zajmowa\u0142a go m.in. Cukiernia Ziemia\u0144ska, p\u00f3\u017aniej Cafe George, kt\u00f3re pr\u00f3bowa\u0142o \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 klientel\u0119 telefonami stoj\u0105cymi na stolikach umo\u017cliwiaj\u0105cym zadzwonienie do klient\u00f3w siedz\u0105cych przy innym stoliku. Po zamkni\u0119ciu Cafe George lokal przej\u0119\u0142a Winiarnia-Dancing Kakadu. Kamienica uszkodzona w czasie II wojny \u015bwiatowej zosta\u0142a w ramach odbudowy w latach 1946-1947 znacz\u0105co przebudowana \u2013 rozebrano kilka g\u00f3rnych pi\u0119ter i usuni\u0119to z elewacji ca\u0142y zdobi\u0105cy je detal.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Plac D\u0105browskiego, Polona<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"
Plac D\u0105browskiego 8, Kredytowa 9, KKM<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

Kolejnymi budynkami na trasie spaceru s\u0105 stoj\u0105ce przy pl. Ma\u0142achowskiego gmach Towarzystwa Zach\u0119ty do Sztuk Pi\u0119knych zaprojektowany przez Stefana Szyllera oraz znajduj\u0105ca si\u0119 niemal naprzeciwko niego kamienica Krasi\u0144skich (zbudowana wed\u0142ug projektu Jana Heuricha syna). Obecnie prezentuj\u0105 si\u0119 praktycznie identycznie jak w chwili oddania ich do u\u017cytkowania (pomijaj\u0105c fakt p\u00f3\u017aniejszych rozbud\u00f3w). Nieopodal nich przy pl. Pi\u0142sudskiego znajduje si\u0119 budynek S\u0105d\u00f3w Wojskowych, kt\u00f3ry na przestrzeni lat przeszed\u0142 ciekaw\u0105 transformacj\u0119. Obiekt wzniesiono w 1898 r. i pierwotnie jego elewacj\u0119 zdobi\u0142 masywny, bogato zdobiony ryzalit. W okresie mi\u0119dzywojennym, cz\u0119\u015b\u0107 dekoracji zosta\u0142a usuni\u0119ta. Kolejnym etapem upraszczania elewacji budynku by\u0142o ca\u0142kowite usuni\u0119cie ryzalitu po II wojnie \u015bwiatowej, dzi\u0119ki czemu gmach otrzyma\u0142 fasad\u0119 wsp\u00f3\u0142graj\u0105c\u0105 z elewacj\u0105 s\u0105siedniego Hotelu Europejskiego.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Plac Pi\u0142sudskiego, ze zbior\u00f3w Roberta Marcinkowskiego<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"
NAC<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"
Plac Pi\u0142sudskiego<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

U kresu trasy naszego spaceru znajduje si\u0119 kompleks obiekt\u00f3w wzniesionych w miejscu XVII-wiecznego pa\u0142acu Tarnowskich stoj\u0105cego na rogu Krakowskiego Przedmie\u015bcia i Karowej. Obiekt ten w ko\u0144c\u00f3wce XIX w. zosta\u0142 wyburzony, a w jego miejsce zrealizowano hotel Bristol \u2013 oddany do u\u017cytku w 1901 r. Jednym z g\u0142\u00f3wnych inwestor\u00f3w budowy hotelu by\u0142 wybitny polski pianista Ignacy Jan Paderewski. O ile budynek wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie wygl\u0105da prawie identycznie jak pierwotnie (z wyj\u0105tkiem nadbudowanego dachu), to zrealizowana kilka lat wcze\u015bniej (w 1897) rotunda zosta\u0142a prawie ca\u0142kowicie zburzona w czasie II wojny \u015bwiatowej. Pierwsz\u0105 panoram\u0105 wystawian\u0105 w rotundzie by\u0142 obraz \u201eGolgota\u201d Jana Styki. W p\u00f3\u017aniejszych latach jego miejsce zaj\u0119\u0142y inne panoramy, a nast\u0119pnie obiekt pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 m.in. teatru i kina. Zbombardowany we wrze\u015bniu 1939 r., zosta\u0142 rozebrany po 1945 r., jednak\u017ce do naszych czas\u00f3w przetrwa\u0142 fragment jego zaokr\u0105glonej \u015bciany \u2013 widoczny przez bram\u0119 bloku przy Karowej 18. Innym ciekawym reliktem rotundy jest jeden z medalion\u00f3w zdobi\u0105cych jego elewacj\u0119, kt\u00f3ry mo\u017cna obejrze\u0107 w korytarzu dobudowanej do rotundy w 1932 r. kamienicy Zwi\u0105zku Artyst\u00f3w Scen Polskich.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
ul. Karowa<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"
Medalion<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

\u015ar\u00f3dmiejski spacer szlakiem obiekt\u00f3w wzniesionych przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 ko\u0144czymy na wiadukcie Markiewicza. Obiekt zrealizowano w latach 1903-05 i by\u0142 on jednym z wa\u017cnych element\u00f3w przekszta\u0142cania tej cz\u0119\u015bci miasta. Dotychczasowa ul. Karowa by\u0142a w\u0105sk\u0105 i strom\u0105 uliczk\u0105 \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 Krakowskie Przedmie\u015bcie z Powi\u015blem. Po zburzeniu pa\u0142acu Tarnowskich ulica zosta\u0142a poszerzona, a w celu dogodnego po\u0142\u0105czenia jej z doln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 miasta zbudowano zawini\u0119ty wiadukt o mniejszym nachyleniu ni\u017c pierwotna uliczka. Obiekt ozdobiono monumentalnymi rze\u017abami Jana Woydygi \u2013 warszawsk\u0105 Syrenk\u0105 oraz kompozycj\u0105 rze\u017abiarsk\u0105 z alegoriami Warszawy, pracy i Wis\u0142y.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Kompozycja rze\u017abiarska, Fotopolska<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

Artyku\u0142 powsta\u0142 w ramach projektu
STUDEO ET CONSERVO 2025 (XXI edycja),
dofinansowanego ze \u015brodk\u00f3w Miasta Sto\u0142ecznego Warszawy<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zapraszamy na spacer po \u015ar\u00f3dmie\u015bciu szlakiem budynk\u00f3w powsta\u0142ych w okresie pomi\u0119dzy ko\u0144cem XIX w. a okresem I wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n","protected":false},"author":42,"featured_media":9833,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[45],"tags":[273],"class_list":["post-9816","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-architektura","tag-artykuly-z-roku-2025"],"yoast_head":"\nZanim Polska odzyska\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107 – varsavianista.pl<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2025\/12\/25\/zanim-polska-odzyskala-niepodleglosc\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Zanim Polska odzyska\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107 – varsavianista.pl\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Zapraszamy na spacer po \u015ar\u00f3dmie\u015bciu szlakiem budynk\u00f3w powsta\u0142ych w okresie pomi\u0119dzy ko\u0144cem XIX w. a okresem I wojny \u015bwiatowej.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2025\/12\/25\/zanim-polska-odzyskala-niepodleglosc\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"varsavianista.pl\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Varsavianistapl-109778854496274\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-12-25T13:33:54+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/11-Plac_Dabrowskiego_8_-_Kr-scaled.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1702\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Ryszard M\u0105czewski\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Ryszard M\u0105czewski\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"13 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2025\\\/12\\\/25\\\/zanim-polska-odzyskala-niepodleglosc\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2025\\\/12\\\/25\\\/zanim-polska-odzyskala-niepodleglosc\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Ryszard M\u0105czewski\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/331fbce6b48d96987debb7236a7d3648\"},\"headline\":\"Zanim Polska odzyska\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107\",\"datePublished\":\"2025-12-25T13:33:54+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2025\\\/12\\\/25\\\/zanim-polska-odzyskala-niepodleglosc\\\/\"},\"wordCount\":1659,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2025\\\/12\\\/25\\\/zanim-polska-odzyskala-niepodleglosc\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/11-Plac_Dabrowskiego_8_-_Kr-scaled.jpg\",\"keywords\":[\"artyku\u0142y z roku 2025\"],\"articleSection\":[\"architektura\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2025\\\/12\\\/25\\\/zanim-polska-odzyskala-niepodleglosc\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2025\\\/12\\\/25\\\/zanim-polska-odzyskala-niepodleglosc\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2025\\\/12\\\/25\\\/zanim-polska-odzyskala-niepodleglosc\\\/\",\"name\":\"Zanim Polska odzyska\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107 – varsavianista.pl\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2025\\\/12\\\/25\\\/zanim-polska-odzyskala-niepodleglosc\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2025\\\/12\\\/25\\\/zanim-polska-odzyskala-niepodleglosc\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/11-Plac_Dabrowskiego_8_-_Kr-scaled.jpg\",\"datePublished\":\"2025-12-25T13:33:54+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2025\\\/12\\\/25\\\/zanim-polska-odzyskala-niepodleglosc\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2025\\\/12\\\/25\\\/zanim-polska-odzyskala-niepodleglosc\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2025\\\/12\\\/25\\\/zanim-polska-odzyskala-niepodleglosc\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/11-Plac_Dabrowskiego_8_-_Kr-scaled.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/11-Plac_Dabrowskiego_8_-_Kr-scaled.jpg\",\"width\":2560,\"height\":1702,\"caption\":\"Plac D\u0105browskiego, Polona\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2025\\\/12\\\/25\\\/zanim-polska-odzyskala-niepodleglosc\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Zanim Polska odzyska\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/\",\"name\":\"varsavianista\",\"description\":\"strona varsavianistyczna\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#organization\",\"name\":\"varsavianista\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/03\\\/varsavianista.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/03\\\/varsavianista.png\",\"width\":222,\"height\":222,\"caption\":\"varsavianista\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/Varsavianistapl-109778854496274\\\/\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/331fbce6b48d96987debb7236a7d3648\",\"name\":\"Ryszard M\u0105czewski\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/d9dd12dac58ee0dc16bfd38646975f52ad08720ad3eebfb94d936fd06bd8b6b9?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/d9dd12dac58ee0dc16bfd38646975f52ad08720ad3eebfb94d936fd06bd8b6b9?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/d9dd12dac58ee0dc16bfd38646975f52ad08720ad3eebfb94d936fd06bd8b6b9?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Ryszard M\u0105czewski\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/author\\\/rma\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Zanim Polska odzyska\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107 – varsavianista.pl","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2025\/12\/25\/zanim-polska-odzyskala-niepodleglosc\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Zanim Polska odzyska\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107 – varsavianista.pl","og_description":"Zapraszamy na spacer po \u015ar\u00f3dmie\u015bciu szlakiem budynk\u00f3w powsta\u0142ych w okresie pomi\u0119dzy ko\u0144cem XIX w. a okresem I wojny \u015bwiatowej.","og_url":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2025\/12\/25\/zanim-polska-odzyskala-niepodleglosc\/","og_site_name":"varsavianista.pl","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Varsavianistapl-109778854496274\/","article_published_time":"2025-12-25T13:33:54+00:00","og_image":[{"width":2560,"height":1702,"url":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/11-Plac_Dabrowskiego_8_-_Kr-scaled.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Ryszard M\u0105czewski","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Ryszard M\u0105czewski","Szacowany czas czytania":"13 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2025\/12\/25\/zanim-polska-odzyskala-niepodleglosc\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2025\/12\/25\/zanim-polska-odzyskala-niepodleglosc\/"},"author":{"name":"Ryszard M\u0105czewski","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/person\/331fbce6b48d96987debb7236a7d3648"},"headline":"Zanim Polska odzyska\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107","datePublished":"2025-12-25T13:33:54+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2025\/12\/25\/zanim-polska-odzyskala-niepodleglosc\/"},"wordCount":1659,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2025\/12\/25\/zanim-polska-odzyskala-niepodleglosc\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/11-Plac_Dabrowskiego_8_-_Kr-scaled.jpg","keywords":["artyku\u0142y z roku 2025"],"articleSection":["architektura"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2025\/12\/25\/zanim-polska-odzyskala-niepodleglosc\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2025\/12\/25\/zanim-polska-odzyskala-niepodleglosc\/","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2025\/12\/25\/zanim-polska-odzyskala-niepodleglosc\/","name":"Zanim Polska odzyska\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107 – varsavianista.pl","isPartOf":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2025\/12\/25\/zanim-polska-odzyskala-niepodleglosc\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2025\/12\/25\/zanim-polska-odzyskala-niepodleglosc\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/11-Plac_Dabrowskiego_8_-_Kr-scaled.jpg","datePublished":"2025-12-25T13:33:54+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2025\/12\/25\/zanim-polska-odzyskala-niepodleglosc\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2025\/12\/25\/zanim-polska-odzyskala-niepodleglosc\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2025\/12\/25\/zanim-polska-odzyskala-niepodleglosc\/#primaryimage","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/11-Plac_Dabrowskiego_8_-_Kr-scaled.jpg","contentUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/11-Plac_Dabrowskiego_8_-_Kr-scaled.jpg","width":2560,"height":1702,"caption":"Plac D\u0105browskiego, Polona"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2025\/12\/25\/zanim-polska-odzyskala-niepodleglosc\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/varsavianista.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Zanim Polska odzyska\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#website","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/","name":"varsavianista","description":"strona varsavianistyczna","publisher":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/varsavianista.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#organization","name":"varsavianista","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/varsavianista.png","contentUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/varsavianista.png","width":222,"height":222,"caption":"varsavianista"},"image":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Varsavianistapl-109778854496274\/"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/person\/331fbce6b48d96987debb7236a7d3648","name":"Ryszard M\u0105czewski","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9dd12dac58ee0dc16bfd38646975f52ad08720ad3eebfb94d936fd06bd8b6b9?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9dd12dac58ee0dc16bfd38646975f52ad08720ad3eebfb94d936fd06bd8b6b9?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9dd12dac58ee0dc16bfd38646975f52ad08720ad3eebfb94d936fd06bd8b6b9?s=96&d=mm&r=g","caption":"Ryszard M\u0105czewski"},"url":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/author\/rma\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9816","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/42"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9816"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9816\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9838,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9816\/revisions\/9838"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9833"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9816"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9816"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9816"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}