{"id":9923,"date":"2026-01-20T15:15:44","date_gmt":"2026-01-20T14:15:44","guid":{"rendered":"https:\/\/varsavianista.pl\/?p=9923"},"modified":"2026-01-20T15:28:46","modified_gmt":"2026-01-20T14:28:46","slug":"elizeum-pod-ksiazecem-podziemna-swiatynia-historia-i-stan-zachowania","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2026\/01\/20\/elizeum-pod-ksiazecem-podziemna-swiatynia-historia-i-stan-zachowania\/","title":{"rendered":"Elizeum pod Ksi\u0105\u017c\u0119cem. Podziemna \u015awi\u0105tynia. Historia i stan zachowania."},"content":{"rendered":"\n

Autor : Ma\u0142gorzata Kubicka<\/p>\n\n\n\n

Elizeum <\/strong>to podziemna rotunda, jedyna z zachowanych pawilon\u00f3w ogrodowych wchodz\u0105cych w sk\u0142ad za\u0142o\u017cenia ogrodowo-pa\u0142acowego \u201eNa Ksi\u0105\u017c\u0119cem\u201d, zaprojektowana przez Szymona Bogumi\u0142a Zuga dla ksi\u0119cia Kazimierza Poniatowskiego w latach 1776\u20131778.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Geneza i Kontekst Urbanistyczny<\/h3>\n\n\n\n

W drugiej po\u0142owie XVIII wieku Warszawa sta\u0142a si\u0119 polem eksperyment\u00f3w dla architektury o\u015bwieceniowej, \u0142\u0105cz\u0105cej klasycystyczn\u0105 dyscyplin\u0119 z romantyczn\u0105 t\u0119sknot\u0105 za natur\u0105. Elizeum, zlokalizowane na skarpie wi\u015blanej na terenie dzisiejszego Parku im. Marsza\u0142ka Edwarda Rydza-\u015amig\u0142ego, w pobli\u017cu skrzy\u017cowania ulic Ksi\u0105\u017c\u0119cej i Kruczkowskiego, stanowi\u0142o kulminacyjny punkt ogrod\u00f3w \u201eNa Ksi\u0105\u017c\u0119cem\u201d. Kazimierz Poniatowski, brat kr\u00f3la Stanis\u0142awa Augusta, pragn\u0105\u0142 stworzy\u0107 przestrze\u0144 izolacji i wyrafinowanej rozrywki. Elizeum, nazwane na cze\u015b\u0107 mitycznych P\u00f3l Elizejskich, mia\u0142o by\u0107 miejscem \u201eszcz\u0119\u015bliwo\u015bci wiecznej\u201d dost\u0119pnym dla wybranych.<\/p>\n\n\n\n

Architektura: Mi\u0119dzy Sublimacj\u0105 a In\u017cynieri\u0105<\/h3>\n\n\n\n

Elizeum to dwukondygnacyjna, ceglana rotunda w typie maison de palace (dom przyjemno\u015bci) ukryta ca\u0142kowicie wewn\u0105trz sztucznie usypanego pag\u00f3rka. Obiekt wie\u0144czy kopu\u0142a z oculusem (centralnym otworem w sklepieniu), przez kt\u00f3ry wpada\u0142o \u015bwiat\u0142o s\u0142oneczne o\u015bwietlaj\u0105c surowe, ceglane wn\u0119trza. Kopu\u0142a ma rozpi\u0119to\u015b\u0107 763 cm i zbli\u017con\u0105 wysoko\u015b\u0107. Nad oculusem sta\u0142a zewn\u0119trzna latarnia na rzucie o\u015bmioboku, o kszta\u0142cie przypominaj\u0105cym pawilon chi\u0144ski. Obecnie w tym miejscu jest niewielki otw\u00f3r, ma\u0142o widoczny w\u015br\u00f3d traw porastaj\u0105cych skarp\u0119, wpuszczaj\u0105cy zaledwie smug\u0119 \u015bwiat\u0142a. Cz\u0119\u015b\u0107 centraln\u0105 na dw\u00f3ch kondygnacjach obiegaj\u0105 korytarze ze sklepieniem kolebkowym. Pierwotnie \u015bciany zdobione by\u0142y polichromiami, sztukateriami oraz kosztownymi tkaninami, kt\u00f3re si\u0119 nie zachowa\u0142y do naszych czas\u00f3w. Teraz pozosta\u0142y jedynie odciski kaseton\u00f3w dekoruj\u0105cych sklepienie, fragmenty tynku w bocznym korytarzu imituj\u0105cego sztuczn\u0105 ska\u0142\u0119 oraz fragment tr\u00f3jbarwnej polichromii w uk\u0142adzie pasowym na \u015bcianie g\u00f3rnego korytarza. Pierwotnie w niszach znajdowa\u0142y si\u0119 sofy, a centralny punkt zajmowa\u0142 wodotrysk. Specyficzna konstrukcja sklepienia generowa\u0142a niezwyk\u0142e zjawiska akustyczne (echo, wzmocnienie szeptu), co pot\u0119gowa\u0142o atmosfer\u0119 mistycyzmu.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Wej\u015bcie do Elizeum stan ok 2017r \u0179r\u00f3d\u0142o: Wikipedia<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

Elizeum Szymona Bogumi\u0142a Zuga to realizacja, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna okre\u015bli\u0107 mianem architektury introwertycznej. W przeciwie\u0144stwie do dominuj\u0105cych w XVIII wieku pa\u0142acowych pawilon\u00f3w (jak np. w pobliskich \u0141azienkach), Elizeum rezygnuje z fasady na rzecz czystej kubatury wewn\u0119trznej. Obiekt zosta\u0142 zaprojektowany na planie centralnym, co jest klasycystycznym nawi\u0105zaniem do idea\u0142u doskona\u0142o\u015bci. Sk\u0142ada si\u0119 z trzech zasadniczych komponent\u00f3w: systemu korytarzy komunikacyjnych – d\u0142ugie, sklepione kolebkowo tunele pe\u0142ni\u0142y funkcj\u0119 \u015bluz termicznych i akustycznych, odcinaj\u0105c wn\u0119trze od \u015bwiata zewn\u0119trznego. Rotundy G\u0142\u00f3wnej – serce obiektu, o \u015brednicy ok. 8 metr\u00f3w, przykryte czasz\u0105 kopu\u0142y. Zug zastosowa\u0142 tu klasyczny podzia\u0142 wertykalny na kondygnacj\u0119 doln\u0105 (z niszami) oraz stref\u0119 sklepienn\u0105. Zaplecza technicznego – ukryte schody i dodatkowe pomieszczenia (w tym dawna kuchnia), kt\u00f3re pozwala\u0142y na obs\u0142ug\u0119 go\u015bci bez zak\u0142\u00f3cania \u201emagii\u201d miejsca przez widok s\u0142u\u017cby.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Elizeum wn\u0119trze stan ok 2017r \u0179r\u00f3d\u0142o: Wikipedia<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

Zastosowanie ceg\u0142y jako g\u0142\u00f3wnego budulca w warunkach podziemnych by\u0142o wyzwaniem in\u017cynieryjnym. Budowla nie jest dr\u0105\u017cona w skale, lecz wzniesiona tradycyjnie, a nast\u0119pnie \u201ezasypana\u201d ziemi\u0105 (tzw. metoda odkrywkowa). Wymaga\u0142o to od Zuga precyzyjnego obliczenia naporu gruntu na \u015bciany rotundy. Architekt zastosowa\u0142 system pustek powietrznych i kana\u0142\u00f3w wentylacyjnych, kt\u00f3re mia\u0142y chroni\u0107 bogate dekoracje (freski i tkaniny) przed destrukcyjnym dzia\u0142aniem wody gruntowej.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Elizeum wn\u0119trze stan ok 2017r \u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/um.warszawa.pl\/waw\/zabytki\/-\/startujemy-z-konserwacja-elizeum<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

Najwa\u017cniejszym elementem architektonicznym Elizeum jest oculus \u2013 jedyne \u017ar\u00f3d\u0142o naturalnego \u015bwiat\u0142a.  \u015awiat\u0142o wpadaj\u0105ce z g\u00f3ry nie o\u015bwietla r\u00f3wnomiernie ca\u0142ej sali, lecz tworzy w\u0119druj\u0105cy snop, kt\u00f3ry \u201eskanuje\u201d wn\u0119trze w zale\u017cno\u015bci od pory dnia. To zabieg znany z rzymskiego Panteonu, ale tutaj, w podziemiu, zyskuje on wymiar niemal metafizyczny. Cztery g\u0142\u0119bokie nisze wyci\u0119te w grubo\u015bci muru (ok. 1,5 m) nadaj\u0105 wn\u0119trzu rze\u017abiarski charakter. Z punktu widzenia teorii architektury, Elizeum jest rzadkim przyk\u0142adem, gdzie parametry d\u017awi\u0119kowe zosta\u0142y potraktowane na r\u00f3wni z wizualnymi. Eliptyczny kszta\u0142t czaszy powoduje, \u017ce fale d\u017awi\u0119kowe skupiaj\u0105 si\u0119 w konkretnych punktach (tzw. ogniskach elipsy). Pozwala\u0142o to na szeptan\u0105 komunikacj\u0119 mi\u0119dzy osobami siedz\u0105cymi w przeciwleg\u0142ych niszach, co jest technologicznym majstersztykiem epoki o\u015bwiecenia. Elizeum to nie tylko \u201egrota sentymentalna\u201d, ale przede wszystkim wyrafinowany pawilon technologiczny. Zug po\u0142\u0105czy\u0142 tu tradycyjne rzemios\u0142o murarskie z nowoczesn\u0105 wiedz\u0105 o optyce i akustyce, tworz\u0105c obiekt, kt\u00f3ry wyprzedza\u0142 swoj\u0105 epok\u0119 pod wzgl\u0119dem kreowania immersyjnego do\u015bwiadczenia przestrzeni.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Elizeum wn\u0119trze stan ok 2017r \u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/um.warszawa.pl\/waw\/zabytki\/-\/startujemy-z-konserwacja-elizeum<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

Wystr\u00f3j Elizeum nie by\u0142 statyczn\u0105 dekoracj\u0105; by\u0142 to program scenograficzny, kt\u00f3ry mia\u0142 anga\u017cowa\u0107 zmys\u0142y i przenosi\u0107 go\u015bci w inny wymiar rzeczywisto\u015bci. \u015aciany rotundy nie by\u0142y otynkowane w spos\u00f3b tradycyjny. Zug zastosowa\u0142 tu technik\u0119, kt\u00f3ra mia\u0142a optycznie niwelowa\u0107 poczucie przebywania pod ziemi\u0105. \u015aciany zdobi\u0142y malowid\u0142a przedstawiaj\u0105ce girlandy kwiat\u00f3w, egzotyczne ptaki oraz motywy zaczerpni\u0119te z odkry\u0107 w Pompejach. Dominowa\u0142a kolorystyka jasna, pastelowa, kt\u00f3ra w zestawieniu ze snopem \u015bwiat\u0142a z oculusa mia\u0142a dawa\u0107 wra\u017cenie lekko\u015bci. Malarstwo mia\u0142o \u201eotwiera\u0107\u201d \u015bciany, sugeruj\u0105c widoki na arkadyjskie krajobrazy, co \u0142agodzi\u0142o klaustrofobiczny charakter podziemia. Cztery nisze w \u015bcianach rotundy pe\u0142ni\u0142y funkcj\u0119 ma\u0142ych, odseparowanych salonik\u00f3w.  W niszach znajdowa\u0142y si\u0119 mi\u0119kkie, wy\u015bcie\u0142ane sofy (canap\u00e9s<\/em>), obite kosztownymi tkaninami \u2013 prawdopodobnie jedwabiem lub atlasem w kolorze b\u0142\u0119kitnym lub zielonym, co korespondowa\u0142o z natur\u0105 ogrodu nad obiektem.  Pomi\u0119dzy niszami umieszczono poz\u0142acane konsole, na kt\u00f3rych sta\u0142y kandelabry. Lustra by\u0142y kluczowym elementem \u2013 zwielokrotnia\u0142y one jedyne \u017ar\u00f3d\u0142o \u015bwiat\u0142a wpadaj\u0105ce przez kopu\u0142\u0119, tworz\u0105c migotliw\u0105, nierealn\u0105 aur\u0119. Posadzk\u0119 wy\u0142o\u017cono dwubarwnym marmurem, uk\u0142adanym w geometryczne wzory (prawdopodobnie promieni\u015bcie zorientowane wzgl\u0119dem \u015brodka). W samym centrum, bezpo\u015brednio pod oculusem, znajdowa\u0142 si\u0119 marmurowy basen z wodotryskiem. Woda nie tylko ch\u0142odzi\u0142a powietrze latem, ale jej d\u017awi\u0119k maskowa\u0142 g\u0142osy z zewn\u0105trz i tworzy\u0142 t\u0142o akustyczne dla dyskusji. Lustro wody odbija\u0142o niebo widoczne przez otw\u00f3r w kopule, \u0142\u0105cz\u0105c wn\u0119trze ziemi z kosmosem.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Elizeum wn\u0119trze stan ok 2017r \u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/um.warszawa.pl\/waw\/zabytki\/-\/startujemy-z-konserwacja-elizeum<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

Podobnie jak w Panteonie, kopu\u0142a by\u0142a zdobiona kasetonami, kt\u00f3re mala\u0142y ku g\u00f3rze, pot\u0119guj\u0105c wra\u017cenie wysoko\u015bci obiektu. Detale architektoniczne by\u0142y suto z\u0142ocone, co w p\u00f3\u0142mroku podziemia mia\u0142o wy\u0142apywa\u0107 najmniejsze promienie \u015bwiat\u0142a, nadaj\u0105c wn\u0119trzu blask kojarzony z bosk\u0105 \u015bwiat\u0142o\u015bci\u0105. Poniewa\u017c oculus dostarcza\u0142 \u015bwiat\u0142a tylko w dzie\u0144, Elizeum przystosowano do nocnych biesiad. Zug zaprojektowa\u0142 system o\u015bwietlenia oparty na \u015bwiecach, kt\u00f3rych dym odprowadzany by\u0142 przez otw\u00f3r w kopule. \u015awiat\u0142o \u015bwiec, odbite w lustrach i poz\u0142acanych detalach, tworzy\u0142o atmosfer\u0119 tajemnicy, sprzyjaj\u0105c\u0105 spotkaniom lo\u017cy maso\u0144skiej lub intymnym kolacjom. Wystr\u00f3j Elizeum by\u0142 przyk\u0142adem \u201ewn\u0119trza totalnego\u201d, gdzie ka\u017cdy element \u2013 od koloru obicia sofy po k\u0105t nachylenia lustra \u2013 s\u0142u\u017cy\u0142 kreacji nastroju. By\u0142a to architektura emocji, w kt\u00f3rej luksus rokoka spotyka\u0142 si\u0119 z surow\u0105, klasycystyczn\u0105 dyscyplin\u0105 formy.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

Warszawskie Elizeum, cho\u0107 unikalne w skali Rzeczypospolitej, nie powsta\u0142o w pr\u00f3\u017cni ideowej. Stanowi ono ogniwo w ewolucji XVIII-wiecznych pawilon\u00f3w ogrodowych, kt\u00f3re ewoluowa\u0142y od barokowych grot muszlowych ku o\u015bwieceniowym \u015bwi\u0105tyniom dumania i lo\u017com inicjacyjnym. Najbli\u017csze ideowo analogie mo\u017cemy odnale\u017a\u0107 w za\u0142o\u017ceniu ksi\u0119cia Leopolda III Friedricha Franza von Anhalt-Dessau w W\u00f6rlitz, oraz w realizacji Fran\u00e7ois Racine\u2019a de Monville\u2019a w D\u00e9sert de Retz pod Pary\u017cem (ok. 1774 r.). Unikalno\u015bci\u0105 Elizeum na tle grot europejskich (cz\u0119sto budowanych jako surowe, zimne miejsca) by\u0142a jego pe\u0142na adaptacja do funkcji salonowej. Wiele \u00f3wczesnych grot (np. grota Pope’a w Twickenham) s\u0142u\u017cy\u0142o jedynie jako przej\u015bcie lub miejsce kr\u00f3tkiego odpoczynku. Elizeum posiada\u0142o system ogrzewania, wodotrysk ch\u0142odz\u0105cy powietrze oraz \u2013 co kluczowe \u2013 osobn\u0105 klatk\u0119 schodow\u0105 dla s\u0142u\u017cby i system dostarczania potraw z pobliskiej kuchni (tzw. Domku Teressy). To czyni\u0142o z niego \u201epodziemny pa\u0142ac\u201d, a nie tylko ogrodow\u0105 dekoracj\u0119.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Elizeum wn\u0119trze stan ok 2017r \u0179r\u00f3d\u0142o: Wikipedia<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

Symbolika ikonograficzna<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Warto te\u017c wspomnie\u0107 o przynale\u017cno\u015bci ksi\u0119cia Kazimierza Poniatowskiego do wolnomularstwa (by\u0142 on m.in. cz\u0142onkiem lo\u017cy \u201eCnotliwy Sarmata\u201d). W XVIII wieku architektura ogrodowa cz\u0119sto pe\u0142ni\u0142a funkcj\u0119 \u201eksi\u0119gi symboli\u201d, kt\u00f3r\u0105 wtajemniczony go\u015b\u0107 musia\u0142 odczyta\u0107 podczas spaceru i takie w\u0105tki tak\u017ce mo\u017cna by\u0142o odnale\u017a\u0107 w ikonografii Elizeum. B\u0119d\u0105c obiektem podziemnym, wymusza\u0142o na go\u015bciu akt katabazy (zej\u015bcia do \u015bwiata podziemnego). Symbolizowa\u0142o to \u015bmier\u0107 \u201estarego cz\u0142owieka\u201d i przygotowanie do odrodzenia w \u015bwietle wiedzy. Centralny otw\u00f3r w kopule, przez kt\u00f3ry wpada s\u0142oneczny promie\u0144, interpretowany jest jako \u201eOko Opatrzno\u015bci\u201d. W okre\u015blonych porach dnia \u015bwiat\u0142o pada\u0142o na konkretne partie \u015bcian, co mog\u0142o wyznacza\u0107 rytm spotka\u0144 lub wskazywa\u0107 na konkretne insygnia. Rozmieszczone symetrycznie nisze, mog\u0105 odnosi\u0107 si\u0119 do czterech stron \u015bwiata, czterech \u017cywio\u0142\u00f3w lub czterech cn\u00f3t kardynalnych. Obecno\u015b\u0107 wody w centrum rotundy nie s\u0142u\u017cy\u0142a jedynie sch\u0142adzaniu powietrza. Woda to symbol oczyszczenia i \u017cycia, element niezb\u0119dny w procesie alchemicznej transmutacji ducha. W wolnomularstwie praca nad sob\u0105 to \u201eciosanie nieociosanego kamienia\u201d. Elizeum, ukryte wewn\u0105trz \u201edzikiej\u201d skarpy (natura), ale o idealnie geometrycznym wn\u0119trzu (kultura\/rozum), stanowi\u0142o architektoniczn\u0105 metafor\u0119 triumfu my\u015bli ludzkiej nad materi\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Historia<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Po \u015bmierci ksi\u0119cia Kazimierza Poniatowskiego w 1800 r. tereny na Ksi\u0105\u017c\u0119cem nabyli bracia Emilian i Korneli Horodyscy. W 1818 r. na publicznej licytacji teren ogrodu zosta\u0142 sprzedany Kalasantowi Szaniawskiemu. W 1834 r. w\u0142a\u015bcicielem zosta\u0142 Sylwester Skierkowski, od kt\u00f3rego w 1839 r. dzia\u0142k\u0119 kupi\u0142 rz\u0105d i w 1841 r. na terenie parku tu\u017c przy minarecie, od strony ul. Ksi\u0105\u017c\u0119cej wybudowano gmach szpitala \u015bw. \u0141azarza, projektu Henryka Marconiego. Przez wiele lat Elizeum by\u0142o u\u017cytkowane w spos\u00f3b niew\u0142a\u015bciwy, a nast\u0119pnie sta\u0142o si\u0119 zapomnianym i opuszczonym miejscem. Wed\u0142ug relacji F.M. Sobieszcza\u0144skiego z 1847 r. Elizeum by\u0142o wynajmowane przez fabrykanta piwa i porteru P. Scheffer. W drugiej po\u0142owie XIX w. hrabia Branicki dzier\u017cawi\u0142 od szpitala cz\u0119\u015b\u0107 ogrodu, gdzie znajdowa\u0142o si\u0119 Elizeum, kt\u00f3re prawdopodobnie chcia\u0142 wyremontowa\u0107. W czasie drugiej wojny \u015bwiatowej grota przypuszczalnie pe\u0142ni\u0142a funkcj\u0119 magazynu. Pierwsze dzia\u0142ania polegaj\u0105ce na zabezpieczeniu obiektu podj\u0119to dopiero w latach osiemdziesi\u0105tych XX w.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Ogrody ksi\u0119cia Kazimierza Poniatowskiego na Ksi\u0105\u017c\u0119cem i G\u00f3rze autorstwa Zygmunta Vogla ok. 1785 \u017ar\u00f3d\u0142o: Wikipedia<\/figcaption><\/figure><\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n

W wyniku niew\u0142a\u015bciwego u\u017cytkowania obiektu po \u015bmierci ksi\u0119cia dosz\u0142o do znacznej destrukcji wn\u0119trza. W ci\u0105gu ostatnich dwustu lat wskutek porastania korzeni drzew i krzew\u00f3w prawie ca\u0142kowitemu zniszczeniu uleg\u0142a warstwa izolacji z gliny, kt\u00f3r\u0105 grota by\u0142a ob\u0142o\u017cona od zewn\u0105trz. To ostatecznie doprowadzi\u0142o do zniszczenia historycznego wystroju.<\/p>\n\n\n\n

Prace Konserwatorskie<\/h3>\n\n\n\n

W Elizeum w drugiej po\u0142owie 2025 r rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 kompleksowe prace zwi\u0105zane z zabezpieczeniem obiektu i przygotowaniem go do dalszych prac konserwatorskich, kt\u00f3re maj\u0105 potrwa\u0107 do po\u0142owy 2028 r. Pierwszym i najwa\u017cniejszym etapem prac jest bardzo powolne osuszanie wn\u0119trza zabytku. To kluczowy proces, kt\u00f3ry wymaga niezwyk\u0142ej precyzji. Suchy obieg powietrza zostanie zapewniony poprzez udro\u017cnienie przewod\u00f3w wentylacyjnych i zainstalowanie w nich wentylator\u00f3w elektrycznych. Kontrolowane tempo jest niezb\u0119dne, aby zapobiec uszkodzeniu zabytkowej ceg\u0142y. Zbyt szybkie wysychanie mog\u0142oby doprowadzi\u0107 do jej \u201espudrowania\u201d i dalszego zniszczenia struktury obiektu. Dopiero po pomy\u015blnym zako\u0144czeniu tego etapu, w drugiej fazie prac, Elizeum zostanie zaizolowane glin\u0105 \u2013 tym samym oryginalnym materia\u0142em, kt\u00f3ry zastosowano ju\u017c w XVIII wieku, co podkre\u015bla autentyczno\u015b\u0107 renowacji. Planowane jest odgrzybianie mur\u00f3w, czyszczenie oraz wzmacnianie spoin ceglanych. Powstanie tak\u017ce specjalna konstrukcja wspieraj\u0105ca kopu\u0142\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Obiekt ten stanowi wa\u017cne w skali regionu zimowisko nietoperzy (nock\u00f3w Natterera), znajduj\u0105ce si\u0119 na li\u015bcie najwa\u017cniejszych europejskich zimowisk nietoperzy, prowadzonej przez Porozumienie o Ochronie Populacji Europejskich Nietoperzy EUROBATS. Ostatnie ogl\u0119dziny, przeprowadzone w styczniu 2025 roku, wykaza\u0142y obecno\u015b\u0107 23 osobnik\u00f3w. W zwi\u0105zku z pracami konserwatorskimi, ich dalsze przebywanie w grocie jest niemo\u017cliwe, zatem miasto podj\u0119\u0142o decyzj\u0119 o stworzeniu dla nich siedliska zast\u0119pczego w postaci specjalnej komory, ukrytej w skarpie w bliskim s\u0105siedztwie Elizeum. To przyk\u0142ad, jak nowoczesne projekty konserwatorskie \u0142\u0105cz\u0105 ochron\u0119 dziedzictwa kulturowego z dba\u0142o\u015bci\u0105 o \u015brodowisko naturalne.<\/p>\n\n\n\n

Ca\u0142kowity planowany koszt inwestycji w Elizeum to 4,9 miliona z\u0142otych. Projekt uzyska\u0142 znacz\u0105ce dofinansowanie z \u201eRz\u0105dowego Programu Odbudowy Zabytk\u00f3w\u201d, co podkre\u015bla jego og\u00f3lnopolskie znaczenie. Za wykonanie prac odpowiada firma Renewal Art Sp. z o.o., natomiast projekt architektoniczno-konserwatorski przygotowa\u0142a FestGrupa pracownia architektoniczno-konserwatorska.  Zako\u0144czenie wszystkich prac w Elizeum przewidziane jest na po\u0142ow\u0119 2028 roku. Inwestycja zabezpieczy ten historyczny obiekt przed dalsz\u0105 degradacj\u0105 i przywr\u00f3ci mu dawny blask, zachowuj\u0105c go dla przysz\u0142ych pokole\u0144 warszawiak\u00f3w i turyst\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Bibliografia:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

I. \u0179r\u00f3d\u0142a Archiwalne i Ikonograficzne<\/h3>\n\n\n\n
    \n
  1. Szymon Bogumi\u0142 Zug, Zbi\u00f3r rysunk\u00f3w architektonicznych<\/em>: R\u0119kopisy i projekty znajduj\u0105ce si\u0119 w Gabinecie Rycin Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie (BUW). Zawieraj\u0105 one rzuty, przekroje i elewacje pawilon\u00f3w w ogrodach \u201eNa Ksi\u0105\u017c\u0119cem\u201d.<\/li>\n\n\n\n
  2. Plany Warszawy z lat 1770\u20131790: W tym plany autorstwa Rizzi-Zannoniego, na kt\u00f3rych widoczne jest rozplanowanie ogrod\u00f3w Kazimierza Poniatowskiego.<\/li>\n\n\n\n
  3. Opisy podr\u00f3\u017cnik\u00f3w XVIII-wiecznych: Relacje cudzoziemc\u00f3w odwiedzaj\u0105cych Warszaw\u0119 (np. William Coxe, Nathaniel William Wraxall), kt\u00f3rzy opisywali ogrody \u201eNa Ksi\u0105\u017c\u0119cem\u201d jako jedn\u0105 z najwi\u0119kszych atrakcji stolicy.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

    II. Literatura Przedmiotu (Monografie i Studia)<\/h3>\n\n\n\n
      \n
    • Kwiatkowski M., Szymon Bogumi\u0142 Zug. Architekt polskiego o\u015bwiecenia<\/em>, Warszawa 1971.<\/li>\n\n\n\n
    • Kwiatkowski M., Stanis\u0142aw August Kr\u00f3l-Mecenas<\/em>, Warszawa 1983.<\/li>\n\n\n\n
    • Zieli\u0144ski J., Elizeum \u2013 podziemny salon ksi\u0119cia Poniatowskiego<\/em>, Warszawa 2011.<\/li>\n\n\n\n
    • Lorentz S., Ephraim Schroeger i Szymon Bogumi\u0142 Zug<\/em>, \u201eBiuletyn Historii Sztuki\u201d, 1954.<\/li>\n\n\n\n
    • Morawi\u0144ska A., August Fryderyk Moszy\u0144ski i ogrody sentymentalne<\/em>, w: My\u015bl o\u015bwiecenia w Polsce<\/em>, Warszawa 1972.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

      III. Opracowania Konserwatorskie i Techniczne<\/h3>\n\n\n\n

      Raporty Biura Sto\u0142ecznego Konserwatora Zabytk\u00f3w (BSKZ): Dokumentacja techniczna dotycz\u0105ca osuszania mur\u00f3w i stabilizacji skarpy warszawskiej w rejonie Elizeum.<\/p>\n\n\n\n

      <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

      Elizeum to podziemna rotunda, jedyna z zachowanych pawilon\u00f3w ogrodowych wchodz\u0105cych w sk\u0142ad za\u0142o\u017cenia ogrodowo-pa\u0142acowego \u201eNa Ksi\u0105\u017c\u0119cem\u201d<\/p>\n","protected":false},"author":30,"featured_media":9920,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[45],"tags":[276],"class_list":["post-9923","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-architektura","tag-artykuly-z-roku-2026"],"yoast_head":"\nElizeum pod Ksi\u0105\u017c\u0119cem. Podziemna \u015awi\u0105tynia. Historia i stan zachowania. – varsavianista.pl<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2026\/01\/20\/elizeum-pod-ksiazecem-podziemna-swiatynia-historia-i-stan-zachowania\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Elizeum pod Ksi\u0105\u017c\u0119cem. Podziemna \u015awi\u0105tynia. Historia i stan zachowania. – varsavianista.pl\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Elizeum to podziemna rotunda, jedyna z zachowanych pawilon\u00f3w ogrodowych wchodz\u0105cych w sk\u0142ad za\u0142o\u017cenia ogrodowo-pa\u0142acowego \u201eNa Ksi\u0105\u017c\u0119cem\u201d\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2026\/01\/20\/elizeum-pod-ksiazecem-podziemna-swiatynia-historia-i-stan-zachowania\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"varsavianista.pl\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Varsavianistapl-109778854496274\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-01-20T14:15:44+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-01-20T14:28:46+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/1.Ogrody_ks._Kazimierza_Poniatowskiego_Na_Ksiazecem_i_Gorze_Zygmunt_Vogel_ok._1785.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1855\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1421\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Ma\u0142gorzata Kubicka\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Ma\u0142gorzata Kubicka\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"14 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2026\\\/01\\\/20\\\/elizeum-pod-ksiazecem-podziemna-swiatynia-historia-i-stan-zachowania\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2026\\\/01\\\/20\\\/elizeum-pod-ksiazecem-podziemna-swiatynia-historia-i-stan-zachowania\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Ma\u0142gorzata Kubicka\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/7e47b8ca69658f409e56cb2e05d4f39d\"},\"headline\":\"Elizeum pod Ksi\u0105\u017c\u0119cem. Podziemna \u015awi\u0105tynia. Historia i stan zachowania.\",\"datePublished\":\"2026-01-20T14:15:44+00:00\",\"dateModified\":\"2026-01-20T14:28:46+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2026\\\/01\\\/20\\\/elizeum-pod-ksiazecem-podziemna-swiatynia-historia-i-stan-zachowania\\\/\"},\"wordCount\":2430,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2026\\\/01\\\/20\\\/elizeum-pod-ksiazecem-podziemna-swiatynia-historia-i-stan-zachowania\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/1.Ogrody_ks._Kazimierza_Poniatowskiego_Na_Ksiazecem_i_Gorze_Zygmunt_Vogel_ok._1785.jpg\",\"keywords\":[\"artyku\u0142y z roku 2026\"],\"articleSection\":[\"architektura\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2026\\\/01\\\/20\\\/elizeum-pod-ksiazecem-podziemna-swiatynia-historia-i-stan-zachowania\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2026\\\/01\\\/20\\\/elizeum-pod-ksiazecem-podziemna-swiatynia-historia-i-stan-zachowania\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2026\\\/01\\\/20\\\/elizeum-pod-ksiazecem-podziemna-swiatynia-historia-i-stan-zachowania\\\/\",\"name\":\"Elizeum pod Ksi\u0105\u017c\u0119cem. Podziemna \u015awi\u0105tynia. Historia i stan zachowania. – varsavianista.pl\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2026\\\/01\\\/20\\\/elizeum-pod-ksiazecem-podziemna-swiatynia-historia-i-stan-zachowania\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2026\\\/01\\\/20\\\/elizeum-pod-ksiazecem-podziemna-swiatynia-historia-i-stan-zachowania\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/1.Ogrody_ks._Kazimierza_Poniatowskiego_Na_Ksiazecem_i_Gorze_Zygmunt_Vogel_ok._1785.jpg\",\"datePublished\":\"2026-01-20T14:15:44+00:00\",\"dateModified\":\"2026-01-20T14:28:46+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2026\\\/01\\\/20\\\/elizeum-pod-ksiazecem-podziemna-swiatynia-historia-i-stan-zachowania\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2026\\\/01\\\/20\\\/elizeum-pod-ksiazecem-podziemna-swiatynia-historia-i-stan-zachowania\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2026\\\/01\\\/20\\\/elizeum-pod-ksiazecem-podziemna-swiatynia-historia-i-stan-zachowania\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/1.Ogrody_ks._Kazimierza_Poniatowskiego_Na_Ksiazecem_i_Gorze_Zygmunt_Vogel_ok._1785.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/1.Ogrody_ks._Kazimierza_Poniatowskiego_Na_Ksiazecem_i_Gorze_Zygmunt_Vogel_ok._1785.jpg\",\"width\":1855,\"height\":1421,\"caption\":\"Ogrody ksi\u0119cia Kazimierza Poniatowskiego na Ksi\u0105\u017c\u0119cem i G\u00f3rze autorstwa Zygmunta Vogla ok. 1785 \u017ar\u00f3d\u0142o: Wikipedia\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/2026\\\/01\\\/20\\\/elizeum-pod-ksiazecem-podziemna-swiatynia-historia-i-stan-zachowania\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Elizeum pod Ksi\u0105\u017c\u0119cem. Podziemna \u015awi\u0105tynia. Historia i stan zachowania.\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/\",\"name\":\"varsavianista\",\"description\":\"strona varsavianistyczna\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#organization\",\"name\":\"varsavianista\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/03\\\/varsavianista.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/03\\\/varsavianista.png\",\"width\":222,\"height\":222,\"caption\":\"varsavianista\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/Varsavianistapl-109778854496274\\\/\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/7e47b8ca69658f409e56cb2e05d4f39d\",\"name\":\"Ma\u0142gorzata Kubicka\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/c935a86879db5d0700c1aeaf5159974d2fdb4ef064bfa72465a7ce1b0cea2368?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/c935a86879db5d0700c1aeaf5159974d2fdb4ef064bfa72465a7ce1b0cea2368?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/c935a86879db5d0700c1aeaf5159974d2fdb4ef064bfa72465a7ce1b0cea2368?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Ma\u0142gorzata Kubicka\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/varsavianista.pl\\\/index.php\\\/author\\\/mak\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Elizeum pod Ksi\u0105\u017c\u0119cem. Podziemna \u015awi\u0105tynia. Historia i stan zachowania. – varsavianista.pl","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2026\/01\/20\/elizeum-pod-ksiazecem-podziemna-swiatynia-historia-i-stan-zachowania\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Elizeum pod Ksi\u0105\u017c\u0119cem. Podziemna \u015awi\u0105tynia. Historia i stan zachowania. – varsavianista.pl","og_description":"Elizeum to podziemna rotunda, jedyna z zachowanych pawilon\u00f3w ogrodowych wchodz\u0105cych w sk\u0142ad za\u0142o\u017cenia ogrodowo-pa\u0142acowego \u201eNa Ksi\u0105\u017c\u0119cem\u201d","og_url":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2026\/01\/20\/elizeum-pod-ksiazecem-podziemna-swiatynia-historia-i-stan-zachowania\/","og_site_name":"varsavianista.pl","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Varsavianistapl-109778854496274\/","article_published_time":"2026-01-20T14:15:44+00:00","article_modified_time":"2026-01-20T14:28:46+00:00","og_image":[{"width":1855,"height":1421,"url":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/1.Ogrody_ks._Kazimierza_Poniatowskiego_Na_Ksiazecem_i_Gorze_Zygmunt_Vogel_ok._1785.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Ma\u0142gorzata Kubicka","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Ma\u0142gorzata Kubicka","Szacowany czas czytania":"14 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2026\/01\/20\/elizeum-pod-ksiazecem-podziemna-swiatynia-historia-i-stan-zachowania\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2026\/01\/20\/elizeum-pod-ksiazecem-podziemna-swiatynia-historia-i-stan-zachowania\/"},"author":{"name":"Ma\u0142gorzata Kubicka","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/person\/7e47b8ca69658f409e56cb2e05d4f39d"},"headline":"Elizeum pod Ksi\u0105\u017c\u0119cem. Podziemna \u015awi\u0105tynia. Historia i stan zachowania.","datePublished":"2026-01-20T14:15:44+00:00","dateModified":"2026-01-20T14:28:46+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2026\/01\/20\/elizeum-pod-ksiazecem-podziemna-swiatynia-historia-i-stan-zachowania\/"},"wordCount":2430,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2026\/01\/20\/elizeum-pod-ksiazecem-podziemna-swiatynia-historia-i-stan-zachowania\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/1.Ogrody_ks._Kazimierza_Poniatowskiego_Na_Ksiazecem_i_Gorze_Zygmunt_Vogel_ok._1785.jpg","keywords":["artyku\u0142y z roku 2026"],"articleSection":["architektura"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2026\/01\/20\/elizeum-pod-ksiazecem-podziemna-swiatynia-historia-i-stan-zachowania\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2026\/01\/20\/elizeum-pod-ksiazecem-podziemna-swiatynia-historia-i-stan-zachowania\/","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2026\/01\/20\/elizeum-pod-ksiazecem-podziemna-swiatynia-historia-i-stan-zachowania\/","name":"Elizeum pod Ksi\u0105\u017c\u0119cem. Podziemna \u015awi\u0105tynia. Historia i stan zachowania. – varsavianista.pl","isPartOf":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2026\/01\/20\/elizeum-pod-ksiazecem-podziemna-swiatynia-historia-i-stan-zachowania\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2026\/01\/20\/elizeum-pod-ksiazecem-podziemna-swiatynia-historia-i-stan-zachowania\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/1.Ogrody_ks._Kazimierza_Poniatowskiego_Na_Ksiazecem_i_Gorze_Zygmunt_Vogel_ok._1785.jpg","datePublished":"2026-01-20T14:15:44+00:00","dateModified":"2026-01-20T14:28:46+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2026\/01\/20\/elizeum-pod-ksiazecem-podziemna-swiatynia-historia-i-stan-zachowania\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2026\/01\/20\/elizeum-pod-ksiazecem-podziemna-swiatynia-historia-i-stan-zachowania\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2026\/01\/20\/elizeum-pod-ksiazecem-podziemna-swiatynia-historia-i-stan-zachowania\/#primaryimage","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/1.Ogrody_ks._Kazimierza_Poniatowskiego_Na_Ksiazecem_i_Gorze_Zygmunt_Vogel_ok._1785.jpg","contentUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/1.Ogrody_ks._Kazimierza_Poniatowskiego_Na_Ksiazecem_i_Gorze_Zygmunt_Vogel_ok._1785.jpg","width":1855,"height":1421,"caption":"Ogrody ksi\u0119cia Kazimierza Poniatowskiego na Ksi\u0105\u017c\u0119cem i G\u00f3rze autorstwa Zygmunta Vogla ok. 1785 \u017ar\u00f3d\u0142o: Wikipedia"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/2026\/01\/20\/elizeum-pod-ksiazecem-podziemna-swiatynia-historia-i-stan-zachowania\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/varsavianista.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Elizeum pod Ksi\u0105\u017c\u0119cem. Podziemna \u015awi\u0105tynia. Historia i stan zachowania."}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#website","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/","name":"varsavianista","description":"strona varsavianistyczna","publisher":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/varsavianista.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#organization","name":"varsavianista","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/varsavianista.png","contentUrl":"https:\/\/varsavianista.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/varsavianista.png","width":222,"height":222,"caption":"varsavianista"},"image":{"@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Varsavianistapl-109778854496274\/"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/varsavianista.pl\/#\/schema\/person\/7e47b8ca69658f409e56cb2e05d4f39d","name":"Ma\u0142gorzata Kubicka","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/c935a86879db5d0700c1aeaf5159974d2fdb4ef064bfa72465a7ce1b0cea2368?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/c935a86879db5d0700c1aeaf5159974d2fdb4ef064bfa72465a7ce1b0cea2368?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/c935a86879db5d0700c1aeaf5159974d2fdb4ef064bfa72465a7ce1b0cea2368?s=96&d=mm&r=g","caption":"Ma\u0142gorzata Kubicka"},"url":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/author\/mak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9923","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/30"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9923"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9923\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9933,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9923\/revisions\/9933"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9920"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9923"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9923"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/varsavianista.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9923"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}